Mieczysław Mąkosza

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Mieczysław Józef Mąkosza
Data i miejsce urodzenia 16 listopada 1934
Cieszewla k. Baranowicz
Profesor nauk chemicznych
Specjalność: chemia i technologia organiczna
Alma Mater Uniwersytet w Leningradzie
Doktorat 1963 – chemia
Politechnika Warszawska
Habilitacja 1967 – chemia organiczna
Politechnika Warszawska
Profesura 1976
Polska Akademia Nauk / Umiejętności
Status PAN członek rzeczywisty
Status PAU członek korespondent
Doktor honoris causa
(Purdue University, Indiana, USA – 1989)
(Politechnika Śląska – 1998)
(Rostov State University, Rosja – 2001)
Działalność naukowa
Uczelnia Politechnika Warszawska
Wydział Chemiczny
Instytut Chemii Organicznej PAN
Dyrektor
Instytut Chemii Organicznej PAN
Okres spraw. 1979–2004
Odznaczenia
Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Order Przyjaźni

Mieczysław Józef Mąkosza (ur. 16 listopada 1934 w Cieszewli k. Baranowicz[1]) – polski profesor nauk chemicznych, o specjalności chemia i technologia organiczna, tytuł profesora w dziedzinie nauk chemicznych otrzymał w 1976[2]. Obszarem jego badań jest metodologia syntezy organicznej, badanie mechanizmów reakcji w chemii organicznej, kataliza z przeniesieniem międzyfazowym i substytucja nukleofilowa w pierścieniu aromatycznym.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Jest absolwentem I LO im. Adama Asnyka w Kaliszu[3]. Studia chemiczne odbył na Uniwersytecie w Leningradzie (obecnie Petersburski Uniwersytet Państwowy) w 1956 r. Stopień naukowy doktora nauk chemicznych uzyskał w roku 1963 na Wydziale Chemicznym Politechniki Warszawskiej, a stopień doktora habilitowanego w roku 1967 r. Tytuł profesora uzyskał w roku 1976 roku. Swoją karierę naukową związał z Wydziałem Chemicznym Politechniki Warszawskiej.

Od roku 1979 pracuje jako profesor w Instytucie Chemii Organicznej PAN w Warszawie, którego był wieloletnim dyrektorem (1979–2004)[4].

Od 1992 jest członkiem rzeczywistym Polskiej Akademii Nauk. Jest on również członkiem Akademii Europejskiej i Niemieckiej Akademii Przyrodników Leopoldina (niem. Deutsche Akademie der Naturforscher Leopoldina). Wielokrotnie wykładał w wielu zagranicznych ośrodkach naukowych[5].

Dokonania naukowe[edytuj | edytuj kod]

Jest jednym z odkrywców reakcji przebiegających w warunkach katalizy przeniesienia międzyfazowego (PTC, z ang. phase transfer catalysis). Odkrył reakcję, określaną obecnie jako „reakcja Mąkoszy[6], służącą m.in. do generowania dichlorokarbenu z chloroformu warunkach katalizy PTC.

Badając reakcję nukleofilowej substytucji atomu wodoru karboanionami odkrył metodę zastępczego podstawienia nukleofilowego (ang. vicarious nucleophilic substitution, VNS)[7] atomu wodoru w związkach aromatycznych oraz heterocyklicznych. Zarówno kataliza przeniesienia międzyfazowego oraz reakcje nukleofilowej substytucji aromatycznej są obecnie szeroko stosowane w przemyśle chemicznym i farmaceutycznym[8].

Jest autorem ponad 325 oryginalnych publikacji naukowych, ponad 50 artykułów przeglądowych, 70 patentów oraz książki pt. Synteza organiczna (1972)[9][10] Podstawy syntezy organicznej – reakcje jonowe i rodnikowe (2006 r.)[11]

W 2012 roku powołał do życia Fundację Wspierania Młodych Naukowców im. Mieczysława Mąkoszy[12].

Do roku 2012 wypromował blisko 50 doktorów nauk chemicznych[1]. Wielu spośród jego uczniów zostało profesorami chemii, m.in. prof. dr hab. Krzysztof Wojciechowski (IChO PAN), prof. dr hab. Karol Grela (UW), dr hab. inż. Michał Fedoryński (PW), prof. dr hab. Stanisław Ostrowski (PW), prof. dr hab. Ewa Białecka-Florjańczyk (SGGW), dr hab. Zbigniew Wróbel oraz prof. dr hab. Jarosław Jaźwiński (obaj IChO PAN)[2].

Nagrody i odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Tytuły doktora Honoris Causa:

Nagrody naukowe:

Mieczysław Mąkosza kilkakrotnie był nominowany do Nagrody Nobla[16][17].

Wybrane publikacje[edytuj | edytuj kod]

  • Publikacja w płatnym dostępie – wymagana płatna rejestracja lub wykupienie subskrypcji Mieczysław Mąkosza, Krzysztof Wojciechowski, Nucleophilic Substitution of Hydrogen in Heterocyclic Chemistry, „Chemical Reviews”, 104 (5), 2004, s. 2631-2666, DOI10.1021/cr020086+ (ang.).
  • Publikacja w płatnym dostępie – wymagana płatna rejestracja lub wykupienie subskrypcji Mieczysław Mąkosza, Phase-transfer catalysis. A general green methodology in organic synthesis, „Pure and Applied Chemistry”, 72 (7), 2000, s. 1399-1403, DOI10.1351/pac200072071399 (ang.). [publikacja w otwartym dostępie – możesz ją przeczytać wersja archiwalna, dostęp 2019-05-28]
  • Publikacja w płatnym dostępie – wymagana płatna rejestracja lub wykupienie subskrypcji Kacper Błaziak, Witold Danikiewicz, Mieczysław Mąkosza, How Does Nucleophilic Aromatic Substitution Really Proceed in Nitroarenes? Computational Prediction and Experimental Verification, „Journal of the American Chemical Society”, 138 (23), 2016, s. 7276-7281, DOI10.1021/jacs.5b13365 (ang.).

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Prof. Mieczysław Mąkosza – laureat nagrody FNP w 2012. Fundacja Nauki Polskiej. [dostęp 2013-01-27].
  2. a b Mieczysław Mąkosza w bazie „Ludzie nauki” portalu Nauka Polska (OPI).
  3. Mieczysław Mąkosza. Stowarzyszenie Wychowanków Gimnazjum i Liceum im. Adama Asnyka w Kaliszu. [dostęp 2014-02-05].
  4. Historia Instytutu Chemii Organicznej. [dostęp 2013-12-11].
  5. Życiorys Mieczysława Mąkoszy na stronie łódzkiego oddziału PTChem [archiwum WayBack Machine]
  6. R. Alan Jones: Quaternary Ammonium Salts: Their Use in Phase-Transfer Catalysis, s. 336 w serwisie Google Books
  7. Publikacja w płatnym dostępie – wymagana płatna rejestracja lub wykupienie subskrypcji M. Makosza, Synthesis of heterocyclic compounds via vicarious nucleophilic substitution of hydrogen, „Pure and Applied Chemistry”, 69 (3), 1997, s. 559–564, DOI10.1351/pac199769030559 (ang.). [publikacja w otwartym dostępie – możesz ją przeczytać wersja archiwalna, dostęp 2019-05-28]
  8. Publikacja w płatnym dostępie – wymagana płatna rejestracja lub wykupienie subskrypcji Mieczysław Mąkosza, Phase-transfer catalysis. A general green methodology in organic synthesis, „Pure and Applied Chemistry”, 72 (7), 2000, s. 1399-1403, DOI10.1351/pac200072071399 (ang.). [publikacja w otwartym dostępie – możesz ją przeczytać wersja archiwalna, dostęp 2019-05-28]
  9. Publikacja w otwartym dostępie – możesz ją bezpłatnie przeczytać Marek Chmielewski, Janusz Jurczak, A Tribute to Prof. Mieczyslaw Makosza, „Arkivoc”, 2004 (3), 2003, s. 1, DOI10.3998/ark.5550190.0005.301 (ang.).
  10. Mąkosza M., Synteza organiczna, PWN, Warszawa 1972.
  11. Mąkosza M., Fedoryński M., Podstawy syntezy organicznej – reakcje jonowe i rodnikowe, OWPW, Warszawa, 2006.
  12. Home - Fundacja im. Mieczysława Mąkoszy, www.fimm.com.pl [dostęp 2017-11-25].
  13. Doktorzy honoris causa PŚ. polsl.pl. [dostęp 23 lutego 2011].
  14. Uroczystość nadania godności Doktora Honoris Causa. [dostęp 18.06.2015].
  15. Medal im. Prof. Wojciecha Świętosławskiego. W: www SITPChem [on-line]. www.sitpchem.org.pl. [dostęp 2012-05-12].
  16. Artykuł w Gazecie Wyborczej pt. "Nobla mógł dostać Polak"
  17. Klątwa Marii Skłodowskiej, www.wprost.pl [dostęp 2017-11-25].