Mieczysław Jędruszczak

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Mieczysław Jędruszczak
Data i miejsce urodzenia 3 kwietnia 1921
Puławy
Data i miejsce śmierci 23 marca 2016
Warszawa
Zawód, zajęcie grawer, działacz społeczny
Odznaczenia
Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Walecznych (1943–1989) Krzyż Partyzancki Krzyż Zesłańców Sybiru Krzyż Armii Krajowej Medal „Pro Patria” Medal „Pro Memoria” Złoty Medal Opiekuna Miejsc Pamięci Narodowej

Mieczysław Jędruszczak, ps. „Jastrząb” (ur. 3 kwietnia 1921 w Puławach, zm. 23 marca 2016 w Warszawie[1]) – polski grawer i historyk-amator, weteran II wojny światowej i działacz społeczny[2][1].

Jako mieszkaniec kamienicy przy ulicy Siennej w Warszawie, przy której znajdują się fragmenty murów getta warszawskiego, rozpoczął w latach 70. XX wieku zakończone sukcesem starania o ich upamiętnienie i zachowanie dla przyszłych pokoleń.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w Puławach, jednak już w dzieciństwie przeprowadził się wraz z rodziną na warszawską Wolę, gdzie jego ojciec znalazł pracę w Zakładach Amunicyjnych „Pocisk”[2][3]. W młodości działał w harcerstwie, ukończył także dwa lata Przysposobienia Wojskowego[3].

Podczas obrony Warszawy we wrześniu 1939 wraz z bratem, jako harcerze, wspierali obronę miasta w Rembertowie, a po ogłoszeniu decyzji o kapitulacji zajmowali się zabezpieczeniem map oraz broni[3]. Następnie wyjechał z Warszawy do województwa lubelskiego, gdzie działał w zbrojnym podziemiu. Mianowany na stopień podporucznika, pełnił funkcję zastępcy komendanta Armii Krajowej w Parczewie. Brał udział w akcjach zbrojnych, podczas jednej z nich został ranny[2].

W 1944, po przejściu frontu, został aresztowany. Po brutalnym przesłuchaniu, do którego doszło w lubelskim areszcie NKWD przy ulicy Chopina, bez wyroku trafił na 3 lata do sowieckiego łagru w Borowiczach. Pod koniec 1947 powrócił do Warszawy, gdzie został grawerem zajmującym się pracą artystyczną. Po pewnym czasie założył rodzinę i rozpoczął poszukiwania informacji o łagrach, szczególnie o tym, w którym sam spędził trzy lata. W swoim mieszkaniu stworzył nieformalną izbę pamięci po żołnierzach AK więzionych na terenie Związku Radzieckiego. Po latach jej część trafiła w formie ekspozycji do Muzeum Niepodległości w Warszawie[2][3].

W 1950 przeniósł się do mieszkania przy ul. Siennej 55 z oknami na mur, który oddzielał niegdyś warszawskie getto od pozostałej części miasta. Pod koniec lat 70. XX w., kiedy rozpoczęła się rozbiórka muru, rozpoczął trzydziestoletnią walkę o uchronienie go jako symbolu martyrologii prawie pół miliona Żydów[2][3]. Własnym sumptem wystawił pierwszą tablicę pamiątkową informującą o historii tego miejsca[4], po pewnym czasie pojawiły się kolejne tablice, a cegły z muru trafiły do muzeów w Jerozolimie, Houston i Melbourne[2]. Z czasem jako historyk-amator zaczął być uznawany za specjalistę od historii warszawskiego getta. W 1982 Urząd Miasta zlecił mu przygotowanie inwentarza zachowanych miejsc związanych z walką i męczeństwem Żydów podczas okupacji niemieckiej[3].

W latach 70. zgromadził on także archiwum dokumentujące marsz śmierci polskich żołnierzy wyznania mojżeszowego pędzonych przez hitlerowców z Lublina do Białej Podlaskiej zimą 1940, którego sam był świadkiem. Na kanwie zebranych dokumentów opublikował artykuł na łamach „Fołks Sztyme”, a w 2010 przekazał w darze zgromadzone materiały Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN[2].

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b em: Mieczysław Jędruszczak nie żyje. Człowiek, który ocalił mury getta. Gazeta Wyborcza, 2016-03-24. [dostęp 2017-04-23].
  2. a b c d e f g Krzysztof Bielawski, Aleksandra Król; Martyna Rusiniak-Karwat: Mieczysław Jędruszczak – strażnik pamięci. Wirtualny Sztetl, 2017-01-25. [dostęp 2017-04-07]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-05-18)].
  3. a b c d e f Bogusław Jędruszczak. Pamięć Ojca. „Konteksty”. 57 (3–4 (262–263)), s. 331–339, 349, 2003. Polska Akademia Nauk, Instytut Sztuki. 
  4. Konstanty Gebert: Dziesięć dni Europy: archeologia pamięci. Świat Książki, 2004, s. 223. ISBN 978-83-7391-605-0. [dostęp 2017-04-23].
  5. M.P. z 2008 r. nr 84, poz. 744
  6. M.P. z 2002 r. nr 30, poz. 478
  7. Śp. kpt Mieczysław Jędruszczak ps. „Jastrząb”. borowiczanie-sybiracy.pl. [dostęp 2017-04-23]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-05-18)].