Li (noumen)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Li (理) – zasada, noumen, absolut, takość (skt tathatā) (kor. li; jap. ri; wiet. li) – jeden z podstawowych terminów chińskiej buddyjskiej szkoły huayan czyli szkoły Awatamsaki, powstałej pod wpływem Sutry Awatamsaki.

W starożytnych tekstach chińskich znak (理) czytany jako li, oznaczał żyłkowanie w wypolerowanym marmurze, a przenośnie – podstawowe zasady. Dlatego li odnoszono zawsze do rozumu, a ściślej do niebiańskiego rozumu. W takim właśnie znaczeniu li jako kosmicznego porządku używane było przez konfucjanistów, jako przeciwieństwo ludzkich pragnień czy pożądań.

Następnie znak li przejęli buddyści. Zhidun (314366), znany także jako Zhi Daolin, jeden z najważniejszych mnichów IV wieku i założyciel szkoły Pradżni wczesnego buddyzmu chińskiego, pierwszy zreinterpretował li. Dla niego termin ten oznaczał najwyższą prawdę, ostateczną zasadę, takość (skt tathatā).

Gdy termin ten zaczęli wykorzystywać buddyści ze szkoły huayan , np. Dixin Dushun, utożsamili go z indyjską siunjatą czyli pustką, a właściwie pustością. Poprawnym chińskim odpowiednikiem siunjaty jest słowo kong, które używano zwykle w stosunku do niezajętej przestrzeni, tzn. pozbawionej czegoś, co tam się przedtem znajdowało. Jednak prawdziwe znaczenie siunjaty jest ontologiczne. Jest ona absolutną rzeczywistością, wolną od dychotomii istnienia i nieistnienia, formy i bezkształtu itd. Ponieważ chińskie kong łatwo doprowadzało do swojego względnego znaczenia (czyli nieobecności rzeczy), mistrzowie huayan zaczęli używać raczej terminu li, który został wprowadzony jako jeden z elementów teorii dharmadhatu. Opisuje on absolutną rzeczywistość i współdziała z shifenomenem, rzeczą-zdarzeniem. Gdzie nie ma shi, tam nie ma li. Dlatego li jako najwyższa rzeczywistość istnieje tylko w shi.

Jednym z pierwszych przejawów oddziaływania li jest uwolnienie człowieka od ograniczeń i przywiązań do ulubionych sposobów działania. Robić coś zgodnie z li, to odczuwać swoją całkowitą jedność ze swoim działaniem.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Red. Stephan Schuhmacher i Gert Woerner. The Encyclopedia of Eastern Philosophy and Religion. Shambala. Boston, 1989 ​ISBN 0-87773-433-X
  • Garma C.C. Chang. Buddyjska nauka o całości istnienia. Wydawnictwo "A". Kraków, 1999 ​ISBN 83-905-347-7-0