Lipowo (wieś w powiecie ostródzkim)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Lipowo
wieś
Państwo  Polska
Województwo  warmińsko-mazurskie
Powiat ostródzki
Gmina Ostróda
Strefa numeracyjna 89
Tablice rejestracyjne NOS
SIMC 0485150
Położenie na mapie gminy wiejskiej Ostróda
Mapa lokalizacyjna gminy wiejskiej Ostróda
Lipowo
Lipowo
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Lipowo
Lipowo
Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego
Mapa lokalizacyjna województwa warmińsko-mazurskiego
Lipowo
Lipowo
Położenie na mapie powiatu ostródzkiego
Mapa lokalizacyjna powiatu ostródzkiego
Lipowo
Lipowo
Ziemia53°35′07″N 19°50′02″E/53,585278 19,833889

Lipowowieś w Polsce położona w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie ostródzkim, w gminie Ostróda. W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa olsztyńskiego.

Wieś o tradycjach protestanckich. Obecnie kontynuatorem protestanckiej tradycji jest parafia metodystyczna w Lipowie. Na północny zachód od Lipowa, przy strumyku zwanym Gryźlina (obecna nazwa to rzeka Gizela), znajduje się las, zwany Lesiek (niem. Leschawald, Farnwald)[1].

Historia[edytuj | edytuj kod]

W okolicach Lipowa znajduje się pozostałość po grodzisku Prusów (datowane na wiek X-XII)[2]

W czasach krzyżackich wieś pojawiła się w dokumentach w roku 1328. Były to dobra krzyżackie o powierzchni 80 włók, podległe pod komturię w Ostródzie [3][4]. Nadanie ziemi sasińskiej otrzymał Joduta syn Guntego z Gont i Walter z Lipowa od księcia Lutra z Brunszwiku, przyszłego wielkiego mistrza zakonu. Joduta z otrzymanej ziemi nadał 8,5 włóki wraz z sołectwem i prawem zbudowania karczmy Mikołajowi z Prabut. Według dokumentów z 1334 r. w Lipowie był kościół, którego plebanem był Jan z Lipowa. Około roku 1400 Zakon wykupił Lipowo od niejakiego Bresche. W 1459 Ludwig von Erlichhausen nadał połowę wsi Lipowo burmistrzowi Lubawy Witramowi z Wytrębic na pokrycie kosztów wykupu z niewoli polskiej.

W 1532 do Lipowa przybył pierwszy duchowny ewangelicki. W 1539 Lipowo było wsią książęcą z 36 gospodarstwami (w 1551 roku było tu 18 gospodarstw, w 1571 - 25, w 1591 - 23). W 1543 r. połowa wsi Lipowo oraz dobra w Balicach były w posiadaniu Grzegorza i Jerzego Balickich, Krzysztofa Kalksteina (współwłaściciel wsi Naprom), Mikołaja Ruszkowskiego i Anny Schöneich. Według danych z 1548 r. wieś obejmowała 90 włók, w tym 37 włók czynszowych. W 1549 włók czynszowych było już 54. W 1553 r. pastorem był Stanisław z Zakroczymia. W 1554 r. 54 włóki w Lipowie były włókami książęcymi, a chłopi pańszczyźniani skarżyli się, że muszą odrabiać szarwark w majątku w Turznicy. Dokumenty z 1577 r. wskazują, że we wsi były włóki kościelne, sołeckie, a 35 chłopów posiadało po dwie włóki każdy, czterech po 2-3,5 włóki. Ponadto we wsi mieszkało 11 zagrodników, dwóch kowali, karczmarz i pastuch. W tym czasie do parafii w Lipowie należały wsie: Balice, Czerlin, Glaznoty, Idzbark.

W 1650 r. majątek Lipowo należał do Krystiana Reinholda Fincka i Marcina Kocziewskiego. W majątku znajdowało się 500 owiec. W latach 1692-1707 tutejszym pastorem był Paweł Penski. W 1715 r. zbudowano w Lipowie drewniany, bezwieżowy kościół ewangelicki, z wykorzystaniem elementów zdobniczych pochodzących ze starego kościoła. W 1783 r. we wsi i majątku szlacheckim były 23 domy. W 1880 r. w Lipowie mieszkało 442 mieszkańców. W latach 1817-1897 tutejszy kościół był filą parafii w Smykowie, a później samodzielną parafią. W 1897 r. w tutejszej parafii było 1560 osób, w tym 1060 Polaków. Nabożeństwa w języku polskim odbywały się w każdą niedzielę, a dodatkowo w każdą trzecią niedzielę odbywało się nabożeństwo w języku niemieckim.

W 1901 r. wprowadzono nabożeństwa w języku niemieckim, a nabożeństwa po polsku odbywały się odtąd w co drugą niedzielę. W 1902 r. na 1465 parafian 500 mówiło po polsku, natomiast dane z 1912 roku podają 200 parafian mówiących po polsku, na 1289 wszystkich. W 1939 r. w Lipowie było 622 mieszkańców.

W 1957 roku w Lipowie powstał zakład doświadczalny Akademii Rolniczo-Technicznej w Olsztynie (od lipca 1960 roku obszarach w Lipowie obejmował 600 ha). W 1971 roku Lipowo połączono z Bałcynami w jeden zakład. Wraz z innymi zakładami doświadczalnymi Lipowo włączone zostało do działalności naukowo-dydaktycznej ART w Olsztynie. W tym czasie wyniki gospodarcze w zakładzie w Lipowie były następujące: plony czterech zbóż w kwintalach na 1 ha - 24 w sezonie 1962-63 i 28 w sezonie 1966-67, ziemniaki odpowiednio 233 (1962-63) i 275 (1966-67); wydajność mleczna krów wynosiła 3040 litrów (1962-63) i 3414 litrów (1966-67)[5]

W latach 70. XX w. dla nauczycieli szkół podstawowych wybudowano w powiecie ostródzkim mieszkania, m.in. w Lipowie[6]

Według wykazu miejscowości powiatu ostródzkiego z 23 marca 1974 roku sołectwo Lipowo należało do gminy Pietrzwałd, a do sołectwa należały następujące miejscowości: Lesiak Lipowski (osada), Lipowo (wieś i PGR), Marnowo (osada), Bałcyny (PGR).[7]

Ludzie związani z miejscowością[edytuj | edytuj kod]

Na przełomie XVII i XVIII w. z parafią Lipowie (a także Kraplewie i Nawiadach) związany był Jan Barvkowius (zmarł w 1738 r.), wydawca polskiego kancjonału, tłumaczonych pieśni z języka niemieckiego na polski, współtwórca inicjatyw wydawniczych Tschepiusa i F. Mortzfelda[8]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Ostróda. Z dziejów miasta i okolic. Pojezierze, Olsztyn, 1976, 448 str. (strony 52, 71, 97, 162-163, 165, 166, 170-171, 174, 177, 179, 189-190, 193-94, 198, 28-270, 327, 334)
  • Historia parafii w Lipowie

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Ostróda. Z dziejów miasta i okolic. Pojezierze, Olsztyn, 1976, str.52,
  2. Ostróda. Z dziejów miasta i okolic. Pojezierze, Olsztyn, 1976, str. 51
  3. Cz. Baszyński: Osadnictwo komturstwa ostródzkiego do połowy XV w. Zapiski historyczne, t. 25, 1960, str.: 103-118, za Ostróda. Z dziejów miasta i okolic. Pojezierze, Olsztyn, 1976, 448 str.
  4. Ostróda. Z dziejów miasta i okolic. Pojezierze, Olsztyn, 1976, str. 165
  5. Ostróda. Z dziejów miasta i okolic. Pojezierze, Olsztyn, 1976, str. 268-270.
  6. Ostróda. Z dziejów miasta i okolic. Pojezierze, Olsztyn, 1976, str. 334
  7. Ostróda. Z dziejów miasta i okolic. Pojezierze, Olsztyn, 1976, str. 392
  8. Ostróda. Z dziejów miasta i okolic. Pojezierze, Olsztyn, 1976, str. 97