Malec (województwo małopolskie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Zobacz też: Malec w innych znaczeniach tej nazwy.
Artykuł 49°55′22″N 19°14′43″E
- błąd 39 m
WD 49°58'N, 19°16'E, 49°55'15.82"N, 19°14'43.08"E
- błąd 19506 m
Odległość 1287 m
Malec
wieś
Ilustracja
Kościół św. Jana Kantego
Państwo  Polska
Województwo  małopolskie
Powiat oświęcimski
Gmina Kęty
Wysokość 270 m n.p.m.
Liczba ludności (31 marca 2019[1]) 1378
Strefa numeracyjna 33
Kod pocztowy 32-651[2]
Tablice rejestracyjne KOS
SIMC 0057402
Położenie na mapie gminy Kęty
Mapa lokalizacyjna gminy Kęty
Malec
Malec
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Malec
Malec
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Malec
Malec
Położenie na mapie powiatu oświęcimskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu oświęcimskiego
Malec
Malec
Ziemia49°55′22″N 19°14′43″E/49,922778 19,245278
Strona internetowa

Malecwieś sołecka w Polsce, położona w województwie małopolskim, w powiecie oświęcimskim, w gminie Kęty.

Wieś położona jest na zboczach doliny Potoku Maleckiego, zwanego też Babudą, 270 m n.p.m.

Integralne części wsi[edytuj | edytuj kod]

Integralne części wsi Malec[3][4]
SIMC Nazwa Rodzaj
0057460 Łęg przysiółek
0057419 Na Górce część wsi
0057425 Pod Lasem część wsi
0057431 Pode Dworem część wsi
0057448 Włosień część wsi
0057454 Zatonie część wsi

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Miejscowość ma metrykę średniowieczną i istnieje co najmniej od XIV wieku. Wymieniona w 1377 w dokumencie zapisanym w języku łacińskim jako de Malcze, 1379 de Malica, 1415 de Malcz, 1448 de Malcza, 1456 z Malce, 1457 Malyecz, 1470 Malecz[5].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Malec jako Malicz na mapie Księstwa Oświęcimskiego i Zatorskiego - mapa Abrahama Orteliusa z 1603.

Na początku XIV wieku wieś stanowiła własność szlachecką i należała w 1377 do Wrocha z Malcza, w 1379 Otta z Malcza, w latach 1415 (lub 1416)-1420 Paszka z Malcza herbu Wieniawa, w 1420 Wrocha z Malcza herbu Wieniawa, w latach 1441-1448 do dziedzica Jerzego z Malcza, a w 1456 do Jana Streckow z Malcza[5].

Wieś następnie przeszła w ręce książąt oświęcimskich, którzy zbudowali tutaj niewielki zameczek obronny. Odegrał on pewną rolę w okresie podjazdowych walk pomiędzy książętami, a rycerzami króla polskiego; później dostał się w ręce rycerzy rabusiów. W 1452 roku zamek zdobył Piotr Szafraniec, który osadził go swoją załogą złożoną ze 100 piechurów oraz 100 jeźdźców. Stacjonował w nim do momentu kiedy książę oświęcimski nie spłacił mu zaległego żołdu w wysokości 2000 złotych[6].

 Osobny artykuł: Zamek w Malcu.

21 lutego 1457 miejscowość wymieniona została jako Malyecz w dokumencie sprzedaży księstwa oświęcimskiego Koronie Polskiej przez Jana IV oświęcimskiego. Wszystkie wsie szlacheckie leżące na terenie sprzedanych ziem weszły pod bezpośrednią władzę króla polskiego Kazimierza IV Jagiellończyka. W 1485 Kazimierz nadał Piotrowi Komorowskiemu za zasługi dobra maleckie wraz z przynależnymi wsiami, tj. z Malcem, Nową Wsią, Hecznarowicami, Kańczugą oraz wójtostwem w mieście Kęty[5][7]. W 1564 roku wraz z całym księstwem oświęcimskim i zatorskim tereny te znajdowały się w granicach Korony Królestwa Polskiego w województwie krakowskim w powiecie śląskim. Po unii lubelskiej w 1569 księstwo Oświęcimia i Zatora stało się częścią Rzeczypospolitej Obojga Narodów w granicach, której pozostawało do I rozbioru Polski w 1772[8].

Miejscowość wymieniona została w dokumentach własnościowych, podatkowych i sądowych. W 1512 synowie zmarłego Jana Komorowskiego dwaj bracia Jan oraz Wawrzyniec Komorowscy ofiarowali swojej siostrze Katarzynie dobra maleckie jako wiano w wyniku czego staje się ona dziedziczką Malca[5]. Katarzyna wyszła za mąż za Zygmunta Jordana z Zakliczyna, a Malec oraz inne wsie od tego momentu stały się dziedzictwem ich synów: w latach 1553-64 wójta w Kętach Stanisława Jordana Maleckiego dziedzica Malca, Nowej Wsi, Hecznarowic oraz Kańczugi, a w 1581 dziedzica Malca Jakuba Jordana[5].

W 1630 roku właściciel Mikołaj Wolski przekazał Malec w testamencie ufundowanemu przez siebie wcześniej Klasztorowi Kamedułów w Bielanach.

Po rozbiorach Polski wieś znalazła się w zaborze austriackim. W 1784 r. cesarz austriacki Józef II odebrał wieś kamedułom i przekazał ją na "fundusz religijny". Miejscowość dwukrotnie wymienia XIX wieczny Słownik geograficzny Królestwa Polskiego (t. VI i XV) jako skład dóbr ostrożańsko-pobirkowskich[9]. W 1885 roku miejscowość liczyła 402 mieszkańców wyznania rzymskokatolickiego i dzieliła się na dwie części. Większa o obszarze 338 morg, w tym 249 morg roli, 9 morg łąk i ogrodów, 24 pastwisk i 56 morg lasu, należała do hrabiny Adeli Borkowskiej. Posiadłość mniejsza liczyła 431 morg, w tym 361 morg upraw, 21 morg łąk, 41 pastwisk oraz 8 lasu[6]. W 1889 roku wieś przeszła na własność hr. Jezierskiego. Zamieszkiwała ją ludność polska[9].

Zimą 1940 r. zorganizowano w okolicy podziemny ruch ludowy, wywodzący się z przedwojennych działaczy Stronnictwa Ludowego. Ukazywał się tu tajny tygodnik pt. "Wiadomości podziemia". W czerwcu 1941 r. zorganizowano we wsi przyobozową grupę Batalionów Chłopskich w celu niesienia pomocy więźniom KL Auschwitz-Birkenau. Kierował nią Wojciech Jekiełek, który pełnił obowiązki komendanta powiatowego BCh, po nim kierownictwo grupy przejął Kazimierz Jędrzejowski z pobliskiego Osieka, aresztowany i zagazowany w KL Auschwitz. W Malcu został też aresztowany przez Gestapo przebywający tu tymczasowo cichociemny: Stefan Jasieński, który zginął w obozie w styczniu 1945 r.

Po II wojnie światowej część majątku wsi przejęła Rolnicza Spółdzielnia Produkcyjna "Zgoda". Za udział mieszkańców w antyhitlerowskim ruchu oporu w czasie II wojny światowej wieś została odznaczona w 1984 r. Krzyżem Walecznych.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa bielskiego.

W 1991 erygowano w Malcu parafię rzymskokatolicką.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Sołectwo Malec
  2. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych poprzez wyszukiwarkę. Poczta Polska S.A., styczeń 2013. [dostęp 2015-03-26].
  3. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  4. GUS. Rejestr TERYT
  5. a b c d e Bukowski 2006 ↓.
  6. a b Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich t. VI, hasło "Malec". nakł. Filipa Sulimierskiego i Władysława Walewskiego, 1893. s. 6. [dostęp 2018–06–25].
  7. Krzysztof Rafał Prokop: Księstwa oświęcimskie i zatorskie wobec Korony Polskiej w latach 1438-1513. Dzieje polityczne. Kraków: PAU, 2002, s. 151. ISBN 83-88857-31-2.
  8. Jan Nepomucen Gątkowski: Rys dziejów księstwa oświęcimskiego i zatorskiego. Lwów: nakład autora, 1867, s. 8,12.
  9. a b Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich t. XV, hasło "Malec". nakł. Filipa Sulimierskiego i Władysława Walewskiego, 1880. s. 294. [dostęp 2018–04–19].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]