Mokrosęk

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Mokrosęk
wieś
Ilustracja
Mokrosęk (2012)
Państwo  Polska
Województwo  mazowieckie
Powiat radomski
Gmina Jedlińsk
Sołectwo Mokrosęk
Wysokość 140–150 m n.p.m.
Liczba ludności (2011) 265[1][2]
Strefa numeracyjna 48
Kod pocztowy 26-660[3]
Tablice rejestracyjne WRA
SIMC 0624982[4]
Położenie na mapie gminy Jedlińsk
Mapa lokalizacyjna gminy Jedlińsk
Mokrosęk
Mokrosęk
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Mokrosęk
Mokrosęk
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa lokalizacyjna województwa mazowieckiego
Mokrosęk
Mokrosęk
Położenie na mapie powiatu radomskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu radomskiego
Mokrosęk
Mokrosęk
Ziemia51°31′53″N 21°02′52″E/51,531389 21,047778

Mokrosęk, łac. Mokrosang[5][6][7][8]wieś sołecka w Polsce, położona w województwie mazowieckim, w powiecie radomskim, w gminie Jedlińsk. Sołectwo Mokrosęk obejmuje wieś Mokrosęk i przysiółek[4] Gryzów[9].

Wierni Kościoła rzymskokatolickiego należą do parafii Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Starej Błotnicy.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Wieś jest położona w obrębie Wzniesień Południowomazowieckich na Równinie Radomskiej[10] (140–150 m n.p.m.). Miejscowość zajmuje powierzchnię 550 ha[11].

Integralne części wsi[edytuj | edytuj kod]

Integralne części wsi Mokrosęk[12][13]
SIMC Nazwa Rodzaj
0624999 Gryzów przysiółek

Infrastruktura[edytuj | edytuj kod]

Wieś jest w pełni zelektryfikowana. Posiada także sieć telefoniczną oraz wodociągową, która została zmodernizowana w 2007 r.[14]. W 2010 r. wykonano we wsi odwiert studni głębinowej[15]. Studnia została podłączona do wybudowanej w latach 2013–2014 stacji uzdatniania wody[16].

Przez miejscowość przebiega droga powiatowa nr 1133W Stara BłotnicaJedlanka o długości 5,2 km[17] (w tym 3,15 km w granicach wsi) łącząca wieś z drogą krajową nr 7. Droga ta została zmodernizowana w 2010 r.[14][18]. Przez miejscowość biegnie także czerwony szlak rowerowy szlak rowerowy czerwony Związku Gmin Radomka Bartodzieje–Uroczysko Grabina (dł. 59,8 km)[19][20].

Nazwa miejscowości[edytuj | edytuj kod]

W spisie miejscowości w Polsce w latach międzywojennych wieś występowała jako dwie jednostki osadnicze: Mokronosek Nowy i Stary[21]. W literaturze nazwa wsi występuje w jeszcze kilku innych formach: Mokrosink[22], Mokrosiek[23], Mokrosszak[24][7], Mokroszak[25], Mokrossank[7][8], Mocrossank[26][27][28][29], Mokrosank[26][25], Mokrosancz[7][26][25][8], Mokrosang [25][30], Mokrossek, Mokrosęki[31][32][33]. Etymologia nazwy miejscowości jest niejednoznaczna. Przypuszcza się, że może się ona wywodzić od wyrażenia mokre sęki opisującego teren bagnisty, wilgotny. Możliwe także, że nazwa pochodzi od słowa Mokronos, będącego imieniem staropolskim lub nazwą osobową typu przezwiskowego[11][34].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Herby szlacheckie właścicieli Mokrosęka
Kuszaba – herb Tomasza Darzecz
Doliwa – herb Gozdzkich
Jastrzębiec (herb szlachecki) - herb Domaszewskich

Pierwszy raz nazwa wsi jest wspominana w księgach sądowych sandomierskich z 1411 r. Nazwa miejscowości brzmiała wtedy Mocrossank[26]. Kolejny znany zapis o wsi pochodzi ze spisu podatku pogłównego z 1508 r.[24]. Równie wczesną wzmianką o miejscowości jest Liber beneficiorum Jana Łaskiego spisywany w latach 1511-1523[5]. Do XVII w. majątek znajdował się w posiadaniu Mokrosęckich (inna forma nazwiska – Mokrosański[35])[11]. Źródła wspominają z tylko kilku szlachciców pochodzących z tej rodziny – braci Tomasza i Piotra[36][37], ich nieznanego z imienia ojca[37], Tomasza (prawdopodobnie tożsamego ze wspomnianym wcześniej bratem Piotra)[30], Piotra (najpewniej brat Tomasza)[38] oraz Wawrzyńca, który w 1569 r. był właścicielem wsi[31]. Niepewna jest przynależność rodowa kolejnego szlachcica, mieszkającego w majątku bądź będącego jego właścicielem na początku XV w., wymienianego w źródłach jako Mikołaj[26]. Natomiast przytoczone jest nazwisko Tomasz Darzecz[26], herbu Kuszaba[39], który również był właścicielem lub mieszkańcem Mokrosęka na początku XV w. Ks. Franciszek Siarczyński w swoim Opisie powiatu radomskiego odnotował, że miejscowość była własnością rodziny Gozdzkich[40] herbu Doliwa[41] (inne formy nazwiska: Gojski, Godzki[42], Goscki[43]). Znanymi dziedzicami tego majątku z rodu Gozdzkich byli: Janusz[42], (w 1508 r. był właścicielem Mokrosęka i Kobylnika[24][43]), Andrzej oraz syn Andrzeja, Maciej[42]. Prywatna wieś szlachecka, położona była w drugiej połowie XVI wieku w powiecie radomskim województwa sandomierskiego[44]. Przez pewien okres wieś znajdowała się także w posiadaniu zastawnym klasztoru benedyktynek z Radomia[45][46]. W 1741 r. wieś od Gozdzkich została nabyta przez rodzinę Potkańskich herbu Brochwicz[40][45].

Na przełomie XVIII i XIX w. właścicielką wsi była podkomorzyna sandomierska Ludwika z Rostworowskich Potkańska[47][22][48] herbu Nałęcz (ur. 1744 r., zm. 2 września 1817 r.)[49], teściowa Pawła Biernackiego[50][22]. W testamencie z 29 sierpnia 1817 r. hrabina Potkańska zapisała Bliżyn i Mokrosęk swojemu synowi Hiacyntowi Jackowi[22] (zm. 1835 r.[34]), zobowiązując go do ukończenia budowy kościoła parafialnego w Bliżynie[51][52]. W 1823 r. Hiacynt Potkański objął spadek, w wyniku czego krewni Ludwiki i Antoniego Potkańskich złożyli sądową skargę przeciwko przejęciu przez niego majątku. Wśród potencjalnych spadkobierców znajdowali się m.in. Amelia z Oppeln-Bronikowskich Załuska (ur. 1804 r., zm. 12 marca 1896 r.[53], córka Mikołaja i Anny z Krasińskich) oraz sukcesorzy kasztelana radomskiego Józefa Potkańskiego (zm. 1782 r.[54]) i jego żony Marianny z Pawęskich[55]. Sąd uznał roszczenia pretendentów w 1824 r., jednak w kilka lat później sąd wyższej instancji unieważnił poprzedni wyrok i jednym właścicielem wsi ponownie został Hiacynt Potkański. Po śmierci Hiacynta właścicielką Mokrosęka została jego córka Aniela (żona Aleksandra Wielogłowskiego[22][56]), która w 1842 r. sprzedała wieś Gregorzowi Franciszkowi Zdrodowskiemu (notariuszowi Sądu Pokoju Powiatu Szydłowieckiego[57]) za 66 tys. zł (szacunkowa wartość majątku wynosiła jednak 100 tys. zł). W ramach uwłaszczenia z 1864 r. miejscowym włościanom przekazano 237 mórg gruntów. W 1873 r. ówczesny właściciel wsi, Leopold Domaszewski herbu Jastrzębiec (syn Julianny z Sikorskich i Antoniego Kajetana, dziedzica dóbr Korzeń[58][59][60][61]), rozpalcelował majątek sprzedając działki 31 nabywcom[34]. 4 lipca 1891 r. miejscowość i okoliczny teren nawiedziła nawałnica z gradobiciem, uszkadzając uprawy i zabudowania. O sile tego zjawiska może świadczyć fakt, że w pobliskim Kadłubku odnotowano jedną ofiarę śmiertelną[62].

W dniach 10 i 11 czerwca 1809 r. w okolicach Mokrosęka rozegrała się bitwa jedlińsko-jankowicka. 10 czerwca w rejonie wsi Polacy stoczyli z Austriakami jednak tylko kilka drobnych potyczek, a 11 czerwca, w dniu głównych działań, w miejscowości rozlokowane były austriackie oddziały kawalerii, których zadaniem było ubezpieczanie lewego skrzydła głównych sił[63][64]. W czasie okupacji niemieckiej, w ramach podobwodu Jedlińsk (kryptonim Jałowiec, Jeleń, Janina[65]), obwodu Radom, we wsi działała placówka ZWZ-AK. Jej komendantem był kpr. Stefan Hernik, ps. Tygrys, a następnie Jan Żurowski[34].

Oświata i kultura[edytuj | edytuj kod]

W 1916 r. we wsi została założona jednoklasowa szkoła powszechna[66][67]. W 1934 r. został oddany do użytku budynek świetlicy wiejskiej, w którym siedzibę znalazła szkoła. Poświęcenie budynku nastąpiło 18 lutego 1934 r.[68]. Szkoła została zlikwidowana w drugiej połowie XX w. (później budynek mieścił świetlicę wiejską, w ostatnich latach nieużytkowany, w 2018 r. został wyburzony), a uczniowie przeniesieni do nowo wybudowanego budynku szkoły podstawowej w Ludwikowie. W czerwcu 2012 r. rozpoczęto w miejscowości budowę wiejskiego domu kultury, którą zakończono w lipcu 2013 r.[11][14][69][70]. W miejscowości znajdują się cztery przydrożne kapliczki pochodzące z I poł. XX w.[71][72].

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Miejscowość zamieszkuje 224 osoby (2010)[11]. Znaczący wzrost liczby ludności nastąpił w II poł. XIX w., kiedy to liczba ludności wzrosła ponad dwuipółkrotnie. Ta sama tendencja dotyczyła także liczby domów mieszkalnych w miejscowości, których było po 15 w latach 1827[6] i 1847[40], 16 w 1849 r.[73], a w 1885 r. było ich już 37[6].

Liczba ludności wsi w latach 1775–2017
Rok Liczba ludności
Mokrosęk Sołectwo Mokrosęk
(razem z Gryzowem[a])
1775 ok. 90[34]
1827 83[75]
1845 213[6]
1907 470[34] 521[34]
1921 359[34] 431[34]
1940 415[76] 459[34]
1943 b.d. 465[77]
1947 304[34] 369[34]
1970 b.d. 289[78]
1971 b.d. 289[34]
1988 b.d. 249[78]
1998 b.d. 249[79]
2002 b.d. 269[78]
2009 b.d. 253[79]
2010 224[11] 253[79]
2012 b.d. 255[80]
2013 b.d. 265[79]
2017 229[81] 262[81]
Struktura demograficzna ludności wsi w latach 1971–2010
Grupa wiekowa Udział w ogóle ludności
1971[34] 2002[79] 2009[79] 2010[11]
przedprodukcyjna 28,0% 30,6% 24,9% 25,4%
produkcyjna 59,5% 53,9% 60,1% 60,6%
poprodukcyjna 12,5% 15,5% 15,0% 14,0%

Polityka i administracja[edytuj | edytuj kod]

Przynależność administracyjna[edytuj | edytuj kod]

Przez długi okres, prawdopodobnie już od samego powstania miejscowości, Mokrosęk był częścią parafii Stara Błotnica[5][82][7], jak i gminy Stara Błotnica[6][21][82][7].

W latach 1933-1954 wieś Mokrosęk należała do jednostki pomocniczej gmin – gromady Mokrosęk (w jej skład wchodziły również kolonia kolonia Mokrosęk, kolonia Gutów-Norty i kolonia Gryzów)[83], a w latach 1954-1961 wchodziła w skład nowo utworzonej gromady Ludwików[84]. 31 grudnia 1961 gromadę tę zniesiono, a jej obszar włączono do gromady Jedlińsk[85]. 1 stycznia 1973 miejscowość przyłączono do reaktywowanej gminy Jedlińsk[86] (początkowo w granicach województwa kieleckiego, w latach 1975–1998 w województwie radomskim, zaś od 1999 w powiecie radomskim województwa mazowieckiego).

Parlamentarzyści i radni[edytuj | edytuj kod]

Mieszkańcy Mokrosęka wybierają radnych do sejmiku województwa w okręgu nr 4[87], z kolei posłów na Sejm – z okręgu wyborczego nr 17[88]. W gminie Jedlińsk miejscowość przynależy do obwodu głosowania nr 2 z siedzibą w Publicznej Szkole Podstawowej w Ludwikowie[89].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Kolonia Gryzów została wydzielona z majątku Gutów w 1881 r.[34]. Kolonię tę zamieszkiwało wówczas 7 osób[74].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Portal polskawliczbach.pl
  2. GUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.. [dostęp 2018-02-08].
  3. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych poprzez wyszukiwarkę. Poczta Polska S.A., styczeń 2013. [dostęp 2015-03-26].
  4. a b Urzędowy wykaz nazw miejscowości i ich części (załącznik do rozporządzenia Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części, Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  5. a b c Jan Łaski: Liber beneficiorum archidyecezyi gnieźnieńskiej. T. I: Obejmujący Archidyakonaty: Gnieźnieński, Uniejowski i Kurzelowski. Gniezno: 1880, s. 676–677. Cytat: „Mokrosang, villa sub eadem parochiali in Blothnycza; decima manipularis ex omnibus et singulis agris praedialibus, etiam quos colunt in parte aliqui hortulani proveniens spectat ad eandem parochialem in Blothnycza, et percipit eam vicarius, cuius valor aestimatur ad duas sexagenas, aliquando minus.”. (pol. • łac.)
  6. a b c d e Filip Sulimierski, Bronisław Chlebowski, Władysław Walewski: Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. T. VI. Warszawa: 1885, s. 252, 632. Cytat: "Błotnica, wś i folw., pow. radomski, gm. i par. t. n. (...) W skład gm. wchodzi 28 wsi: (...) Mokrosęk (...)"
    "Mokrosęk, dok. Mokrosang, wś i folw., pow. radomski, gm. i par. Błotnica, odl. 16 w. od Radomia. Posiada ziemi dwor. 553 mr., włośc. 237 mr., 37 dm. i 213 mk.; obecnie folw. został rozparcelowany między częściowych nabywców. W 1827 r. 15 dm., 80 mk. Wspomina tę wś Lib. Ben. Łask. (I, 676)". (pol.)
  7. a b c d e f Przemysław Zwoliński (red.): Hydronimia Wisły. Cz. 1: Wykaz nazw w układzie hydrograficznym. Wrocław–Warszawa–Kraków: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk, 1965, s. 120, seria: Prace Onomastyczne. (pol.)
  8. a b c Maria Karpluk, Maria Kamińska, Witold Taszycki: Prace onomastyczne. Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1961, s. 129, 266. (pol.)
  9. Uchwała Nr XX/41/2008 Rady Gminy Jedlińsk z dnia 26 czerwca 2008 r. w sprawie uchwalenia Statutu sołectwa Mokrosęk (pol.). Dz. Urz. Województwa Mazowieckiego. Nr 176, poz. 6303 [dostęp 2017-05-05].
  10. Program Ochrony Środowiska dla gminy Jedlińsk na lata 2009–2012 z perspektywą na lata 2013–2016 (Załącznik nr 1 do Uchwały Nr XXXV /40/2009 Rady Gminy Jedlińsk z dnia 3 grudnia 2009 r. w sprawie uchwalenia Programu Ochrony Środowiska i aktualizacji Planu Gospodarki Odpadami dla Gminy Jedlińsk) (pol.). [dostęp 2017-05-05].
  11. a b c d e f g Plan Odnowy Miejscowości Mokrosęk (Załącznik nr 1 do uchwały Nr XLII/29/2010 Rady Gminy Jedlińsk z dnia 30 września 2010 r. w sprawie przyjęcia i zatwierdzenia Planu Odnowy Miejscowości Mokrosęk na lata 2010–2018) (pol.). [dostęp 2017-05-05].
  12. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  13. GUS. Rejestr TERYT
  14. a b c Projekty realizowane na terenie Gminy finansowane ze źródeł zewnętrznych (pol.). Urząd Gminy w Jedlińsku. [dostęp 2017-05-05].
  15. Wykonanie odwiertu studni głębinowej w miejscowości Mokrosęk (pol.). Urząd Gminy w Jedlińsku, 2010. [dostęp 2017-05-052].
  16. Poprawa zaopatrzenia mieszkańców gminy w wodę poprzez budowę SUW Mokrosęk (pol.). Urząd Gminy w Jedlińsku, 2014. [dostęp 2017-05-05].
  17. Plan rozwoju lokalnego powiatu radomskiego 2007–2013. Radom: Wydział Promocji i Rozwoju Powiatu Radomskiego, 2007, s. 25. [dostęp 2017-05-05]. (pol.)
  18. Powiat Radomski. Kadencja 2006–2010. Mamy się czym pochwalić. Radom: Starostwo Powiatowe w Radomiu, s. 64. [dostęp 2017-05-05]. (pol.)
  19. Powiat Radomski. Informator. Radom: Starostwo Powiatowe w Radomiu, s. 17. [dostęp 2017-05-05]. (pol.)
  20. Szlaki Rowerowe Związku Gmin Radomka (pol.). W Dolinie Radomki. [dostęp 2017-05-05].
  21. a b Tadeusz Bystrzycki: Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej z oznaczeniami terytorialnie im właściwych władz i urzędów oraz urządzeń komunikacyjnych. Przemyśl – Warszawa: Wydawnictwo Książnicy Naukowej, 1933, s. 1074. (pol.)
  22. a b c d e Seweryn Uruski, Adam Amilkar Kosiński, Aleksander Włodarski: Rodzina. Herbarz szlachty polskiej. T. XIV. Warszawa: Gebethner i Wolff, 1917, s. 277-278. Cytat: "POTKAŃSKI h. BROCHWICZ II. Herb – brochwicz zwyczajny, lecz w koronie pięć piór strusich. Senator w rodzinie, Józef, kasztelan radomski 1757 r., ustąpił 1772 r. Dawna w wojew. sandomierskiem rodzina, wzięła nazwisko od majątku Potkany; pisano ją też mylnie Podkański i Podkoński. (...) Linia Antoniego. Antoni z Potkany, dziedzic Potworowa, podczaszy urzędowski, elektor 1733 r. z wojew. sandomierskiego, chorąży stężycki 1755 r., podkomorzy sandomierski 1772 r., podpisał elekcyję 1764 r. z wojew. sandomierskiem; starosta brzeziński, pułkownik pancerny, kawaler orderu św. Stanisława 1774 r., żonaty z Ludwiką Rostworowską, podczaszanką podlaską, miał córki: Anielę za Justynem Sztembergiem, generałem austryjackim, Maryannę za Pawłem Biernackim, kasztelanem sieradzkim, Barbarę Michałowską, starościnę osiecką, i czterech synów: Hyacyntego, Franciszka, Wincentego i Stanisława, kanonika krakowskiego 1787 r., zm. 1793 r. Hyacynt, ochrzczony 1768 r. w Potworowie, dziedzic Blizina i Mokrosinka, rotmistrz kawaleryi narodowej, wylegitymowany w Galicyi Zachodniej 1804 r., miał dwie żony, Wiercieńską i Baczyńską i pozostawił córkę Anielę za Aleksandrem Wielogłowskim.". (pol.)
  23. Władysław Pałucki (red.): Atlas historyczny Polski. Mapy szczegółowe XVI wieku. T. Województwo sandomierskie w drugiej połowie XVI wieku. Cz. II: Komentarz. Indeksy. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1993, s. 148. ISBN 83-01-09842-2. (pol.)
  24. a b c Adolf Pawiński: Źródła dziejowe. T. XV: Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. Cz. IV: Małopolska. Warszawa: Gebethner i Wolff, 1886, s. 473, seria: Źródła dziejowe. Cytat: "Kobylnik, Mokrosszak, n. Janusius Gosczky m. 3 gr. 6 d 9". (pol. • łac.)
  25. a b c d Kazimierz Rymut: Nazwy miejscowe Polski: historia, pochodzenie, zmiany. T. VII: Mą-N. Warszawa: Polska Akademia Nauk, 2007, s. 223. ISBN 978-83-85579-29-8. (pol.)
  26. a b c d e f Franciszek Piekosiński: Zapiski sądowe województwa sandomierskiego z lat 1395–1444. Terminy sądów ziemskich województwa sandomierskiego z lat 1395–1420. W: Archiwum komosyi prawniczej. T. VIII. Cz. 1. Kraków: Akademia Umiejętności, 1907, s. 110, 111, 148, 149, 206, 228. Cytat: s. 110: "513. Termini in Radom, qui fuerunt feria tercia in vigilia sanctorum Symonis et Iude apostolorum (27 października) anno Domini MCCCCXI. Presentibus: Bernhardo de Nemyanouice, Iohanne de Radwani, Hyncza de Zelazovicze, Iacobo de Paccoslaw, Nicolao de Bucuwno, Paccosio de Pastow, Nicolao de Ruscouicze, Thoma Darzecz de Mocrossank. (Radom 2, f. 25)."; s. 141: "764. Iacussius de Blotnicza cum Nicolao de Mokrosancz terminum habent curie ad terminos proximos pro eo, quia sibi violenter interdicere voluisset scindi ligna alias birzven et przeczesi ad edificandum in Sopocze et in hereditate Mokrosancz; in hoc dampni pati decem marcas (s) et recepisti violenter easdem.". (pol. • łac.)
  27. Stanisław Rospond (red.): Prace językoznawcze. T. 15: Dawność mazurzenia w świetle grafiki staropolskiej. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Polska Akademia Nauk, 1957, s. 283. (pol.)
  28. Witold Taszycki (red.): Słownik staropolskich nazw osobowych. T. 5. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1980, s. 450. ISBN 978-83-04-00475-7. (pol.)
  29. Archiwum komisji historycznej. T. 11. Kraków: Akademia Umiejętności, 1913, s. 59. (pol. • łac.)
  30. a b Marian Ungeheuer: Stosunki kredytowe w ziemi przemyskiej w połowie XV wieku. Lwów: Kasa im. rektora J. Mianowskiego, 1929, s. 213. Cytat: "De Szamicze Mokrosang Tomasz: ręk. –, weirz. 1 r. na 55, dłuż. –; zap. 4445, 4566.". (pol.)
  31. a b Adolf Pawiński: Źródła dziejowe. T. XIV: Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. Cz. III: Małopolska. Warszawa: Gebethner i Wolff, 1886, s. 310, seria: Źródła dziejowe. Cytat: "Mokrossek (Mokrosęki), Wawrzyniec Mokrosseczki, lan 4½, inq. 3". (pol. • łac.)
  32. Karol Potkański: Pisma pośmiertne. T. I. Polska Akademia Umiejętności, 1922, s. 129. (pol.)
  33. Karol Potkański: Puszcza Radomska. Studium osadnicze. Radom: Fundacja Kultury Jana Kochanowskiego w Radomiu, 1997, s. 31, seria: Radom i region radomski w dobie szlacheckiej Rzeczypospolitej. ISBN 83-908854-1-7. (pol.)
  34. a b c d e f g h i j k l m n o Sebastian Piątkowski: Jedlińsk. Monografia historyczna miejscowości i jej okolic. Jedlińsk: Urząd Gminy w Jedlińsku, 2012, s. 23, 24, 30, 80, 137, 152, 194, 249, 251, 260, 289, 293, 343, 344, 345, 348, 379, 464.
  35. Stefan Janusz Starykoń-Kasprzycki, Michał Dmowski: Polska Encyklopedia Szlachectwa. T. VIII. Warszawa: 1937, s. 322, kol. 1. Cytat: "MOKROSAŃSKI v. MOKROSĘCKI h. —, 1500; Mokrosęk radomski (Br.).". (pol.)
  36. Akta grodzkie i ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej z Archiwum tak zwanego bernardyńskiego we Lwowie. T. XIII. Lwów: Galicyjski Wydział Krajowy, 1888, s. 347. Cytat: "*4566. Nobil. Thomas de Mokrosank recognovit, quia ipsum nobilis Petrus eciam de Mokrosank, frater suus germanus, exemit de obligacione, quam habuit ab ipso in villa Schannicze.
    *4567. Nobil. Petrus de Mokrosank vendidit totam villam suam Schannicze perpetue pro ducentis marcis gso. dom. Iohanni Czurilo de Stoyanicze, pro quibus pecuniis Czurilo iam sibi satisfecit. Super quo Czurilo memoriale posuit, quod iudicium recepit.
    *4568. Nobil. Petrus de Mokrosank recognovit, quia si aliquas literas aut inseripeiones seu munimenta super bna Schannicze ipse haberet vel aliquis fratrum suorum, mortificat.". (łac. • pol.)
  37. a b Przemysław Dąbkowski: Wędrówki rodzin szlacheckich. Karta z dziejów szlachty halickiej. Lwów: 1925, s. 14. Cytat: "Z ziemi radomskiej z Mokrosęku przyszli do ziemi halickiej, częściowo i trembowelskiej, ojciec z dwoma synami, Tomaszem i Piotrem, Mokrosęccy. Nie poszczęściło się im jednak w nowej siedzibie. Ojciec i brat starszy Tomasz (1462—1470) zginęli śmiercią gwałtowną z ręki Feliksa z Niżniowa (1470), pozostał tylko syn młodszy Piotr (1470—1479), który też dochodził głowy ojca i brata na drodze polubownej i wreszcie uzyskał głowszczyznę od Pawła Marca z Nizowa". (pol.)
  38. Adam Boniecki: Herbarz polski: Wiadomości historyczno-genealogiczne o rodach szlacheckich. T. IX. Warszawa: Warszawskie Towarzystwo Akcyjne S. Orgelbranda Synów, 1906, s. 72. Cytat: "Mikołaj, syn Andrzeja z Jodłówki, ma sprawę 1464 r. w Przemyślu z Piotrem z Mokrosęku.". (pol.)
  39. Helena Polaczkówna: Materiały do heraldyki polskiej. Kraków: Akademia Umiejętności, 1909, s. 28. Cytat: "Sand. de Mocrossank Darzecz Thomas 1411.". (pol. • łac.)
  40. a b c Franciszek Siarczyński: Opis powiatu radomskiego. Warszawa: Tymoteusz Lipiński, 1847, s. 85. Cytat: "MOKROSĘK – d. 15, grunta mierne, w nizinie, bez lasu, łąk mało; do par. Jedlińskiej; od Radomia m. 2, od Przytyka 1/2. Długo była w dziedzictwie Gozdzkich i z niej się pisali; od 1741 r. Potkańskich.". (pol.)
  41. Sylwester Szefliński: Zarys Historyczny "Obrazu Matki Bożej Pocieszenia Pani i Królowej Ziemi Radomskiej" dla uczczenia XV rocznicy koronacji. Stara Błotnica: maszynopis, 1992, s. 2. Cytat: "Wnosząc z danych o prawie patronatu, fundację kościoła w Błotnicy przeprowadził Doliwa, czy też niewielka grupa możnych Doliwów, posiadająca poza Błotnicą sąsiednie wsie: Kadłub, Ryki, Kiełbów, Gózd, Mokrosęk, Czyżówka, Kobylnik, Siemieradz, przy czym pleban otrzymał wówczas dział ziemi Ossów.". (pol.)
  42. a b c Seweryn Uruski, Adam Amilkar Kosiński, Aleksander Włodarski: Rodzina. Herbarz szlachty polskiej. T. IV. Warszawa: Gebethner i Wolff, 1907, s. 230. Cytat: "GOJSKI v. GODZKI v. GOZDZKI h DOLIWA (...) Z tej familii, Janusz, dziedzic Mokrosęku, w pow. radomskim 1508 roku, (Ks. poborowe). (...) Po Andrzeju z Mokrosęku syn Maciej 1570 roku. (...).". (pol.)
  43. a b Rozsiedlenie Doliwów w XIV i XV w.. W: Stanisław Kozierowski: Studja nad pierwotnem rozsiedleniem rycerstwa wielkopolskiego. T. IX: Ród Doliwów. Poznań: Drukarnia Handlowa, 1923, s. 46. Cytat: "(...) r. 1508 dzierżył Kobylnik i Mkorosęk Janusz Goscki, prawdopodobnie Doliwczyk.". (pol.)
  44. Corona Regni Poloniae. Mapa w skali 1:250 000, Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk i Pracownia Geoinformacji Historycznej Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego
  45. a b Jan Wiśniewski: Dekanat radomski. Radom: 1911, s. 23. Cytat: "Mokrosęk był w zastawnem posiadaniu P. P. Benedyktynek Radomskich, następnie od Gozdzkich nabyty był przez pp. Potkańskich w r. 1741.". (pol.)
  46. Stanisław Zieliński. Benedyktynki radomskie. „Nowy Tygodnik Radomski”. 7 (15), s. 8, 1991-02-31. Jan Wojszko (red. nacz.). Radom: Petit Sp. z o.o.. ISSN 0867-3039 (pol.). 
  47. Franciszek Maksymilian Sobieszczański. Kościół Śto-krzyzki w Warszawie. „Tygodnik Ilustrowany”. T. VIII. Nr 216, 1863-11-14. Warszawa (pol.). [dostęp 2017-05-05]. 
  48. Aleksander Włodarski, Seweryn Uruski: Rodzina. Herbarz szlachty polskiej. T. XV. Warszawa: Gebethner i Wolff, 1931, s. 264–265. Cytat: "ROSTWOROWSKI h. NAŁĘCZ. (...) Z tej familii: Jacek, elektor 1764 r. z ziemi drohickiej, podczaszy podlaski 1772 r., córka Ludwika Potkańska, podkomorzanka radomska, (...)". (pol.)
  49. Epitafium Ludwiki Potkańskiej w kościele parafialnym w Odrowążu.
  50. Marek Jerzy Minakowski: Ludwika Rostworowska h. Nałęcz (II) w Genealogii potomków Sejmu Wielkiego (pol.). [dostęp 2017-05-05].
  51. Rys historyczny (pol.). Urząd Gminy w Bliżynie. [dostęp 2017-05-05].
  52. Rys historyczny. „Samorządowy Informator Rady Gminy Bliżyn”. 4, s. 9, 2005-12-10. Bliżyn: Urząd Gminy w Bliżynie (pol.). 
  53. Amelia Bronikowska z Bronikowa h. Osęk [w:] Wielka genealogia Minakowskiego, Marek Minakowski (pol.).
  54. Józef Potkański h. Brochwicz [w:] Wielka genealogia Minakowskiego, Marek Minakowski (pol.).
  55. Marianna Pawęska [w:] Wielka genealogia Minakowskiego, Marek Minakowski (pol.).
  56. Marek Jerzy Minakowski: Aleksander Wielogłowski z Wielogłów (de Welglow) h. Starykoń w Genealogii potomków Sejmu Wielkiego (pol.). [dostęp 2012-04-21].
  57. Nowy kalendarzyk polityczny na rok 1834, Warszawa: J. Netto, s. 324 (pol.).
  58. Elżbieta Sęczys, Szlachta wylegitymowana w Królestwie Polskim w latach 1836-18601, wyd. 2, Warszawa: Wydawnictwo DiG, 2007, s. 138–139, ISBN 978-83-7181-450-1, Cytat: "Od Jana, który w r. 1700 z braćmi Franciszkiem i Antonim sprzedali odziedziczoną po ojcu Stanisławie wś Dąbrówkę Podłężną, (woj. sandomierskie) – wnuki: Anastazy Stanisław (2im) * 01 IV 1784 i Antoni Kajetan (2im) * 16 VI 1775, dz. d. Korzeń, pow. radomski (Przeniesiony z ks. szlach. gub. w-wskiej do ks. szl. gub. sandomierskiej.) oraz Franciszek (s-owie Piotra i Justyny) leg. 1837." (pol.).
  59. Elżbieta Sęczys, Szlachta guberni augustowskiej, lubelskiej i radomskiej wylegitymowana w Królestwie Polskim w latach 1836–1861, Warszawa: Naczelna Dyrekcja Archiwów Państwowych, 2018, s. 89, ISBN 978-83-65681-36-2, Cytat: "Od Jana, który w r. 1700 z braćmi Franciszkiem i Antonim sprzedał odziedziczoną po ojcu Stanisławie wś Dąbrówkę Podłężną (woj. sand.) – wnuki Anastazy Stanisław (2im) i Antoni Kajetan (2im) oraz Franciszek (s-owie Piotra i Justyny [br. danych]) leg. 1837.
    Ad Antoni Kajetan (2im) * 16 VI 1775, dz. d. Korzeń, pow. rad. ∞ Julianna Sikorska. Ich syn Aleksander Hieronim Napoleon (3im) * 5 VI 1809. Zapisani do Ks. Gen. p. 3 i Ks. Szl. Gub. Rad. oddz. Sand. p. 8 po przeniesieniu z Ks. Szl. Gub. W-wskiej." (pol.).
  60. Spis szlachty Królestwa Polskiego, Reprint, Gdańsk: Tower Press, 2000, s. 70, Cytat: "Domaszewski h. JASTRZĘBIEC.
    Antoni Kajetan, syn Piotra (...)" (pol.).
  61. Lista prawyborców Zjazdu miejskiego w Radomiu, Radom: Drukarnia i Litografia Józefa Grodzickiego i S-ki, 1906, s. 7 (ros. • pol.).
  62. Stefan Rosiński: Jedlińsk – parafia i gmina w prasie dziewiętnastowiecznej. Jedlińsk: SKAUT.PL, 2008, s. 217. ISBN 978-83-60126-54-2. (pol.)
  63. Stefan Rosiński: Bitwa Jedlińsk 11 czerwca 1809 roku. Jedlińsk: SKAUT.PL, 2009, s. 40. ISBN 978-83-60126-80-1. Cytat: "(...) dwa dywizjony pułku Kotulinskyego, jeden szwadron huzarów szeklerskich i jeden szwadron cesarskich szwoleżerów zostały wysłane na Suków, Kossów, Kobylnik, Mokrosęk jako ubezpieczenie lewego skrzydła". (pol.)
  64. Bronisław Pawłowski: Historja wojny polsko-austrjackiej 1809 roku. Warszawa: Główna Księgarnia Wojskowa, 1935, s. 376. Cytat: Ponadto dwa dywizjony pułku Kottulinskyego, jeden szwadron huzarów szeklerskich i jeden szwadron cesarskich szwoleżerów zostały wysłane na Suków, Kaszów, Kobylnik, Mokrosęk jako ubezpieczenie lewego skrzydła.. (pol.)
  65. Obwód Radom. W: Wojciech Borzobohaty: "Jodła" – Okręg Radomsko-Kielecki ZWZ-AK 1939–1945. Wyd. II poprawione i rozszerzone. Cz. 2: Działalność w obwodach. Warszawa: Instytut Wydawniczy „PAX”, 1988, s. 125. ISBN 83-211-0901-2. (pol.)
  66. Edward Szczech. Organizacja Szkolnictwa Powszechnego i komasacja szkół w powiecie radomskim. „Nasze Drogi”. 2, s. 49, 1928. Radom (pol.). 
  67. Dokumenty szkolne: księgi i katalogi ocen z lat 1916–1943. Archiwum Państwowe w Radomiu. [dostęp 2012-04-21].
  68. Kronika zamiejscowa. „Ziemia Radomska”. Rok 7. Nr 49, 1934-03-01. Radom (pol.). Cytat: "W dniu 18 lutego br. na terenie gm. Błotnica obchodzono niezwykłą i bardzo miłą uroczystość poświęcenia świetlic w następujących miejscowościach: Żdżary, Gózd, Błotnica, Mokrosęk i Gutów. W każdej z wymienionych miejscowości licznie były reprezentowane organizacje, które obecnie znajdują wspólną siedzibę w świetlicy, a więc oddziały Związku Strzeleckiego, Straży Pożarnej i inne. Oprócz miejscowych przedstawicieli Samorządu Gminnego, Komisji Społeczno-Oświatowej, Zarządu i Komend Organizacyji na uroczystość tą przybyli z Radomia: Obwodowy Kmdt PW. i WF. p. kapt. Jakubiec, Zarząd Powiatowy ZS. w zastępstwie p. płk. Jażdżyńskiego reprezentował ob. Zachowski, Komendę Powiatową ZS. reprezentowali: Kmdt Powiatowy ZS. ob. por. Antosz i ref. Wych. Obyw. ob. A. Drachal.". 
  69. Budowa domu kultury w Mokrosęku (pol.). Urząd Gminy w Jedlińsku, 2012-09-21. [dostęp 2017-05-05].
  70. Otwarcie Centrum Kultury. „Tygodnik OKO”. 217/26, s. 4, 2013-07-18. Kozienice: Firma Kordas E. Kordas. ISSN 1642-7580 (pol.). [dostęp 2017-05-05]. 
  71. Gminny Program Opieki nad Zabytkami Gminy Jedlińsk na lata 2010–2014 (załącznik do uchwały Nr II/12/2010 Rady Gminy Jedlińsk z dnia 28 grudnia 2010 r. w sprawie uchwalenia Gminnego Programu Opieki nad Zabytkami Gminy Jedlińsk na lata 2010–2014) (pol.). Dz. Urz. Woj. Mazowieckiego z 2011 r. Nr 86, poz. 2781 [dostęp 2017-05-05].
  72. Bożena Cieślak: Perły i perełki architektury gminy Jedlińsk. Jedlińsk: Publiczna Szkoła Podstawowa im. Tadeusza Kościuszki w Jedlińsku, 2010, s. 69–71. (pol.)
  73. Rozkład Składki transportowej Rekruckiej, szczegółowo na Miasta i gminy Powiatu Radomskiego na rok 1849 sporządzony. „Dodatek do Dziennika Gubernialnego”. Nr 22, 1849-05-02(14). Radom (pol.). 
  74. Filip Sulimierski, Bronisław Chlebowski, Władysław Walewski: Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. T. II. Warszawa: 1881, s. 887. Cytat: "Gryzów, kol., pow. radomski, gm. Błotnica, par. Jankowice. Ma 5 dm., 7 mk., 93 mr. obszaru". (pol.)
  75. Sebastian Piątkowski: Lata Księstwa Warszawskiego i Królestwa Polskiego (1809–1866). W: Sebastian Piątkowski: Powiat radomski. Od średniowiecza do współczesności. Radom: Instytut Technologii Eksploatacji, 2009, s. 66. ISBN 978-83-88100-65-9. (pol.)
  76. Ortsverzeichnis des Distrikts Radom. Radom: Generalgouvernement der Chef des Distriks Radom, 1940, s. 108. (niem.)
  77. Amtliches Gemeinde-und Dorfverzaichnis fur das Generalgouvernement auf Grund der Summarischen Bevolkerungsbestandsaufnahme am 1. marz 1943. Herausgegeben vom Statistischen Amt des Generalgouvernements. Kraków: Burgverlag G. m. b. H., 1943, s. 60. (niem.)
  78. a b c Program Ochrony Środowiska Gminy Jedlińsk na lata 2004–2007 z perspektywą do roku 2012 (Załącznik nr 1 do uchwały Nr XXIII/40/2004 Rady Gminy Jedlińsk z dnia 28 grudnia 2004 r. w sprawie uchwalenia Programu Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki Odpadami dla Gminy Jedlińsk) (pol.). [dostęp 2017-05-05].
  79. a b c d e f Bank Danych Lokalnych, Główny Urząd Statystyczny
  80. Uchwała Nr XV/29/2012 Rady Gminy Jedlińsk z dnia 28 czerwca 2012 r. w sprawie podziału Gminy Jedlińsk na okręgi wyborcze (pol.). Dz. Urz. Woj. Mazowieckiego z 2012 r. poz. 5877 [dostęp 2017-05-05]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-12-28)].
  81. a b Statystyka ludności na dzień 06-10-2017, Urząd Gminy w Jedlińsku.
  82. a b Izydor Zinberg: Skorowidz Królestwa Polskiego czyli Spis alfabetyczny miast, wsi, folwarków, kolonii i wszystkich nomenklatur w guberniach Królestwa Polskiego, z wykazaniem: gubernii, powiatu, gminy, parafii, sądu pokoju lub gminnego, oraz najbliższej stacyi pocztowej, wraz z oddzielnym spisem gmin podług najświeższej ich liczby i nazwy ułożony, wykazujący: odległość każdej danej gminy od miasta powiatowego i sądu swojego gminnego; czy i jakie znajdują się w gminie zakłady fabryczne lub przemysłowe, szkoły itp. oraz ludność każdej gminy, obejmujący także podział sądownictwa krajowego świeżo urządzonego i opatrzony mapą Królestwa Polskiego. Warszawa: Drukarnia I.J. Ałapina, 1877, s. 397. (pol.)
  83. Rozporządzenie III Wojewody Kieleckiego z dnia 4 listopada 1933 r. o podziale obszaru gmin wiejskich w powiatach: częstochowskich, koneckim, kozienickim, miechowskim, opoczyńskim, radomskim i zawierciańskim, w województwie kieleckie, na gromady, Kielecki Dziennik Wojewódzki z 1933 r., Nr 29, poz. 184, Urząd Wojewódzki w Kielcach.
  84. Uchwała Nr 13i/54 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Kielcach z dnia 29 września 1954 r. w sprawie podziału na gromady powiatu radomskiego, Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Kielcach z 1954 r., Nr 15, poz. 104, Prezydium Wojewódziej Rady Narodowej w Kielcach.
  85. Uchwała Nr 14/59 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Kielcach z dnia 28 sierpnia 1959 r. o zniesieniu, połączeniu i utworzeniu niektórych gromad w województwie kieleckim (w brzmieniu uchwały Nr 27/59 z dnia 17 listopada 1959 r.), Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Kielcach z 1959 r., Nr 13, Poz. 97, Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Kielcach.
  86. Uchwała Nr XVII/79/72 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Kielcach z dnia 8 grudnia 1972 r. w sprawie utworzenia gmin w województwie kieleckim, Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Kielcach z 1972 r., Nr 26, poz. 173.
  87. Załącznik do Uchwały Nr 110/10 Sejmiku Województwa Mazowieckiego z dnia 5 lipca 2010 r.
  88. Ustawa z dnia 5 stycznia 2011 r. – Kodeks wyborczy (Dz.U. z 2011 r. nr 21, poz. 113 z późn. zm.)
  89. OBWIESZCZENIE Wójta Gminy Jedlińsk z dnia 23 września 2015 r. o numerach i granicach obwodów głosowania oraz siedzibach obwodowych komisji wyborczych