Maria Szerocka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Maria Szerocka
„Mucha”, „Masza”, „Małgosia”
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 8 września 1908
Sitkowce
Data i miejsce śmierci 27 stycznia 1943
Kijów
Odznaczenia
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Walecznych (od 1941) Medal Wojska (czterokrotnie) Krzyż Armii Krajowej

Maria Szerocka ps. „Mucha”, „Masza”, „Małgosia” (ur. 8 września 1908 w Sitkowcach, zm. 27 stycznia 1943 w Kijowie) – polska nauczycielka, przewodniczka PWK, podczas II wojny światowej członkini ZWZAK, kurierka.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Maria Szerocka urodziła się 8 września 1808 w Sitkowcach[1]. Była córką Anny z domu Pawłowskiej. Uczyła się w gimnazjum w Skierniewicach[1]. Od 1926 do 1927 działała w ochotniczym hufcu Przysposobienia Wojskowego Kobiet do Obrony Kraju (PWK)[1]. Po uzyskaniu świadectwa dojrzałości kształciła się w Studium Wychowania Fizycznego na Uniwersytecie Poznańskim[1]. W listopadzie 1932 była wyróżniającą się zawodniczką uczestnicząc w barwach AZS w mistrzostwach siatkówki kobiet w Poznaniu[2]. Z dniem 1 października 1931 została mianowana nauczycielką w Państwowym Gimnazjum w Szamotułach[3]. 26 lutego 1932 została wybrana zastępczynią komendantki oddziału żeńskiego Związku Strzeleckiego w Szamotułach[4]. Pozostawała nauczycielką wychowania fizycznego w Poznańskiem w latach 30.[5]. Równolegle ukończyła kursy instruktorskie w PWK[1]. Prowadziła ochotnicze hufce w szkołach i zakładach pracy[1]. Uzyskała stopień starszej przewodniczki PWK. Została absolwentką CIWF w Warszawie. W latach 1937–1938 referentka WF i PWK w Okręgowym Urzędzie WF i PW w Poznaniu, a instruktorka PWK w CIWF w latach 1938–1939[6]. W 1939 była komendantką obozu PWK w Redłowie.

Po wybuchu II wojny światowej w 1939 brała udział w obronie Warszawy[1]. Po nastaniu okupacji niemieckiej została przydzielona przez Komendę Naczelną PWK do służby w konspiracji w Odcinku „Południe” Łączności Zagranicznej przy Komendzie Głównej ZWZ (potem AK)[1]. Przyjęła pseudonim „Mucha”[7]. Służyła jako kurierka od początku 1940 do początku jesieni 1941[8]. Odbywała kursy na trasie kurierskiej „Las”, przenosząc m.in. dokumenty, dolary[9][10]. Kursowała na trasie Warszawa-Budapeszt przez Słowację (pięciokrotnie przeszła ten szlak w obu kierunkach). W tym czasie często przebywała w Sanoku, na punkcie kontaktowym w domu u zatrudnionego w miejscowym Stadtverwaltung działacza konspiracji Arnolda Andrunika[11]. Razem z Eugenią Litwinow ps. „Jasiek” w marcu i kwietniu 1940 odbywała wyprawy kurierskie, przenosząc radiostację, pocztę i pieniądze z Budapesztu do kraju[12][6][8]. W czerwcu 1940 na trasie powrotnej przez Baligród-Sanok do Warszawy obie zostały aresztowane przez żandarmerię w Ungwarze[13]. Po dwóch tygodniach zostały jednak zwolnione i odstawione na granicę[13]. Aresztowana w Kraľovanach na Słowacji[14] w marcu 1941 w drodze powrotnej z ważną pocztą dla KG ZWZ i przekazana do placówki Grenzschutzu w Czarnym Dunajcu[13][14]. Tam, dzięki Marii (Marynie) Pajerskiej spotkała się z księdzem spowiednikiem przekazując mu pocztę tj. fiolkę z mikrofilmem[15][14]. Następnie była więziona w komisariacie gestapo „Palace” w Zakopanem[16]. Dysponowała dokumentami na nazwisko Jasińska i została przez Niemców skojarzona z tożsamością przedwojennej kulomiotki (Wanda Jasieńska) z Poznania, po czym prowadziła zajęcia gimnastyczne w więzieniu, a ostatecznie została zwolniona z aresztu[16]. Następnie powróciła do pracy kurierskiej[16].

Szpital powiatowy w Sanoku w okresie okupacji niemieckiej – miejsce uwolnienia Marii Szerockiej w listopadzie 1941

Pod koniec września 1941 podczas przejścia trasą „Las” została aresztowana wraz z kurierem Janem Rerutką ps. „Drzazga” i młodym przewodnikiem „Jankiem” w lesie nieopodal Stariny (niefortunnie trafili na polowanie urządzone przez węgierskiego komendanta staży granicznej, podczas którego w łowieckiej nagonce brało udział około 60 funkcjonariuszy tej służby)[17][6][8]. Wraz z zatrzymanymi trafiła do aresztu posterunku ukraińskiej policji w Cisnej (stamtąd zdołał uciec „Drzazga”), a następnie została przewieziona do więzienia w Sanoku[18][8]. W tym czasie komendant placówki trasy kurierskiej „Bronisława” (pododcinek sanockie trasy „Las”), Aleksander Rybicki ps. „Jacek”, otrzymał od przełożonych z Warszawy (Adam Smulikowski ps. „Rafał”, „Adam Kotwicz”) polecenie odbicia „Muchy” z więzienia za wszelką cenę – pod osobistą odpowiedzialnością[18][8]. Rybicki, dysponując współpracownikami podziemia w sanockim więzieniu (kierownik tamtejsze komórki wywiadowczej Bronisław Nowak ps. „Brzoza” i lekarz więzienny kpt. dr Jan Maria Suchomel) opracował trzy warianty uwolnienia kurierki: I - zakażenie jedzenia więziennego zarazkami tyfusu brzusznego, mające spowodować przeniesienie osadzonych do szpitala, II - za pomocą zastrzyków spowodowanie krwawienia u Szerockiej, a przy imitowaniu przez nią ciąży konieczność skierowania do szpitala, III - wywołanie podrażnienia i ataku wyrostka robaczkowego (cały plan zakładał realizację wersji I przy niepowodzeniu II i III)[19][20]. Wariant II nie powiódł się mimo wykonania zastrzyku przez dr Suchomela, wobec czego przystąpiono do realizowania wersji III i ten sam lekarz wstrzyknął „Musze” terpentynę w okolice wyrostka robaczkowego, po czym kobieta udawała atak[21][20]. Po wezwaniu konsylium złożonego z niemieckich lekarzy została zaordynowana operacja, którą – po przewiezieniu Szerockiej do szpitala powiatowego w Sanoku – przeprowadzono i usunięto kobiecie zdrowy wyrostek[22][20]. W listopadzie 1941, w czwartym dniu po operacji, nocą wyszła z sali na parterze szpitala na korytarz, skąd została wyprowadzona z parteru budynku szpitala przez Rybickiego, którego wspomagał Rerutko[23][20]. Po pięciu dniach (trwały wówczas zintensyfikowane poszukiwania uciekinierki), wraz z Rybickim w przebraniu gospodyni wiejskiej i pod tożsamością „Katarzyna Świąkała z Bażanówki” wyjechała z Sanoka i przez Kraków dotarła do Warszawy, finalnie trafiając do swojego mieszkania na Czerniakowie[24][25]

Później kurierka została „spalona”, w związku z czym odkomenderowano ją do służby w Oddziale Informacyjno-Wywiadowczym KG ZWZ-AK w siatce wywiadowczej na obszarze ukraińskim[26]. 13 stycznia 1943 została aresztowana w Kijowie wraz z dużą grupą pracowników polskiego wywiadu z tego terenu[13]. Osadzona w tamtejszym więzieniu, a po śledztwie rozstrzelana[13][6]. Pośmiertnie została mianowana na stopień kapitana.

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h Rybicki. Mucha 1974 ↓, s. 381.
  2. Kronika sportowa. Mistrzostwa kobiecie w siatkówce. „Goniec Wielkopolski”. Nr 267, s. 4, 19 listopada 1929. 
  3. Ruch służbowy. „Dziennik Urzędowy Kuratorjum Okręgu Szkolnego Poznańskiego”. Nr 13, s. 244, 12 grudnia 1931. 
  4. Kronika. Szamotuły. „Gazeta Szamotulska”. Nr 25, s. 3, 3 marca 1932. 
  5. Z Okręgu Poznańskiego. „Wychowanie Fizyczne”. Nr 4, s. 187-188, 1937. 
  6. a b c d Michalska 1988 ↓, s. 389.
  7. Brygidyn. San 1992 ↓, s. 289.
  8. a b c d e Brygidyn. San 1992 ↓, s. 106.
  9. Brygidyn. San 1992 ↓, s. 99, 102, 106.
  10. Andrunik. Zapiski 2018 ↓, s. 42.
  11. Andrunik. Zapiski 2018 ↓, s. 41, 43.
  12. Rybicki. Mucha 1974 ↓, s. 381-382.
  13. a b c d e Rybicki. Mucha 1974 ↓, s. 382.
  14. a b c Józef Bieniek. Żywej mnie nie wezmą. „Dunajec”, s. 7, Marzec 1980. 
  15. Rybicki. Mucha 1974 ↓, s. 382-383.
  16. a b c Rybicki. Mucha 1974 ↓, s. 383.
  17. Rybicki. Mucha 1974 ↓, s. 383-384.
  18. a b Rybicki. Mucha 1974 ↓, s. 384.
  19. Rybicki. Mucha 1974 ↓, s. 384-385.
  20. a b c d Brygidyn. San 1992 ↓, s. 107.
  21. Rybicki. Mucha 1974 ↓, s. 385.
  22. Rybicki. Mucha 1974 ↓, s. 385-386.
  23. Rybicki. Mucha 1974 ↓, s. 388.
  24. Rybicki. Mucha 1974 ↓, s. 390-391.
  25. Brygidyn. San 1992 ↓, s. 108.
  26. a b Rybicki. Mucha 1974 ↓, s. 391.
  27. a b c d Zawacka 2004 ↓, s. 169.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]