Monaster św. Mikołaja w Bielsku Podlaskim

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Monaster św. Mikołaja
Ilustracja
Cerkiew i kaplica św. Mikołaja (zdj. z dwudziestolecia międzywojennego)
Państwo  Polska
Miejscowość Bielsk Podlaski
Kościół Rosyjski Kościół Prawosławny
Eparchia mińska
Ihumen Laurenty (Michalski) – ostatni
Klauzura nie
Typ monasteru męski
Liczba mnichów (1808) 3
Obiekty sakralne
Cerkiew św. Mikołaja
Cerkiew Zaśnięcia Matki Bożej
Fundator Helena Moskiewska (?)
Data budowy XV w.
Data zamknięcia 1825
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Monaster św. Mikołaja
Monaster św. Mikołaja
52,766639°N 23,193333°E/52,766639 23,193333

Monaster św. Mikołajaprawosławny klasztor w Bielsku Podlaskim, funkcjonujący od XVI w. do 1825.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Prawdopodobną inicjatorką powstania klasztoru była Helena Moskiewska[1]. Monaster funkcjonował już przed 1529, gdy otrzymał majątek ziemski na mocy przywileju królewskiego[2]. Według dokumentów z II połowy XVI w. monaster posiadał bogate uposażenie, w tym samym okresie powstała przy nim szkoła i szpital. Dalszy wzrost znaczenia wspólnoty dla prawosławia w I Rzeczypospolitej nastąpił po unii brzeskiej, gdy do monasteru przeniosło się wielu mnichów z klasztorów, które przyjęły jej postanowienia[1]. Monaster w Bielsku nigdy nie przeszedł w ręce unitów[1] i w XVII–XVIII w. był jednym z centrów oporu przeciwko wprowadzaniu unii[3]. W końcu XVIII w. był jednym z ostatnich ośrodków prawosławia na Podlasiu, obok innych klasztorów – monasteru Zaśnięcia Matki Bożej w Zabłudowie oraz monasterów Trójcy Świętej i Przemienienia Pańskiego w Drohiczynie[4].

W 1791 przełożony monasteru ihumen Sawa (Palmowski) został wybrany na przewodniczącego Najwyższego Konsystorza Prawosławnego w Pińsku, a także był najpoważniejszym kandydatem na pierwszego zwierzchnika autokefalicznego Kościoła prawosławnego w Rzeczypospolitej[1]. Jego utworzenie okazało się niemożliwe wskutek II rozbioru Polski[5].

W 1795 monaster w Bielsku znalazł się na terenie zaboru pruskiego. W ciągu kolejnych dwunastu lat jego przełożony, Laurenty (Michalski), przeprowadził gruntowny remont głównej cerkwi monasterskiej, w tym zlecił wykonanie nowego ikonostasu (1806) i rekonstrukcję zniszczonego dzwonu[1]. W 1807 klasztor znalazł się na terenie zaboru rosyjskiego, w jurysdykcji eparchii mińskiej Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego. Rok później na polecenie biskupa mińskiego Hioba dziekan klasztorów eparchii przeprowadził wizytację monasteru. Wykazała ona, że zabudowania monasterskie były w dobrym stanie[1].

Po zapoznaniu się z wynikami wizytacji konsystorz eparchii mińskiej uznał za wskazane utrzymanie funkcjonowania monasteru w Bielsku, głównie z powodu prowadzenia przez mnichów parafii z 748 wiernymi[1]. Jednak w 1825[1] decyzja w sprawie klasztoru została zmieniona z uwagi na niewielką liczbę powołań. Urszula Pawluczuk łączy ją z tolerancyjną polityką Aleksandra I wobec osób innego wyznania niż prawosławne. W latach poprzedzających zamknięcie monasteru w Bielsku zlikwidowanych zostało, z analogicznych przyczyn, także dziesięć innych ośrodków życia monastycznego na ziemiach anektowanych przez Rosję w wyniku rozbiorów Rzeczypospolitej[6].

Wspólnota monastyczna[edytuj | edytuj kod]

W 1795 wspólnotę monasterską w Bielsku tworzyło dwóch mnichów i ihumen[4]. Wizytacja z 1808 wykazała podobny stan osobowy klasztoru – w klasztorze przebywało trzech mnichów (ihumen i dwóch hieromnichów) oraz dwóch posłuszników[1].

Majątek i uposażenie klasztoru[edytuj | edytuj kod]

Monaster utrzymywał się z pięciu włók ziemi nadanych przywilejem królewskim, z czego dwie włóki, znajdujące się na terenie Stryk, w XIX w. wydzierżawił za czynsz w wysokości 60 złotych. Wspieranie klasztoru materialnie należało ponadto do obowiązków bractwa Objawienia Pańskiego w Bielsku[1].

Architektura[edytuj | edytuj kod]

Wizytacja z 1808 r. wykazała, że w kompleksie zabudowań klasztornych działały dwie cerkwie: św. Mikołaja (wolno stojąca, jednokopułowa) oraz Zaśnięcia Matki Bożej (połączona z budynkiem mieszkalnym, jednokopułowa). Odrębną budowlą była trójkondygnacyjna dzwonnica, której piwnice służyły jako spichlerz. Mnisi dysponowali także pomieszczeniami służącymi do przechowywania siana i zboża, zaś w sąsiedztwie klasztoru działał należący do niego folwark[1].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h i j k H. Surynowicz, Życie monastyczne na Grodzieńszczyźnie w XIX wieku [w:] red. A. Mironowicz, U. Pawluczuk, P. Chomik: Życie monastyczne w Rzeczypospolitej. Białystok: Zakład Historii Kultur Pogranicza Instytutu Socjologii Uniwersytetu w Białymstoku, 2001, s. 199–202. ISBN 83-902928-8-2.
  2. A. Troc-Sosna, Ikona św. Barbary w Milejczycach, Przegląd Prawosławny, nr 3 (201), marzec 2002.
  3. Mironowicz A.: Kościół prawosławny w Polsce. Białostockie Towarzystwo Historyczne, 2006, s. 403. ISBN 83-60456-02-X.
  4. a b Mironowicz A.: Kościół prawosławny w Polsce. Białostockie Towarzystwo Historyczne, 2006, s. 464. ISBN 83-60456-02-X.
  5. Mironowicz A.: Kościół prawosławny w Polsce. Białostockie Towarzystwo Historyczne, 2006, s. 451–454. ISBN 83-60456-02-X.
  6. Pawluczuk U. A.: Życie monastyczne w II Rzeczypospolitej. Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku, 2007, s. 29. ISBN 978-83-7431-127-4.