Luboń

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Zobacz też: Luboń w innych znaczeniach tej nazwy.
Luboń
miasto i gmina
Ilustracja
Panorama miasta z wieży kościoła św. Barbary (wrzesień 2009)
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo  Polska
Województwo  wielkopolskie
Powiat poznański
Aglomeracja poznańska
Data założenia 29 września 1954[1]
Prawa miejskie 13 listopada 1954
Burmistrz Małgorzata Machalska
Powierzchnia 13,51 km²
Wysokość 72 m n.p.m.
Populacja (30.06.2016)
• liczba ludności
• gęstość

31 941[2]
2309,1 os./km²
Strefa numeracyjna (+48) 61
Kod pocztowy 62-030 (dawniej 62-031 i 62-032)[3]
Tablice rejestracyjne PZ, POZ
Położenie na mapie powiatu poznańskiego
Mapa konturowa powiatu poznańskiego, blisko centrum na dole znajduje się punkt z opisem „Luboń”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, po lewej znajduje się punkt z opisem „Luboń”
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego
Mapa konturowa województwa wielkopolskiego, blisko centrum na lewo znajduje się punkt z opisem „Luboń”
52°20′N 16°53′E/52,333333 16,883333
TERC (TERYT) 3021011
SIMC 0970974
Urząd miejski
pl. E. Bojanowskiego 2
62-030 Luboń
Strona internetowa
BIP

Lubońmiasto w Polsce, położone w województwie wielkopolskim, w powiecie poznańskim, nad rzeką Wartą, w jej Poznańskim Przełomie. Stosunkowo duża liczba mieszkańców w porównaniu do niewielkiej powierzchni 13,5 km², na której rozciąga się miasto sprawia, że Luboń znajduje się na liście stu najgęściej zaludnionych miast w Polsce. Obecnie działa tu przemysł chemicznyLuvena, budowlany oraz wiele innych podmiotów gospodarczych; dawniej występował również przemysł spożywczy i metalurgiczny.

Według danych z 2019 r. (GIS), miasto liczyło 31 941 mieszkańców[4].

Miasto utworzono 13 listopada 1954 roku, w wyniku nadania gromadzie Luboń[5] (w skład której wchodziły Luboń, Żabikowo, Lasek) praw miejskich.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Położenie Lubonia w powiecie poznańskim

Luboń wchodzi w skład aglomeracji poznańskiej, zajmuje obszar 13,5 km². Od północy miasto przylega bezpośrednio do Poznania, a od południa graniczy z Wielkopolskim Parkiem Narodowym. Przez Luboń przebiega autostrada A2, której jeden ze zjazdów (Poznań Luboń, dawniej nazywany Dębina) położony jest częściowo na terenie Lubonia, droga wojewódzka nr 430, zapewniająca połączenie z południowymi powiatami Wielkopolski, oraz linia kolejowa Poznań – Wrocław. Blisko granicy miasta przebiega również trasa E261 (Świecie – Poznań – Wrocław).

W latach 19541998 miasto administracyjnie należało do województwa poznańskiego.

Według danych z roku 2002[6] Luboń ma obszar 13,52 km², w tym:

  • użytki rolne: 48%
  • użytki leśne: 5%

Według danych z 1 stycznia 2011 r. powierzchnia miasta wynosiła 13,51 km²[7]. Miasto stanowi 0,71% powierzchni powiatu.

Warunki naturalne[edytuj | edytuj kod]

Warta przepływająca przez Luboń

W mieście występują następujące wody powierzchniowe:

Cieki wodne
Zbiorniki wodne
  • Kocie Doły
  • Kocie Dołki

Pochodzenie nazwy[edytuj | edytuj kod]

Plan miasta

Nazwa Luboń pojawiła się w dokumentach źródłowych już na początku XIV wieku, a od tego czasu można znaleźć jej różne formy, jak na przykład: Lubome (1316), Lubom (1409), Lubonya (1443), Lubon (1508), Luboń (1655), w Luboni (1712). Pierwotnie nazwa miała postać Lubom i Lubomie, występowała więc w formie rodzaju męskiego i rodzaju nijakiego, przy czym postać Lubom kończyła się miękkim m. Lubom czy Lubomie to nazwa dzierżawcza (wskazująca na pierwszego właściciela osady), utworzona od imienia Lubom za pomocą archaicznego przyrostka j-, który zlał się z poprzedzającym m, powodując jego miękkość. Z kolei imię Lubom jest skróconą formą jakiegoś imienia dwuczłonowego (o charakterze życzącym) z pierwszym członem Lubo-, np. Lubogost, Lubomir, Lubomysł itp.[8]

Historia[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Kalendarium historii Lubonia.

Miasto Luboń powstało 13 listopada 1954 roku w wyniku połączenia trzech wsi: Lubonia, Żabikowa i Lasku, należących do 5 października 1954 do gminy Żabikowo[9]. De jure doszło do tego przez przekształcenie istniejącej zaledwie pięć tygodni gromady Luboń (składającej się z tych trzech miejscowości oraz z parceli 1 i 8 z karty Wiry z dawnej gromady Wiry) w miasto[10], dla którego ustalono 50 członków miejskiej rady narodowej[11].

Poniżej zamieszczonych jest kilka podstawowych informacji na temat historii wsi Lasek, Luboń i Żabikowo.

Luboń[edytuj | edytuj kod]

Pierwsza wzmianka o wsi o takiej nazwie pochodzi z 1316 roku. Dotyczy ona Mikołaja z Lubonia, przywołanego przed sąd w charakterze świadka. W okresie 1385–1429 Luboń należy do Pomiana i jego synów, a następnie od 1430 do 1452 do Mikołaja Strosberga, mieszczanina poznańskiego. W 1452 roku Erazm, Grzegorz, Katarzyna i Małgorzata, dzieci zmarłego Mikołaja, sprzedają swe części Lubonia władzom miasta Poznania. Odtąd przez 400 lat dochody z Lubonia zasilają kasę tego miasta. W latach 1469–1479 jest dzierżawiony przez agenta handlowego oraz bankiera, Mikołaja Wildę. W 1510 roku Luboń liczy 7 kwart roli chłopskiej i 6 kwart roli folwarcznej, 2 młyny i karczmę.

Ze wstępnych badań wynika, że wspomniany folwark mógł istnieć na obszarze ograniczonym z jednej strony ulicami Spadzistą i 3 Maja, a z drugiej doliną Warty i Strumienia Junikowskiego.

W 1709 roku panująca zaraza wyludniła niemal całkowicie wieś. Od 1719 roku osiedlali się w niej rolnicy z frankońskiego Bambergu, nazywani przez poznaniaków bambrami.

Na początku XX wieku wraz z intensywnie rozwijającym się przemysłem nastąpił duży wzrost liczby mieszkańców Lubonia – powstały trzy duże zakłady przemysłowe: krochmalnia i drożdżownia, przekształcone po II wojnie w Wielkopolskie Przedsiębiorstwo Przemysłu Ziemniaczanego, a także zakład chemiczny produkujący między innymi nawozy fosforowe – obecnie Luvena (dawniej Zakłady Chemiczne Luboń).

Legendy lubońskie

Jak głosi jedna z nich, przed tysiącem lat, na południe od Poznania żył ród Puszczyków – myśliwych i bartników. „Ich wodzem był waleczny Lubom. Jego siostra, urodziwa Sławka, mieszkała w grodzie Mieszka I i była jego pogańską żoną. Po przyjeździe czeskiej Dąbrówki, Sławkę odesłano rodzinie. W ten sposób ród Puszczyków, odsunięty od wpływów po przyjęciu przez Mieszka chrześcijaństwa, zaczął się buntować i zbrojnie wystąpił przeciwko księciu. Doszło do bitwy, w której wojsko Mieszka rozgromiło Luboma i jego rodzinę. Pamięć o Puszczykach i Lubomie przetrwała w nazwach dwóch miejscowości powstałych w okolicy, gdzie stoczono decydującą bitwę.”

Żabikowo[edytuj | edytuj kod]

W 1283 roku należało do Bartłomieja z Poznania, któremu Przemysł II w zamian dał 4 łany na Winiarach i 5 jatek w Poznaniu. W 1311 roku Łodzic Wojciech z Krosna zastawił je biskupowi poznańskiemu Andrzejowi Zarembie. Ponieważ Wojciech w ciągu trzech lat zobowiązania swojego nie wykonał, Żabikowo pozostało własnością biskupa. W 1508 roku wieś posiadała 12 siedzib chłopskich, młyn i dwie karczmy. W 1564 roku zanotowano dwa stawy, przy każdym młyn o jednym kole korzecznym. W 1796 roku na skutek zarządzonej przez zaborcę konfiskaty dóbr kościelnych, Żabikowo stało się własnością Rządu Pruskiego. Wieś liczyła wtedy 10 gospodarstw (2 kmiece, 2 półrolnicze, 6 chałupników) odprawiających pańszczyznę na rzecz dworu w Komornikach. Wykorzystując złoża gliny tworzy się cegielnie: Królewską (początek XIX wieku) oraz Suwalskiego i Fechnera (przełom XIX i XX wieku). Z inicjatywy Augusta Cieszkowskiego utworzono w Żabikowie działającą w latach 1870–1877 Wyższą Szkołę Rolniczą. W pierwszych latach XX w., w celu wzmocnienia żywiołu niemieckiego, powstaje popierane przez władze pruskie osiedle z rynkiem (obecnie plac bł. E. Bojanowskiego). W czasach II Rzeczypospolitej siedziba gminy. We wrześniu 1942 roku zaczęto budowę obozu karno-śledczego, w którym do końca okupacji zginęło kilkuset Polaków.

Lasek[edytuj | edytuj kod]

Wieś olęderska założona w 1756 roku na polach majętności wirowskiej przez Augustyna Działyńskiego i jego żonę Annę z Radomickich Działyńską. Wieś założona na surowym korzeniu liczyła w 1760 roku jedenastu gospodarzy, 1784 r. – dziewiętnastu, a w 1793 – dwudziestu czterech. Do dziś znaczna część Lasku nie utraciła swego rolniczego charakteru.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Ludność miasta[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Ludność Lubonia.

Dane dotyczące liczby mieszkańców Lubonia w perspektywie wieloletniej (1960–2008)[12][4]

Struktura płci i wieku[edytuj | edytuj kod]

Dane z 31.12.2016[13]

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
Jednostka osób % osób % osób %
Populacja 31 067 100 16 272 52,4 14 795 47,6
Gęstość zaludnienia
[mieszk./km²]
2300 1162 1057

Piramida wieku mieszkańców Lubonia w 2014 roku[4].
Piramida wieku Lubon.png

Na podstawie Vademecum miasta Luboń 2015 (przygotowane przez Urząd Statystyczny w Poznaniu)[14].

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Charakter gospodarczy Lubonia wynika z jego położenia w aglomeracji poznańskiej: z jednej strony znaczna część ludności dojeżdża do pracy i szkół ponadgimnazjalnych w Poznaniu, z drugiej zaś Luboń stanowi tradycyjny ośrodek wytwórczo-usługowy. Jedynie południowa część miasta (Lasek) zachowała charakter rolniczy – w krajobrazie przeważają pola uprawne, sady i ogrody, które specjalizują się w uprawie roślin ozdobnych.[potrzebny przypis]

Od kilku lat Luboń charakteryzuje się dużym wzrostem liczby mieszkańców. Jest to związane z rozwojem budownictwa deweloperskiego oraz z rozpoczęciem zagospodarowywania około stu hektarów terenów przeznaczonych pod nowe centrum miasta. Przyszłe centrum to rozległy obszar w środkowej części Lubonia przeznaczony w planie zagospodarowania przestrzennego pod budownictwo mieszkaniowe jedno- i wielorodzinne, gdzie docelowo zamieszka około 5 000 osób. Powstanie wiele nowych obiektów usługowych, a także nowe tereny rekreacyjno-sportowe. Miasto wykupuje w tym rejonie grunty pod przyszłe ulice i zieleń miejską.[potrzebny przypis]

Obecnie działa tu przemysł chemicznyLuvena, budowlany oraz wiele innych podmiotów gospodarczych; dawniej występował również przemysł spożywczy i metalurgiczny.

Transport[edytuj | edytuj kod]

Autostrada A2 (w tle panorama Żabikowa)

Kolej[edytuj | edytuj kod]

Przez Luboń przebiega linia kolejowa nr 271 Poznań – Wrocław, a także ma tu swój początek linia kolejowa nr 357 Sulechów – Luboń. Dworzec kolejowy znajduje się w północno-wschodniej części miasta, przy ulicy Dworcowej. Przez miasto przejeżdża wiele pociągów różnych relacji, między innymi InterCity: Szczecin – Wrocław czy EuroCity: Szczecin – Budapeszt, jednak bezpośrednio z lubońskiego dworca można dostać się tylko do kilku większych polskich miast (Poznań, Leszno, Wrocław).

Drogi[edytuj | edytuj kod]

Transport zbiorowy[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Komunikacja miejska w Luboniu.

Miasto Luboń obsługiwane jest przez Przedsiębiorstwo Transportowe Translub, MPK Poznań, ZUK Komorniki, oraz EKO-Rondo Puszczykowo.

Architektura[edytuj | edytuj kod]

Wnętrze dawniej hali Zakładów Nawozów Fosforowych tzw. hala Poelziga, obecnie LUVENA

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Lista zabytków rejestrowanych znajdujących się w Luboniu:

  • szkoła (obecnie Szkoła Podstawowa im. Św. Filipa Neri) przy ul. Armii Poznań z początku XX wieku
  • zespół zabudowy fabrycznej Zakładów Przemysłu Ziemniaczanego, wybudowany w latach 1904-1908, 1926-1930,
  • zespół fabryki chemicznej, obecnie Zakłady Chemiczne LUVENA S.A., wybudowany w latach 1909-1914,
  • domy kolonii mieszkalnej dawnej fabryki chemicznej, wybudowane w latach 1909-1914. Zespół obejmuje bloki od 1 do 4 i dom przy ul. Armii Poznań 51
  • teren obozu hitlerowskiego, obecnie Muzeum – Miejsce Pamięci Narodowej przy ul. Niezłomnych 2
  • poewangelicki kościół parafialny pw. św. Barbary z plebanią,, zbudowany w latach 1909-1912
  • przyklasztorna Kaplica Najświętszego Serca Pana Jezusa (z 1922 roku) Zgromadzenia Sióstr Służebniczek NMP przy Placu E. Bojanowskiego 6, w której od 1930 roku znajduje się sarkofag Edmunda Bojanowskiego, po jego beatyfikacji w 1999 roku została ustanowiona Sanktuarium bł. E. Bojanowskiego[15].

Kościół św. Barbary[edytuj | edytuj kod]

Budynek powstał w latach 1908-1912 przy ówczesnym Placu Wolności, wzniesiony przez społeczność wyznania ewangelicko-augsburskiego. Po II wojnie światowej przekazano go rzymskokatolickiej parafii pw. św. Barbary. Do tego czasu parafia mieściła się w pobliskiej przyklasztornej kaplicy Sióstr Służebniczek. W trakcie remontu przeprowadzonego w 1951 roku, w głównym ołtarzu umieszczono obraz przedstawiający św. Barbarę, a sklepienie pokryto malowidłami. Przebudowano również chór, który został pomniejszony. Kościół wpisany jest do rejestru zabytków.

Pomnik Siewcy[edytuj | edytuj kod]

Pomnik „Siewcy”

Pomnik powstały w 1923 roku jest jednym z najstarszych zabytków Lubonia. Dzieło artysty rzeźbiarza Marcina Rożka wpisało się na stałe w krajobraz parku przy ulicy Armii Poznań. Niemal trzymetrowej wysokości pomnik Siewcy, przedstawiający słowiańskiego rolnika siejącego zboże, wykonany jest z brązu i granitu. Pomnik zakupił koncern chemiczny dr Roman May z Lubonia. Marcin Rożek wyrzeźbił także podstawę, na której stanął wizerunek siewcy – jest to sześciometrowy cokół z fontanną przyozdobioną przedstawieniami delfinów. Całość ustawiono w ogrodzie jordanowskim, niedaleko osiedla zamieszkanego przez kadrę techniczną koncernu.

Kościół św. Jana Bosko[edytuj | edytuj kod]

Zwiększająca się liczba mieszkańców Lubonia i Żabikowa, wywołała konieczność powstania nowej parafii. W 1931 roku zawiązał się tymczasowy komitet budowy kościoła. Od 1933 roku proboszczem parafii żabikowskiej był ks. Stanisław Streich, który czynnie włączył się w działalność komitetu. Jesienią 1934 roku ksiądz Streich nabył od Uniwersytetu Poznańskiego grunt pod budowę przyszłej świątyni. Architekt Sawicki przygotował projekt budowli, a pracami kierował Franciszek Reszelski. 6 października 1935 roku ks. Stanisław Streich odprawił pierwszą mszę przy bocznej nawie powstającego kościoła pod wezwaniem św. Jana Bosko. W kolejnych latach rozbudowano i wykończono wnętrze kościoła, a w 1939 roku powstała dzwonnica. Przez lata okupacji niemieckiej w murach kościoła magazynowano materiały sanitarne. Po wyzwoleniu, latem 1945 roku rozpoczęto odbudowę spalonej przez hitlerowców i zniszczonej działaniami wojennymi świątyni. W październiku 1946 roku odprawiono w niej, pierwsze po zakończeniu wojny, nabożeństwo. W latach 1976–1981 przeprowadzono przebudowę wnętrza kościoła. Od 2002 roku budynek świątyni prezentuje się w nowej, odmłodzonej szacie, którą zyskał przez otynkowanie ceglanych murów.

Architektura przemysłowa z XX w

Wybudowane w latach 1903-1904 fabryki: drożdży i przetwórstwa ziemniaczanego. Zbudowana w latach 1911-1912 Fabrika Moritz Milch & Co. Wszystkie zakłady zaprojektowane zostały przez niemieckiego architekta Hansa Poelziga

Oświata[edytuj | edytuj kod]

Budynek Szkoły podstawowej nr 5 w Luboniu imienia Jana Pawła II
Przedszkola

W roku 2009 w Luboniu funkcjonowało 8 przedszkoli

Szkoły podstawowe
Gimnazja
  • Gimnazjum nr 1 im. kardynała Stefana Wyszyńskiego (po reformie włączone do Szkoły Podstawowej nr 3)
  • Gimnazjum nr 2 im. Jana Pawła II (po reformie przekształcone w Szkołę Podstawową nr 5)
Szkoły średnie
  • Dwujęzyczne Liceum Ogólnokształcące[16]
Inne placówki
  • Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna

Wspólnoty wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Sport[edytuj | edytuj kod]

Piłka nożna:

Tenis stołowy:

  • Luboński Klub Tenisa Stołowego

Wydarzenia sportowe:

Współpraca międzynarodowa[edytuj | edytuj kod]

Miasta partnerskie:

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Jako gromada; Dz.U. z 1954 r. nr 43, poz. 191.
  2. Luboń w liczbach, [w:] Polska w liczbach [online], polskawliczbach.pl [dostęp 2016-01-12] (pol.), liczba ludności w oparciu o dane GUS.
  3. Na tablicy ogłoszeń UM Luboń jest zawieszona informacja na temat wprowadzenia jednego kodu dla całego miasta Luboń.
  4. a b c Luboń w liczbach. Luboń - Dane demograficzne, [w:] Polska w liczbach [online], polskawliczbach.pl [dostęp 2016-01-12] (pol.), liczba ludności w oparciu o dane GUS.
  5. Dz.U. z 1954 r. nr 49, poz. 254.
  6. Portal Regionalny i Samorządowy REGIOset (pol.). regioset.pl. [dostęp 2010-09-14].
  7. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2013 r.. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2013-07-26. ISSN 1505-5507.
  8. Prof. dr hab. Bogdan Walczak – naukowiec, prorektor Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu.
  9. Uchwała Nr 33/54 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Poznaniu z dnia 5 października 1954 r. w sprawie podziału na nowe gromady powiatu poznańskiego; w ramach Zarządzenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Poznaniu z dnia 26 listopada 1954 r. w sprawie ogłoszenia uchwał Wojewódzkiej Rady Narodowej w Poznaniu z dnia 5 października 1954 r. dotyczących reformy podziału administracyjnego wsi (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Poznaniu z 4 grudnia 1954 r., Nr. 20, Poz. 100)
  10. Dz.U. z 1954 r. nr 49, poz. 254
  11. Uchwała Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Poznaniu z dnia 6 października 1954 r. w sprawie ustalenia liczby członków miejskich rad narodowych (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Poznaniu z dnia 8 października 1954 r., Nr. 16, Poz. 63)
  12. Oficjalny Serwis Urzędu Miasta Luboń, Luboń w liczbach [dostęp 12 listopada 2009].
  13. Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym, stan na 30.06.2008, GUS.
  14. Luboń
  15. Zgromadzenie Sióstr Służebniczek Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny - Luboń - HISTORIA, siostry-maryi.pl [dostęp 2020-12-27] (pol.).
  16. Dwujęzyczne Liceum w Luboniu – NOWA JAKOŚĆ EDUKACJI, lolubon.pl [dostęp 2018-04-29] (pol.).
  17. Kościół rzymskokatolicki pw. św. Barbary, Kościół rzymskokatolicki pw. św. Barbary [dostęp 2021-01-29].
  18. Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2018-10-24].
  19. a b Oficjalny Serwis Urzędu Miasta Luboń – Współpraca zagraniczna.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • S. Malepszak, B. Stanisławski, Wykopaliska archeologiczne w Luboniu, Luboń 1998.
  • G. Wojciech, 50 lat miasta 1954-2004, Luboń 2004.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]