Melchior Grodziecki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Melchior Grodziecki SJ
prezbiter, męczennik
Ilustracja
Herb Melchior Grodziecki SJ
Data i miejsce urodzenia 1582 lub 1584
Cieszyn
Data i miejsce śmierci 7 września 1619
Koszyce
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Inkardynacja Towarzystwo Jezusowe (jezuici)
Śluby zakonne 22 maja 1605
Prezbiterat 1614
Święty
Beatyfikacja 15 stycznia 1905
Rzym
przez św. Piusa X
Kanonizacja 2 lipca 1995
Koszyce
przez św. Jana Pawła II
Wspomnienie 7 września
Atrybuty szaty jezuickie
Patron archidiecezji katowickiej,
diecezji bielsko-żywieckiej[1]
Szczególne miejsca kultu Trnawa

Melchior Grodziecki (herbu Radwan, ur. 1582 lub 1584 w Cieszynie, zm. 7 września 1619 w Koszycach) – polski duchowny katolicki, jezuita, męczennik i święty Kościoła katolickiego. W 1603 roku wstąpił do Towarzystwa Jezusowego i dwa lata później złożył śluby zakonne ubóstwa, czystości i posłuszeństwa. Kształcony teolog, uczył w kolegiach jezuickich w Brnie oraz Kłodzku. Po przyjęciu święceń kapłańskich w 1614 roku, pracował w Czechach jako kaznodzieja i spowiednik. Posłany w czasie wojny trzydziestoletniej do Koszyc, po zdobyciu miasta przez wojska Jerzego I Rakoczego był torturowany i ścięty toporem za wyznawanie wiary katolickiej. Po ponad 350 latach zabiegów, został kanonizowany przez papieża Jana Pawła II w dniu 2 lipca 1995 roku na Słowacji. Szczątki świętego, w 1784 roku złożone w tyrnawskim klasztorze sióstr urszulanek, spoczywają tam do dzisiaj. Wspomnienie liturgiczne obchodzi się 7 września.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Melchior Grodziecki urodził się w Cieszynie w 1582 lub 1584 roku[2]. Wywodził się z polsko-śląskiej rodziny szlacheckiej Grodzieckich (też Grodeckich) herbu Radwan[3][4]. Jego dziad Maciej Grodziecki, żonaty z Heleną Starowieyską, był kasztelanem cieszyńskim i założycielem wsi Grodziec na Śląsku, w której mieszkała rodzina przyszłego świętego[2][3][5]. Ojciec Melchiora, Henryk Grodziecki, wybudował w Grodźcu zamek[2][6]. Bardzo niewiele wiadomo na temat losów rodziny, poza tym, że odgrywała istotną rolę w życiu polityczno-religijnym Śląska i Moraw oraz, oparłszy się germanizacji, zachowała polskie tradycje[2][5]. Dokumenty i księgi kościelne z XVI wieku zaginęły wskutek wojen religijnych, które toczyły się w tym regionie[7]. Brat ojca, ksiądz Jan Grodziecki, bliski przyjaciel i współpracownik Stanisława Hozjusza, brał udział w Soborze Trydenckim, otrzymał sakrę biskupią i korespondował z cesarzem Maksymilianem II[2][5][8]. Duchownym katolickim był również drugi stryj Melchiora, Wacław, dziekan kolegiaty brneńskiej, a zarazem kanonik ołumuniecki i wrocławski[5].

Melchior Grodziecki pierwsze nauki pobierał prawdopodobnie w rodzinnym zamku[7]. Następnie uczył się w wiedeńskim kolegium jezuickim[9]. Uczył się tam przede wszystkim języka łacińskiego i literatury rzymskiej, natomiast w mniejszym wymiarze – języka greckiego i innych przedmiotów[9]. Wówczas poznał swego przyszłego towarzysza męczeństwa, Stefana Pongracza[2]. W liście z 1602 roku pisał do rodziców, iż „spotkało go wielkie szczęście”, gdyż został przyjęty do sodalicji mariańskiej, która byłą religijną organizacją międzyklasową przeznaczoną dla najpilniejszych i najbardziej wyrobionych moralnie uczniów[2][9]. Ukończywszy w 1603 roku kolegium jezuickie w Wiedniu, 22 maja tegoż roku wstąpił do Towarzystwa Jezusowego i rozpoczął nowicjat w Brnie[10][2][9][11]. Nowicjusze byli uczeni całkowitego poświęcenia dla sprawy Kościoła[2]. Dwa lata później, 22 maja 1605 roku, Melchior Grodziecki złożył śluby zakonne ubóstwa, czystości i posłuszeństwa[2][12].

Po złożeniu ślubów, Melchior Grodziecki przez rok uczył w kolegium jezuickim w Brnie w latach 1605–1606, a następnie w kolegium jezuickim w Kłodzku w latach 1606–1607[12]. Przez rok, w okresie 1607–1608, uczył się w seminarium nauczycielskim w Budziejowicach, aby móc wykładać w klasach wyższych[2][13]. W 1608 powrócił do nauczania w kłodzkim kolegium jezuickim[2][13].

W 1608 roku Melchior Grodziecki udał się na studia; zgłębiał retorykę w Neuhaus oraz logikę w Pradze[13]. Uczył się także gramatyki w Brnie, Neuhaus oraz w Kłodzku[13]. Na drugim roku filozofii, z braku dostatecznej wiedzy i zdolności spekulatywnych, przerwał naukę i został skierowany na dwuletnie studium teologii moralnej, aby móc podjąć pracę duszpasterską[14][13]. Teologię moralną oraz polemiczną studiował w latach 1612–1614[10]. Prawdopodobnie w czasie swej edukacji akademickiej kształcił się również muzycznie[2].

W 1614 roku w Pradze przyjął święcenia kapłańskie i do 1618 roku pracował jako kaznodzieja[10][14][13]. Katechizował, głosił w praskich kościołach oraz we wsi Kopanina kazania w języku czeskim (którego nauczył się w brneńskim nowicjacie) i spowiadał[14][15]. Jednocześnie od 1616 roku kierował orkiestrą praskiej bursy ubogich studentów przygotowujących się do stanu kapłańskiego[14][13]. Od sierpnia do grudnia 1618 roku Melchior Grodziecki odbywał w Brnie trzecią probację[14].

Po wybuchu wojny trzydziestoletniej, w czerwcu 1618 roku jezuici zostali wygnani z Czech, natomiast w niecały rok później również z Moraw[16]. Gdy jezuici, wśród których znajdował się Melchior Grodziecki, opuścili Brno, w mieście wybuchł pożar[17][18]. Zostali sprowadzeni z powrotem i zaaresztowani pod zarzutem podpalenia[17][19]. Po kilku dniach zostali wypuszczeni i rozeszli się w różne strony. Melchior Grodziecki podążył na ówczesne Górne Węgry (dzis. Słowację) do Humennego[20][10]. Tam, 16 czerwca 1619 roku, złożył wieczyste śluby zakonne na ręce ks. Aleksandra Doboksy, rektora kolegium jezuickiego[19][17]. W 1619 roku, na prośbę gubernatora miasta Andrzeja Doczy, został posłany do Koszyc w charakterze kapelana wojskowego dla wojsk cesarskich stacjonujących w Koszycach oraz dla katolików węgierskich mieszkających w mieście[10][19].

Gdy Koszyce zostały zajęte przez Jerzego I Rakoczego na rozkaz władcy Siedmiogrodu, Gabora Bethlena, Grodziecki został uwięziony wraz z Markiem Kriżem i Stefanem Pongraczem pod zarzutem podżegania katolików przeciwko protestantom[10]. Wszyscy trzej zostali poddani trwającym całą noc okrutnym torturom[21][22]. Melchior Grodziecki, odmówiwszy wyparcia się wiary katolickiej i przyjęcia kalwińskiej, został ścięty toporem[10][21][23]. Okaleczone, rozczłonkowane ciała zostały nad ranem wrzucone do dołu kloacznego[22]. Zbrodnia wywołała oburzenie czeskich protestantów[24]. Po naradzie rady miejskiej, zwłoki zostały przeniesione w inne miejsce i przysypane gruzem[25][26].

Dopiero po klęsce Rakoczego ciało męczennika wydano katolikom[10]. Po negocjacjach z posłem Ferdynanda II, Zygmuntem Forgácsem, Bethlen pozwolił potajemnie zabrać zwłoki Melchiora Grodzieckiego[24]. W marcu 1620 roku, żona Forgácsa, hrabina Katarzyna Pálffy, wywiozła je do Nižnej Šebastovej(słow.) pod Preszowem, gdzie zostały uroczyście złożone w kościele franciszkańskim[27], następnie w nowo wybudowanym kościele pw. św. Katarzyny Aleksandryjskiej w Hertníku koło Bardejowa[28][29][30]. Stamtąd przeniesiono je w 1635 roku do tyrnawskiego klasztoru św. Klary[24][25][10]. W 1784 roku szczątki trafiły do tyrnawskiego klasztoru sióstr urszulanek i tam znajdują się po dzień dzisiejszy[31][32].

Kult[edytuj | edytuj kod]

Kult Melchiora Grodzieckiego rozpoczął się na Słowacji i na Węgrzech, a później rozszerzył się na Morawy i Śląsk[24]. W 1628 roku rozpoczęto proces beatyfikacyjny[24][31]. Pierwsze starania o beatyfikację zostały podjęte przez arcybiskupa ostrzyhomskiego, Piotra Pázmány'ego. Polecił on swemu wikariuszowi, biskupowi Waradynu Emerykowi Lósy’emu(węg.) zebranie świadków i spisanie od nich świadectw pod przysięgą[33]. Po zebraniu zeznań od świadków w informacyjnym procesie przedwstępnym stwierdzono, iż męczennicy ponieśli śmierć wyłącznie w wyniku wyznawania wiary katolickiej[33]. W listach z września 1628 roku arcybiskup Pázmány poinformował papieża Urbana VIII o coraz szerszym kulcie oddawanym trzem duchownym i poprosił o beatyfikację[31][33]. Papież jednak surowo zakazał oddawania czci relikwiom przyszłych świętych i nakazał dalsze zbadanie sprawy[34]. W styczniu 1661 roku, biskup siedmiogrodzki Franciszek Leonard Szegedy(węg.) z polecenia arcybiskupa ostrzyhomskiego Jerzego Lippaya(węg.) przeprowadził nowe badania w Tyrnawie i przesłuchał nowych świadków, jednak proces został zawieszony niemal na dwieście lat[35].

Proces został wznowiony za sprawą o. Józefa Boero, jezuity[35]. Przy poparciu prymasa Węgier, Jana Scitovszky’ego, w 1859 roku jezuita zwrócił się do Kongregacji ds. Obrzędów z prośbą o wznowienie procesu beatyfikacyjnego[35]. 19 września 1859 roku, po przebadaniu dokumentów, kongregacja pod przewodnictwem kard. Konstantyna Patriziego stwierdziła, iż należy wyznaczyć komisję do prowadzenia formalnego procesu beatyfikacyjnego[35]. Papież zatwierdził tę decyzję, i od 22 września 1859 roku, Melchiorowi Grodzieckiemu przysługiwało określenie „Wielebny”[36]. Kard. Patrizi polecił prymasowi Scitovszky'emu wyznaczyć komisję do zebrania świadectw o cudach i łaskach otrzymanych za pośrednictwem Melchiora Grodzieckiego[36]. Komisja zakończyła działania w 1864 roku i relikwie świętego wraz z dokumentami zostały wysłane do Rzymu[36]. Proces został zakończony w 1904 roku[36].

Melchior Grodziecki został beatyfikowany 15 stycznia 1905 roku przez Piusa X w kościele św. Piotra i Pawła w Rzymie[37][38]. W Cieszynie odbyła się trzydniowa uroczystość w dniach 12–15 października 1905 roku, w której wzięli udział profesorowie i uczniowie Sodalicji Mariańskich, a także wszystkie stany i organizacje śląskie[39][40]. Kanonizację przeprowadził 2 lipca 1995 papież Jan Paweł II w czasie odprawianej na koszyckim lotnisku mszy świętej[10][4][41]. Wspomnienie liturgiczne Melchiora Grodzieckiego obchodzi się 7 września[10]. W ikonografii święty przedstawiany jest w stroju zakonnym w scenie męczeństwa, wspólnie z towarzyszami[10].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. św. Melchior Grodziecki kapłan, męczennik. Patron: diecezja Bielsko-Żywiecka, archidiecezja Katowicka. nasipatroni.pl. [dostęp 2019-03-10].
  2. a b c d e f g h i j k l m Hagiografia polska, s. 117.
  3. a b Hagiografia polska, s. 116.
  4. a b ks. Romuald Rak. Św. Melchior Grodziecki na tle sytuacji religijno-społecznej XVII w.. „Śląskie Studia Historyczno-Teologiczne”. 30, s. 103–112, 1997. 
  5. a b c d Drzymała 1986 ↓, s. 108.
  6. Poplatek 2006 ↓, s. 9.
  7. a b Poplatek 2006 ↓, s. 12.
  8. Poplatek 2006 ↓, s. 11.
  9. a b c d Drzymała 1986 ↓, s. 109.
  10. a b c d e f g h i j k l Encyklopedia Katolicka, tom 12, kolumna 494.
  11. Poplatek 2006 ↓, s. 13.
  12. a b Drzymała 1986 ↓, s. 110.
  13. a b c d e f g Drzymała 1986 ↓, s. 111.
  14. a b c d e Hagiografia polska, s. 118.
  15. Poplatek 2006 ↓, s. 19.
  16. Poplatek 2006 ↓, s. 35.
  17. a b c Hagiografia polska, s. 120
  18. Drzymała 1986 ↓, s. 112.
  19. a b c Drzymała 1986 ↓, s. 113.
  20. Poplatek 2006 ↓, s. 37.
  21. a b Hagiografia polska, s. 121.
  22. a b Drzymała 1986 ↓, s. 116.
  23. Drzymała 1986 ↓, s. 115.
  24. a b c d e Hagiografia polska, s. 122.
  25. a b Drzymała 1986 ↓, s. 118.
  26. Poplatek 2006 ↓, s. 55.
  27. Poplatek 2006 ↓, s. 61.
  28. Maria i Bolesław Grzybek: Szlakiem Męczenników Koszyckich. opoka.org.pl. [dostęp 2012-01-14].
  29. István Diós: Szent Márk, István és Menyhért, Kassai vértanúk (węg.). katolikus.hu. [dostęp 2017-05-17].
  30. A kassai vértanúk (węg.). jezsuita.hu. [dostęp 2017-05-17].
  31. a b c Drzymała 1986 ↓, s. 119.
  32. Poplatek 2006 ↓, s. 64.
  33. a b c Poplatek 2006 ↓, s. 67.
  34. Poplatek 2006 ↓, s. 68.
  35. a b c d Poplatek 2006 ↓, s. 69.
  36. a b c d Poplatek 2006 ↓, s. 70.
  37. Drzymała 1986 ↓, s. 120.
  38. Poplatek 2006 ↓, s. 72.
  39. Drzymała 1986 ↓, s. 121.
  40. Poplatek 2006 ↓, s. 75.
  41. Poplatek 2006 ↓, s. 7.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Hagiografia polska, tom II, Księgarnia św. Wojciecha, Poznań 1972
  • o. Kazimierz Drzymała SJ: Błogosławiony Melchior Grodziecki. W: o. Joachim Roman Bar OFMConv.: Polscy Święci. T. 6. Warszawa: Akademia Teologii Katolickiej, 1986, s. 108–124.
  • o. Jan Poplatek: Św. Melchior Grodziecki. Kraków: Wydawnictwo WAM, 2006, s. 81, seria: Wielcy Ludzie Kościoła. ISBN 83-7318816-9.