Muhammad Ibn Battuta

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ibn Battuta
‏ أبو عبد الله محمد بن عبد الله اللواتي الطنجي بن بطوطة‎
Abū ‘Abd Allāh Muḥammad Ibn Baṭṭūṭa
Ilustracja
Ilustracja autorstwa Léona Benetta (1839–1916) z 1878 roku przedstawiająca Ibn Battutę (po prawej stronie) z przewodnikiem w Egipcie
Data i miejsce urodzenia 24 lutego 1304
Tanger
Data i miejsce śmierci 1368/1369 lub 1377
Tanger
Zawód, zajęcie podróżnik, geograf
Trasy podróży Ibn Batutty w latach 1325–1332
Trasy podróży Ibn Batutty w latach 1332–1346

Abū ‘Abd Allāh Muḥammad Ibn Baṭṭūṭa[1], zwany również Ibn Battuta[1] (arab. ‏أبو عبد الله محمد ابن بطوطة‎) (ur. 24 lutego 1304 w Tangerze, zm. 1368/1369 lub 1377 w Maroku) – pochodzący z Tangeru podróżnik, który przemierzył blisko 120 tysięcy kilometrów, odwiedzając prawie wszystkie ówczesne kraje muzułmańskie, docierając do Chin i współczesnej Indonezji, uważany za największego arabskiego podróżnika okresu średniowiecza.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Ibn Battuta urodził się 24 lutego 1304 roku w Tangerze w ówczesnym Maroku[1][2] pod panowaniem Marynidów[3]. Pochodził z rodziny uczonych prawa i sędziów[2]. Sam odebrał wykształcenie z dziedziny prawa muzułmańskiego w Tangerze[3] – studiował prawo szkoły malikickiej[4].

Pierwsza podróż – hadżdż[edytuj | edytuj kod]

W czerwcu 1325 roku wybrał się na pielgrzymkę do Mekki, a jego droga prowadziła przez kraje Maghrebu, Egipt i Syrię[5]. Podróżował przez ponad półtora roku i do celu dotarł na jesieni 1326 roku[3]. W trakcie podróży zatrzymywał się, by pogłębiać swoją wiedzę u uznanych w świecie islamu uczonych, co zostało udokumentowane uzyskanymi dyplomami[2]. Dzięki tym naukom zdobył kwalifikacje sędziego[2].

Podróż rozbudziła w nim zainteresowanie światem i dalszymi podróżami w celach poznawczych[2].

Podróż do Iraku i Persji[edytuj | edytuj kod]

We wrześniu 1326 roku Ibn Battuta opuścił Mekkę i udał się przez pustynie Półwyspu Arabskiego do Iraku, przez południowy Iran i Azerbejdżan, by dotrzeć do Bagdadu[2]. Podczas podróży spotkał m.in. ostatniego mongolskiego władcę Iranu – Abu Sa’ida (1305–1335)[2]. Lata 1327–1330 spędził w Mecce i Medynie[2].

Podróż po wschodniej Afryce[edytuj | edytuj kod]

W 1328 lub 1330 roku udał się drogą morską do Jemenu, który pokonał drogą lądową[3]. Podróżując dalej drogą morską, odwiedził arabskie przyczółki handlowe na wschodnim wybrzeżu Afryki[5]. Dotarł do Kilwy (obecnej Tanzanii)[2]. W drodze powrotnej przemierzył południową Arabię, Oman i południową Persję, i po przeprawie przez Zatokę Perską powrócił do Mekki w 1332 roku[5].

Podróż do Indii[edytuj | edytuj kod]

Kiedy Ibn Battuta dowiedział się o wsparciu, jakiego uczonym islamu udzielał władca Sułtanatu Delhijskiego Muhammad Tughlak (1290–1351), postanowił udać się do Indii, by wstąpić na jego dwór[2][3]. Jego droga wiodła początkowo na północ – przez Egipt, Syrię i Azję Mniejszą, gdzie odwiedził liczne sułtanaty Anatolii[2]. Następnie przeprawił się przez Morze Czarne na Krym, by przez północny Kaukaz i tereny dolnej Wołgi dotrzeć do terytoriów podlegających Mongołom Złotej Ordy[2]. Odwiedził również Konstantynopol w orszaku żony khana, bizantyjskiej księżniczki[2]. Następnie udał się przez stepy Rosji w kierunku Indii, podróżując z karawaną do Azji Środkowej – odwiedzając Bucharę, Samarkandę i Balch[2]. Przemierzył Chorasan i Afganistan i po przeprawieniu się przez Hindukusz dotarł do Indii – brzegu Indusu – 12 września 1333 roku[2][a]. Po przybyciu do Delhi został przyjęty z honorami i powierzono mu funkcję sędziego, którą piastował przez kilka lat[2]. W sumie w Indiach spędził osiem lat[6].

W 1341 roku sułtan mianował go swoim wysłannikiem na dwór cesarza Chin[6]. Misja Ibn Battuty zakończyła się tragicznie – został uwikłany w lokalny konflikt na Wybrzeżu Malabarskim i jego statek został zatopiony niedaleko współczesnego Kozhikode[2]. Ibn Battuta utracił cały dobytek i prezenty wiezione dla cesarza[2]. Wiedziony strachem przed reakcją sułtana, udał się na Malediwy[2], gdzie przez dwa lata sprawował funkcję sędziego[7]. Wżenił się do rodziny królewskiej i bez powodzenia próbował zostać sułtanem[2].

Następnie pojechał na Sri Lankę, gdzie spotkał się z jej władcą i zdobył Szczyt Adama[2]. Uczestniczył w wojnie prowadzonej przez swojego szwagra[2]. Powrócił na Malediwy, by wkrótce wyruszyć do Bengalu i Assamu[2].

Podróż do Chin[edytuj | edytuj kod]

W 1345 roku postanowił udać się do Chin na własną rękę[7]. Popłynął na Sumatrę, gdzie muzułmański sułtan oddał mu do dyspozycji statek, którym udał się do Chin[2]. Miał dotrzeć do Quanzhou a stamtąd drogami wodnymi do Pekinu[7]. Jednak z uwagi na rozbieżności w jego zapiskach, zakres jego podróży po Chinach nie jest znany – najprawdopodobniej przebywał jedynie na południowym wybrzeżu[7].

W latach 1346–47 podróżował z powrotem, a jego droga wiodła przez południowe Indie, Zatokę Perską, Syrię i Egipt[7]. Z Egiptu odbył kolejną, piątą, pielgrzymkę do Mekki[5], a następnie popłynął z Aleksandrii do domu – poprzez Tunezję, Sardynię i Algier dotarł do Fezu w Maroku w listopadzie 1349 roku[2].

Podróż do Hiszpanii i Afryki[edytuj | edytuj kod]

Trasy podróży Ibn Batutty w latach 1349–1354

W 1350 roku Ibn Battuta przeprawił się przez Cieśninę Gibraltarską do Grenady[7]. W 1352 roku wyprawił się w podróż do zachodniego Sudanu[2]. Ta ostatnia wyprawa – na polecenie sułtana – prowadziła przez Saharę do Afryki Zachodniej, gdzie Ibn Battuta spędził rok w Imperium Mali[2].

Ibn Battuta powrócił do Maroka w 1355 roku, gdzie spędził resztę życia[7]. W 1356 roku sułtan Abu Inan Faris (1317–1358) zlecił Muhammad Ibn Dżuzajowi (1321–1357) spisanie doświadczeń i obserwacji Ibn Battuty w formie księgi podróży zwanej rihlą[7]. Ibn Dżuzaj pracował razem z Ibn Battutą przez dwa lata – Ibn Battuta dyktował swoją relację[5], a owocem ich współpracy była najdłuższa i najbardziej bogata w opisy rihla na terenie średniowiecznej Afryki Północnej[8]Tuhfat an-nuzzar fi gharaib al-amsar wa’adżaib al asfar[9][10].

Po zakończeniu pracy Ibn Battuta został sędzią na prowincji[8]. Zmarł w 1368/1369 roku lub w roku 1377[2].

Znaczenie[edytuj | edytuj kod]

Według współczesnych obliczeń przemierzył, jadąc i idąc, blisko 120 tysięcy kilometrów, odwiedzając prawie wszystkie ówczesne kraje muzułmańskie i docierając do Chin i współczesnej Indonezji[2][b]. Uważany jest za największego arabskiego podróżnika okresu średniowiecza[2]. Jeszcze za swojego życia nazywany był rahhalat al-asr – najwybitniejszym podróżnikiem swojej epoki, rahhalat al-islam – najwybitniejszym podróżnikiem islamu a także rahhalat al-Muslimin – najwybitniejszym podróżnikiem świata muzułmańskiego[12].

Jego rihla szczegółowo dokumentuje życie społeczne, kulturowe i polityczne terenów, które odwiedził[2]. Dzieło daje pełny obraz społeczności muzułmańskiej XIV wieku widziany oczami przeciętnego przedstawiciela kultury arabskiej tego czasu.

Praca Batutty przez wieku znana była jedynie w strefie islamu i dopiero na początku XIX w. została udostępniona czytelnikowi europejskiemu poprzez tłumaczenie jej fragmentów na język niemiecki[8]. Pierwsze tłumaczenie na język angielski zostało wydane w 1828 roku[8]. W latach 1853–1858 francuscy badacze Charles Defrémery (1822–1883) i B.R. Sanguinetti opublikowali tekst arabski z tłumaczeniem na język francuski i komentarzem, bazując na odnalezionych wcześniej w Algierii oryginalnych manuskryptach[8]. Odtąd dzieło Batutty było wielokrotnie tłumaczone i wydawane, m.in. w 1962 roku zostało przełożone na język polski pt. Osobliwości miast i dziwy podróży 1325–1354[10][13].

Ibn Battuta porównywany był do weneckiego podróżnika Marco Polo (1254–1324), znany był jako „Marco Polo świata islamu” i „Marco Polo tropików”[14]. Podróżując przez prawie 30 lat, Ibn Battuta przemierzył dystans trzy razy dłuższy niż Marco Polo[15]. Praca o podróżach Marco Polo Opisanie świata zawiera bardziej dokładne opisy i informacje na temat średniowiecznych Chin i innych krajów azjatyckich, lecz dzieło o wyprawach Ibn Batutty zawiera relacje z wielu innych krajów i informacje na temat prawie wszystkich aspektów życia, od opisu ceremonii na dworach sułtańskich po opisy praktyk seksualnych kobiet na Malediwach[14].

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

Jego imieniem nazwano krater na Księżycu[16] oraz jedną ze stacji pierwszej linii metra w Dubaju[17].

Publikacje[edytuj | edytuj kod]

  • Osobliwości miast i dziwy podróży 1325–1354[1]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Datę podaje sam Ibn Battuta[2], jednak inni badacze dopuszczają także 1335 rok[6].
  2. Inne źródła podają, że pokonał 117 500 km i 44 współczesne kraje[11].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d Ibn Battuta, [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2020-06-25].
  2. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa ab ac ad ae af Encyclopædia Britannica 2020 ↓.
  3. a b c d e Dunn 2012 ↓, s. 1.
  4. Czerwiński 2019 ↓, s. 150.
  5. a b c d e Encyclopédie berbère 2000 ↓, s. 3599–3600.
  6. a b c Dunn 2012 ↓, s. 2.
  7. a b c d e f g h Dunn 2012 ↓, s. 3.
  8. a b c d e Dunn 2012 ↓, s. 4.
  9. Netton 2013 ↓, s. 253.
  10. a b Bielawski 1971 ↓, s. 205.
  11. Czerwiński 2019 ↓, s. 151.
  12. Reszczyński 2010 ↓, s. 173.
  13. Ibn Battuta 1962 ↓.
  14. a b Dunn 2012 ↓, s. 5.
  15. Campo 2009 ↓, s. 330.
  16. Ibn Battuta (ang.). W: Gazetteer of Planetary Nomenclature [on-line]. IAU, USGS, NASA, 2010-10-18. [dostęp 2020-06-25].
  17. Mydubaimetro.com: Ibn Battuta (ang.). [dostęp 2020-06-25].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]