Marek Nowakowski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Marek Nowakowski
Ilustracja
Marek Nowakowski (2012)
Data i miejsce urodzenia 2 kwietnia 1935
Warszawa
Data i miejsce śmierci 16 maja 2014
Warszawa
Narodowość polska
Język polski
Dziedzina sztuki literatura piękna
Ważne dzieła
  • Benek Kwiaciarz
  • Książę Nocy
  • Raport o stanie wojennym
  • Powidoki
Odznaczenia
Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski
Nagrody
  • Nagroda Fundacji im. Kościelskich: 1968

Marek Krzysztof Nowakowski (ur. 2 kwietnia 1935[1] w Warszawie, zm. 16 maja 2014[2] tamże) – polski pisarz, przedstawiciel małego realizmu, publicysta, scenarzysta.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Wychowywał się w podwarszawskich Włochach (od 1951 dzielnica Warszawy). Uczęszczał do Szkoły Powszechnej nr 1 im. I Marszałka Polski Józefa Piłsudskiego przy ulicy Parkowej 22 (obecnie SP nr 94 przy ul. Cietrzewia 22), której kierownikiem był jego ojciec, Antoni Nowakowski. Przerwał naukę w szkole średniej, po czym pracował na lotnisku Okęcie, w strukturach Związku Młodzieży Polskiej, a następnie jako górnik dołowy w kopalni Rybnickiego Zjednoczenia Węglowego[3]. W młodości dwukrotnie skazany został na karę więzienia, w którym spędził kilkanaście miesięcy[3]. Wyrok odbywał m.in. w obozie pracy przy ul. Anielewicza w Warszawie („Gęsiówka”)[4]. W latach 1953–1958 studiował prawo na Uniwersytecie Warszawskim, lecz nie uzyskał tytułu magistra[5].

Debiutował w 1957 ogłoszonym na łamach „Nowej Kultury” opowiadaniem Kwadratowy[3]. Współzakładał podziemne pismo literackie „Zapis” (1977), był członkiem Stowarzyszenia Pisarzy Polskich.

Był publicystą „Gazety Polskiej[6].

Był uczestnikiem protestów przeciwko wprowadzeniu w 1976 zmian do Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. Aresztowany w 1984[7]. W styczniu 1976 podpisał list protestacyjny do Komisji Nadzwyczajnej Sejmu PRL przeciwko zmianom w Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej[8]. W 2005 wchodził w skład honorowego komitetu wyborczego kandydata na Prezydenta RP Lecha Kaczyńskiego, a w 2010 Jarosława Kaczyńskiego[9].

Mieszkał w Warszawie. Był żonaty z Jolantą Nowakowską[10]. Jest ojcem aktorki i tancerki Idy Nowakowskiej[11].

23 maja 2014 został pochowany w Alei Zasłużonych na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach[12] (kwatera BII30-tuje-17)[13].

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Jako literat jest zaliczany do tzw. pokolenia „Współczesności”. W swojej twórczości zajmował się oficjalnie przemilczanymi obszarami życia, ludźmi z tzw. marginesu społecznego i z peryferii wielkomiejskich. Bohaterowie wielu jego utworów to ludzie skłóceni z prawem. Wydał m.in. zbiory opowiadań: Ten stary złodziej (1958), Benek Kwiaciarz (1961), Silna gorączka (1963), Zapis (1965), Mizerykordia (1971), Książę Nocy (1978). Był też autorem Raportu o stanie wojennym (cz. 1 1982, cz. 2 1983) i trzech zbiorów wspomnień o życiu w dawnej Warszawie Powidoki (1995, 1996, 1998).

W latach 90. wydał kilka książek w satyryczny sposób ukazujących rzeczywistość społeczną Polski z okresu transformacji ustrojowej: Homo Polonicus (1992), Grecki bożek (1993). W 2005 napisał książkę Nekropolis, w której wracał do Warszawy z lat swojej młodości, dając obraz ówczesnego życia literackiego stolicy. W 2009 nakładem wydawnictwa Świat Książki ukazała się książka Syjoniści do Syjamu, będąca zbiorem krótkich opowiadań i impresji ukazujących absurdy PRL[14].

Był autorem scenariuszy do filmów: Meta (1971), Przystań (1971) i Siedem czerwonych róż, czyli Benek Kwiaciarz o sobie i o innych (1973). Na podstawie jego opowiadania powstał film: Gonitwa (1971).

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

23 września 2006 został odznaczony Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski[15].

Publikacje[edytuj | edytuj kod]

Marek Nowakowski (w środku), Wojciech Soporek (z lewej) i Kazimierz Górski w „Zielonym barku”, opisanym w opowiadaniu Victoria w tomie Nekropolis 2, Hotel „Victoria”, Warszawa 1985
Grób Marka Nowakowskiego w Alei Zasłużonych Cmentarza Wojskowego na Powązkach w Warszawie, w dniu pogrzebu 23 maja 2014
  • Ten stary złodziej, 1958; wznowienie w zbiorze: Ten stary złodziej. Benek Kwiaciarz, Iskry, Warszawa 2012, ​ISBN 978-83-244-0207-6
  • Benek Kwiaciarz, Czytelnik, Warszawa 1961; wznowienie w zbiorze: Ten stary złodziej. Benek Kwiaciarz, Iskry, Warszawa 2012, ​ISBN 978-83-244-0207-6
  • Silna gorączka, Czytelnik, Warszawa 1963
  • Trampolina, Czytelnik, Warszawa 1964
  • Zapis, PIW, Warszawa 1965
  • Marynarska ballada, Czytelnik, Warszawa 1966
  • Gonitwa, Czytelnik, Warszawa 1967
  • Robaki, PIW, Warszawa 1968
  • Opowiadania wybrane, Czytelnik, Warszawa 1969
  • Mizerykordia, Czytelnik, Warszawa 1971
  • Przystań, Instytut Wydawniczy CRZZ, Warszawa 1972
  • Układ zamknięty, PIW, Warszawa 1972
  • Śmierć żółwia, Czytelnik, Warszawa 1973
  • Gdzie jest droga na Walne?, PIW, Warszawa 1974
  • Sielanka. Wybór opowiadań, PIW, Warszawa 1974
  • Wesele raz jeszcze, PIW, 1974
  • Książę Nocy, PIW, Warszawa 1978
  • Chłopiec z gołębiem na głowie, PIW, Warszawa 1979
  • Lepszy, Nasza Księgarnia, Warszawa 1979
  • Opowieść o kocie Gacku (1982), Towarzystwo Przyjaciół Legionowa, 2000, ​ISBN 83-901789-8-2​.
  • Raport o stanie wojennym, Nowa, 1982 (wyd. poza oficjalnym obiegiem); wznowienie w zbiorze: Raport o stanie wojennym. Notatki z codzienności, Bellona, Oficyna Wydawnicza Volumen, Warszawa 2009, seria: „Kanon literatury podziemnej” ​ISBN 978-83-7233-199-1​.
  • Zakon kawalerów mazowieckich, Krąg, 1982 (wyd. poza oficjalnym obiegiem)
  • Notatki z codzienności, Nowa, 1983 (wyd. poza oficjalnym obiegiem); wznowienie w zbiorze: Raport o stanie wojennym. Notatki z codzienności, Bellona, Oficyna Wydawnicza Volumen, Warszawa 2009, seria: „Kanon literatury podziemnej” ​ISBN 978-83-7233-199-1​.
  • Dwa dni z Aniołem, Paryż Instytut Literacki, 1984, Kantor Wydawniczy SAWW, 1990
  • Wilki podchodzą ze wszystkich stron (1985), PIW, 1990
  • Grisza, ja tiebie skażu (1986), SAWW, 1990
  • Karnawał i post, Nowa, Warszawa 1989
  • Portret artysty z czasu dojrzałości, Iskry, Warszawa 1989
  • Kto to zrobił?, Alfa, 1990
  • Raport o stanie wojennym (1982-1984), Versus, 1990
  • Homo Polonicus, Wydawnictwo Pomost, 1992
  • Grecki bożek, Alfa, Warszawa 1993
  • Od Benka Kwiaciarza do Księcia Nocy, Wydawnictwo Literackie, Warszawa 1993
  • Notatki z codzienności (grudzień 1982-lipiec 1983), Czytelnik, Warszawa 1993
  • Honolulu, Iskry, Warszawa 1994
  • Powidoki, Alfa-Wero Warszawa 1995
  • Powidoki. Chłopcy z tamtych lat, Alfa, Warszawa 1995
  • Powidoki 2. Wspomnij ten domek na Gęsiówce…, Alfa, Warszawa 1996
  • Tapeta, Świat Książki, Warszawa 1996
  • Fortuna liliputa, Alfa, 1997
  • Strzały w motelu „George”, czyli Skarb Krwawego Barona, Most, 1997
  • Hades, UMCS, Lublin 1998
  • Powidoki 3. Warszawiak pilnie poszukiwany!, Alfa-Wero, 1998
  • Reda, ABC, 1998
  • Prawo prerii, ABC Future, 1999
  • Rajski ptak i inne opowiadania, Twój Styl, Warszawa 2000
  • Empire, Twój Styl, seria „Wielki wóz”, Warszawa 2001
  • Mój słownik PRL-u, Alfa-Wero, Warszawa 2002
  • Opowiadania uliczne, Twój Styl, Warszawa 2002
  • Nul, Alfa, Warszawa 2004
  • To wolny kraj!, Twój Styl, Warszawa 2004
  • Nekropolis, Świat Książki, Warszawa 2005
  • Stygmatycy, Prószyński i S-ka, Warszawa 2005
  • Chłopak z gołębiem na głowie, Czytelnik, Warszawa 2006
  • Sierota Europy, Alfa, Warszawa 2006
  • Kryptonim „Nowy”. Tajemnice mojej esbeckiej teczki, Axel Springer, Warszawa 2007
  • Nekropolis 2, Świat Książki, Warszawa 2008
  • Psie Głowy, Prószyński i Ska, Warszawa 2008
  • Syjoniści do Syjamu. Zapiski z lat 1967–1968, Świat Książki, Warszawa 2009
  • Domek trzech kotów, Świat Książki, Warszawa 2011
  • Pióro. Autobiografia literacka, Iskry, Warszawa 2012
  • Dziennik podróży w przeszłość, Iskry, Warszawa 2012 ​ISBN 978-83-244-0366-0​.
  • Książę nocy. Najlepsze opowiadania, Iskry, Warszawa 2018 ​ISBN 978-83-244-0510-7

W 2014 ukazała się książkowa wersja wywiadów z Markiem Nowakowskim, wcześniej publikowana w częściach na łamach Tygodnika Solidarność: Okopy Świętej Trójcy. Rozmowy o życiu i ludziach. Z Markiem Nowakowskim rozmawia Krzysztof Świątek (Wydawnictwo Zysk i S-ka, Poznań 2014, ​ISBN 978-83-7785-479-2​)[16].

W 2014 ukazał się zbiór niepublikowanych wspomnień Marka Nowakowskiego Tak zapamiętałem (Wydawnictwo Zysk i S-ka, Poznań 2014 ​ISBN 978-83-7785-974-2​)[17].

Ekranizacje[edytuj | edytuj kod]

 Z tym tematem związana jest kategoria: Filmowe adaptacje utworów Marka Nowakowskiego.

Nagrody i wyróżnienia literackie[edytuj | edytuj kod]

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

9 listopada 2017 ulica nazwana wcześniej imieniem Bolesława Gidzińskiego, na terenie obecnej dzielnicy Włochy w Warszawie, zyskała nazwę ulicy Marka Nowakowskiego[20].

W 2017 Biblioteka Narodowa ustanowiła Nagrodę Literacką jego imienia[21].

W Barze Kawowym Piotruś na Nowym Świecie w Warszawie, gdzie Nowakowski często bywał, znajduje się gablota poświęcona jego pamięci[22].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Odwiedzamy groby znanych polskich pisarzy – Booklips (pol.) [dostęp 2016-03-02].
  2. Zmarł Marek Nowakowski – publicysta „Gazety Polskiej Codziennie”. niezalezna.pl, 2014-05-16. [dostęp 2014-05-16].
  3. a b c Biogram Marka Nowakowskiego autorstwa Bartosza Kaliskiego zamieszczony w zbiorze: Raport o stanie wojennym. Notatki z codzienności, Bellona, Oficyna Wydawnicza Volumen, Warszawa 2009, seria: „Kanon literatury podziemnej” ​ISBN 978-83-7233-199-1​, s. 399.
  4. Bogusław Kopka: Gułag nad Wisłą. Komunistyczne obozy pracy w Polsce 1944–1956 [e-book/epub]. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2019, s. 439. ISBN 978-83-08-06753-6.
  5. Marek Nowakowski, Dziennik podróży w przeszłość, Iskry, Warszawa 2012 ​ISBN 978-83-244-0366-0​, s. 145.
  6. Marek Nowakowski. gazetapolska.pl. [dostęp 16 maja 2014].
  7. Łukasz Kamiński, Grzegorz Waligóra (wybór, wstęp i opracowanie), Kryptonim „Gracze” • Służba Bezpieczeństwa wobec Komitetu Obrony robotników i Komitetu Samoobrony społecznej „Kor” 1976–1981, Warszawa 2010, s. 105.
  8. Kultura 1976/03/342 Paryż 1976, s. 30.
  9. Marek Nowakowski, Krzysztof Świątek, Okopy Świętej Trójcy. Rozmowy o życiu i ludziach. Z Markiem Nowakowskim rozmawia Krzysztof Świątek, Poznań: Zysk i S-ka Wydawnictwo, 2014, s. 52, ISBN 978-83-7785-479-2, OCLC 883550341.
  10. Katarzyna Wójcik, „Potrafił z drobnostki stworzyć całą historię”. Jolanta Nowakowska opowiada o Marku Nowakowskim, Instytut Książki, 3 kwietnia 2019 [dostęp 2020-07-17].
  11. Ojciec Idy Nowakowskiej z You can dance to sławny pisarz, se.pl [dostęp 2016-04-08].
  12. Dziś pogrzeb pisarza Marka Nowakowskiego, miał 79 lat, Onet.pl, 23 maja 2014 [dostęp 2014-05-23] [zarchiwizowane z adresu 2014-07-14].
  13. Wyszukiwarka cmentarna – Warszawskie cmentarze.
  14. Janusz Drzewucki, Życzliwość mistrza, „„Rzeczpospolita” z 19 maja 2014”.
  15. Oficjalna strona Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej / Archiwum Lecha Kaczyńskiego / Aktualności / Rok 2006 / „Spotkanie po latach” – uroczystości z okazji 30-lecia KOR w Pałacu Prezydenckim, prezydent.pl [dostęp 2018-10-04] (pol.).
  16. Marek Nowakowski, Krzysztof Świątek, Okopy Świętej Trójcy. Rozmowy o życiu i ludziach. Z Markiem Nowakowskim rozmawia Krzysztof Świątek, Poznań: Zysk i S-ka Wydawnictwo, 2014, s. 4, ISBN 978-83-7785-479-2, OCLC 883550341.
  17. Tak zapamiętałem, instytutksiazki.pl, 1 czerwca 2016 [dostęp 2016-06-10].
  18. Związek Rzemiosła Polskiego: Laureaci Nagrody Literackiej im. Władysława Reymonta w latach 1994–2009. [dostęp 2014-09-12].
  19. Nagroda Nike 2002. nike.org.pl. [dostęp 2015-08-08].
  20. Zarządzenie Zastępcze Wojewody Mazowieckiego z dnia 9 listopada 2017 r. w sprawie nadania nazwy ulicy, „Dziennik Urzędowy Województwa Mazowieckiego”, Warszawa, 10 listopada 2017 r., poz. 10143.
  21. Ustanowiono nową Nagrodę Literacką im. Marka Nowakowskiego. Pierwszym laureatem został Wojciech Chmielewski. booklips.pl, 2017-06-15. [dostęp 2018-04-03].
  22. Legendarne lokale PRL- u, czyli kawa w szklance, wuzetka i śledzik – Blog Strefa LifeStyle, „Blog Strefa LifeStyle”, 11 stycznia 2018 [dostęp 2018-10-04] (pol.).

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]