Maksymilian Heilpern

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Maksymilian Heilpern
Grób Maksymiliana Heilperna na cmentarzu żydowskim w Warszawie

Maksymilian Heilpern (ur. 8 stycznia 1856 w Warszawie, zm. 15 listopada 1924) – polski przyrodnik, nauczyciel, zesłaniec syberyjski, działacz na rzecz asymilacji Żydów i socjalista żydowskiego pochodzenia.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Maurycy Maksymilian Heilpern urodził się w Warszawie 8 stycznia 1856 jako syn kupca Pinkasa[1]. Miał starszych braci, którzy brali udział w powstaniu styczniowym. Wśród nich był Izydor, który był adiutantem Mariana Langiewicza. Jego siostrą była Paulina Kon, matka Feliksa.

Po uzyskaniu świadectwa dojrzałości w 1876 wstąpił na kierunek przyrodniczy wydziału matematyczno-fizycznego Cesarskiego Uniwersytetu Warszawskiego. Rozpoczyna działalność w tajnym Towarzystwie Oświaty Narodowej, założonym przez Konrada Prószyńskiego i Mieczysława Brzezińskiego, którego celem było szerzenie oświaty na terenach wiejskich. Heilpern skupiał się przy tym na popularyzowaniu samouctwa. Był również zainteresowany poprawą sytuacji ludności miejskiej, co skłoniło go do zainteresowania się ideami socjalizmu.

Działał w kółkach socjalistycznych a później został członkiem Międzynarodowej Partii Socjalno-Rewolucyjnej Proletariat[2]. Wcześniej jednak, to jest w sierpniu 1879, został aresztowany i osadzony wraz z Stanisławem Landym, Wacławem Sieroszewskim i innymi socjalistami w X Pawilonie Cytadeli Warszawskiej. Przebywał tam przez dwa lata, w trakcie których współredagował tajną gazetkę więzienną Gazetę więźnia. Ostatecznie został zesłany na Syberię, gdzie spędził 3 lata. W trakcie zesłania studiował florę Syberii, organizował wśród zesłańców kółka samokształceniowe i pracował jako nauczyciel.

Powróciwszy do kraju podjął przerwane studia na Uniwersytecie Warszawskim, pracując równocześnie jako nauczyciel zarówno na pensjach, jak i na rozmaitych kursach. W 1887 uzyskał stopień kandydata nauk i świadectwo nauczyciela domowego. Wygłaszał liczne odczyty z dziedziny nauk przyrodniczych m. in. w Stowarzyszeniu Nauczycielstwa Polskiego, Polskim Towarzystwie Krajoznawczym (którego był współzałożycielem[3]), Towarzystwie Ogrodniczym czy Towarzystwie Miłośników Przyrody.

Był także wykładowcą w Uniwersytecie Latającym, który wykształcił rzesze późniejszych działaczek społecznych czy nauczycielek. Władze carskie odebrały Heilpernowi uprawnienia do nauczania w szkołach za "nieprawomyślność" i nauczanie po polsku. W tej sytuacji w 1891 r. Heilpern podjął pracę nauczyciela w warsztatach rzemieślniczych imienia dr Ludwika Natansona, przekształconych później w szkołę rzemieślniczą dla młodzieży żydowskiej. Warsztaty te miały na celu nie tylko wykształcenie rzemieślników Żydów, lecz także danie uczniom pewnej ilości ogólnej wiedzy i wyrobienie w niej postaw społecznych. Heilpern pracował w tych zakładach przez 33 lata, nie tylko organizując je, lecz również tworząc podręczniki. Uważał przy tym, iż wspólne kształcenie młodzieży żydowskiej i polskiej sprzyja lepszemu zrozumienie i wzajemnej integracji obu grup. Działacz Towarzystwa Kultury Polskiej (1906-1913)

Poza pracą nauczycielską w zakładach imienia Natansona Heilpern prowadził liczne wykłady i kursy dydaktyczne i pedagogiczne dla nauczycieli. Dużo publikował, adresując swe książki zarówno do fachowców - nauczycieli, jak i do prostych ludzi - samouków. 28 sierpnia 1915 r. przywrócono Heilpernowi prawo nauczania w szkołach średnich i wyższych. W niepodległej Polsce został powoływany przez Ministerstwo Oświaty do układania planów programów szkół zawodowych, oceny podręczników oraz do prac i narad nad organizacją szkolnictwa zawodowego.

Zmarł 15 listopada 1924. Nad jego grobem mowy wygłosił minister oświaty Bolesław Miklaszewski oraz przedstawiciel rzemieślników żydowskich.

Jest pochowany w alei głównej cmentarza żydowskiego przy ulicy Okopowej w Warszawie (kwatera 66, rząd 1)[4][5].

Publikacje[edytuj | edytuj kod]

  • Maksymilian Heilpern Balony i aeroplany: wykład popularny głównych zasad aeronautyki i awiatyki Wydawnictwo M. Arcta Warszawa 1910
  • Maksymilian Heilpern Co człowiek zdoła, a czego nie zdoła zrozumieć? G. Centnerszwer Warszawa 1911
  • Maksymilian Heilpern Co to są komety i czem one nam grożą? Wydawnictwo M. Arcta Warszawa 1910
  • Maksymilian Heilpern Co to są nauki przyrodnicze? G. Centnerszwer Warszawa 1907
  • Maksymilian Heilpern Jak chorują zboża i ziemniaki i jak je od chorób chronić Księgarnia Polska Polskiej Macierzy Szkolnej Warszawa 1921
  • Maksymilian Heilpern Jak rozpoznawać na niebie najważniejsze gwiazdy i gwiazdozbiory Wydawnictwo M. Arcta Warszawa 1911
  • Maksymilian Heilpern Jak słońce i gwiazdy mogą nam wskazywać drogę Wojskowy Instytut Naukowo Wydawniczy Warszawa 1921
  • Maksymilian Heilpern Jakim sposobem poznajemy otaczający nas świat Książnica Ludowa Petersburg 1908
  • Maksymilian Heilpern Kefir, jego pochodzenie i własności M. Ziemkiewicz Warszawa 1899
  • Maksymilian Heilpern Krótki wykład fizyki technicznej w zastosowaniu do potrzeb: rzemieślników, monterów, maszynistów, piwowarów, gorzelanych, uczniów niższych szkół rolniczych, rzemieślniczych i przemysłowych, słuchaczów początkowych kursów technicznych i t.p. Gebethner i Wolff Warszawa 1917
  • Maksymilian Heilpern Krótki wykład fizyki w zastosowaniu do potrzeb: rzemieślników, monterów, maszynistów, piwowarów, gorzelanych, uczniów niższych szkół rolniczych, rzemieślniczych i przemysłowych, słuchaczy początkowych kursów technicznych i t. p. Gebethner i Wolff Kraków 1909
  • Maksymilian Heilpern Księżyc Wydawnictwo M. Arcta Warszawa 1916
  • Maksymilian Heilpern Kurs początkowy fizyki w zastosowaniu do potrzeb uczniów seminaryów nauczycielskich i szkół miejskich oraz samouków Gebethner i Wolff Warszawa 1917
  • Maksymilian Heilpern Na co napotkać można, kopiąc rowy i szańce Wojskowy Instytut Naukowo Wydawniczy Warszawa 1921
  • Maksymilian Heilpern O wartości pożywnej chleba w obec[!] nowoczesnej techniki piekarskiej : (materyały i wskazówki dla hygienistów i techników przemysłu piekarskiego) K. Kowalewski Warszawa 1886
  • Maksymilian Heilpern O ziemi, słońcu i gwiazdach, czyli O budowie świata, jego początku i końcu : wykład popularny zasad kosmografii i kosmogonii dla samouków Księgarnia Naukowa Warszawa 1906
  • Maksymilian Heilpern Pierwsze zasady fizyki i chemji : dla szkół powszechnych Polska Składnica Pomocy Szkolnych Warszawa 1924
  • Maksymilian Heilpern Początki nauki o przyrodzie : (podręcznik dla szkół elementarnych) J. Lisowska Warszawa 1917
  • Maksymilian Heilpern Pogadanki o tajemnicach przyrody. Wydawnictwo M. Arct Warszawa 1906
  • Maksymilian Heilpern Szkoły zawodowe rzemieślnicze i niższe techniczne ; Potrzeba uczelni zawodowych ; Ich historya ; Stawiane im zarzuty ; Ich właściwości, ustrój, program ; Ich typy i rodzaje ; Odnośne piśmiennictwo Gebethner i Wolff Kraków 1918
  • Maksymilian Heilpern W jaki sposób powstał i jak jest zbudowany kinematograf oraz w jaki sposób otrzymujemy t.zw. „obrazy żywe" Wydawnictwo M. Arcta Warszawa 1909
  • Maksymilian Heilpern W jakim stopniu polegać możemy na zmysłach naszych? G. Centnerszwer Warszawa 1908
  • Maksymilian Heilpern Zasady botaniki Gebethner i Wolff Kraków 1907
  • Maksymilian Heilpern Zasady dydaktyki w zastosowaniu do zadań kursów uzupełniających dla praktykantów zawodowych : podręcznik dla organizatorów i nauczycieli szkół dokształcających Gebethner i Wolff Kraków 1919
  • Maksymilian Heilpern Zasady metodyki ogólnej nauk przyrodniczych Wydaw. im. Staszyca Warszawa 1912

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Grób Pinkusa Heilperna w bazie danych Cmentarza Żydowskiego przy ul. Okopowej w Warszawie
  2. Tomasz Wołek Jak Żyd stawał się wrogiem w: Polityka 2 czerwca 2008
  3. Cmentarz żydowski w Warszawie s. 15
  4. Grób Maksymiliana Heilperna w bazie danych Cmentarza Żydowskiego przy ul. Okopowej w Warszawie
  5. Cmentarze m. st. Warszawy. Cmentarze żydowskie. Warszawa: Rokart, 2003. ISBN 83-916419-3-7.


Bibliografia[edytuj | edytuj kod]