Monaster św. Jana Teologa w Zemenie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Monaster św. Jana Teologa w Zemenie
Земенският манастир „Свети Йоан Богослов“
Ilustracja
Państwo  Bułgaria
Miejscowość Zemen
Kościół Bułgarski Kościół Prawosławny
Typ zakonu męski
Obiekty sakralne
Cerkiew Cerkiew św. Jana Teologa
Styl bizantyjsko-bałkański
Materiał budowlany kamień, drewno, cegła
Data budowy IX w. (pierwsze obiekty), XII w. (cerkiew), XIX w. (odbudowa)
Data zamknięcia XX w.
Data reaktywacji nie reaktywowany
Położenie na mapie Bułgarii
Mapa lokalizacyjna Bułgarii
Monaster św. Jana Teologa w Zemenie
Monaster św. Jana Teologa w Zemenie
42°28′03,0000″N 22°44′17,8800″E/42,467500 22,738300

Monaster św. Jana Teologa w Zemenie – dawny prawosławny męski klasztor w Zemenie, pełniący funkcje muzeum.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Chrześcijański klasztor obrządku bizantyjskiego został utworzony w Zemenie w tym samym stuleciu, gdy powstało samo miasto, po 863. Istnieje wersja, iż cerkiew monasterska powstała jeszcze w końcu IX w.[1]. Według innych źródeł jest to budowla dwunastowieczna[2][3]. W okresie drugiego państwa bułgarskiego monaster był znaczącym ośrodkiem kulturalnym, zgromadził bogatą bibliotekę, która uległa rozproszeniu po tym, gdy ziemie bułgarskie zostały podbite przez Turcję. Klasztor został wówczas całkowicie zniszczony[1].

W XIX w., dzięki wsparciu miejscowej ludności bułgarskiej wyznania prawosławnego, monaster mógł wznowić działalność i szybko odzyskał dawną pozycję ośrodka kulturalnego[1]. Został odbudowany w typowym dla bułgarskiej architektury sakralnej stylu[2]. Mnisi brali udział w bułgarskim ruchu narodowym. Przełożony wspólnoty, ihumen Michał, został zabity przez Turków za udział w przygotowaniach do powstania kwietniowego w 1876[1].

Znaczenie wspólnoty stopniowo spadało po odzyskaniu niepodległości przez Bułgarię. Z powodu spadku liczby mnichów monaster ostatecznie przestał funkcjonować i stał się siedzibą muzeum[1].

Architektura[edytuj | edytuj kod]

Najstarsza monasterska cerkiew reprezentuje architekturę typową dla świątyń bizantyńskich. Jest to świątynia krzyżowo-kopułowa[1].

W świątyni klasztornej przetrwały freski z różnych epok. Najstarsze zachowane fragmenty powstały w XI-XII w. Kolejny zespół malowideł ściennych powstał w latach 1356-1360, z fundacji despoty Dejana i jego małżonki Doi w monasterskiej cerkwi wykonany został zespół fresków. Przetrwały w nim wizerunki świętych Jana Rilskiego, Jana Miłościwego, Leoncjusza[1], Joachima Osogowskiego, Klemensa z Ochrydy[2], scena Zaśnięcia Matki Bożej oraz portret fundatorów dekoracji malarskiej[1]. Dekoracja malarska bliższa jest dziełom szkoły macedońskiej niż bliższej terytorialnie tyrnowskiej[2]. Ikonostas głównej cerkwi i inne przechowywane w niej ikony pochodzą z XIX w.[1].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h i B. Dimitrow, Byłgarskata christijanska ciwilizacija i byłgarskite manastiri, Fondacija KOM, 9789548745024, s.134.
  2. a b c d A. Kay, Bułgaria. Przewodnik turystyczny National Geographic, G+J RBA, 2008, ​ISBN 978-83-7596-007-5​, s.148.
  3. David Marshall Lang, Bułgarzy, Hanna Olędzka (tłum.), Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1983, s. 135, ISBN 83-06-00831-6, OCLC 749601279.