Murowaniec (województwo kujawsko-pomorskie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy wsi Murowaniec w woj. kujawsko-pomorskim, pow. bydgoskim. Zobacz też: inne miejscowości o tej nazwie.
Murowaniec
wieś
Ilustracja
Zabudowa wsi
Państwo  Polska
Województwo  kujawsko-pomorskie
Powiat bydgoski
Gmina Białe Błota
Wysokość 68 m n.p.m.
Liczba ludności (III 2011) 1350[1]
Strefa numeracyjna 52
Tablice rejestracyjne CBY
SIMC 0079591
Położenie na mapie gminy Białe Błota
Mapa lokalizacyjna gminy Białe Błota
Murowaniec
Murowaniec
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Murowaniec
Murowaniec
Położenie na mapie województwa kujawsko-pomorskiego
Mapa lokalizacyjna województwa kujawsko-pomorskiego
Murowaniec
Murowaniec
Położenie na mapie powiatu bydgoskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu bydgoskiego
Murowaniec
Murowaniec
Ziemia53°05′31″N 17°51′19″E/53,091944 17,855278
Strona internetowa
Zabudowa

Murowaniecwieś w Polsce, położona w województwie kujawsko-pomorskim, w powiecie bydgoskim, w gminie Białe Błota.

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

W latach 1945–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa bydgoskiego.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Murowaniec znajduje się około 9 km na południowy zachód od granic Bydgoszczy. Znajduje się w południowo-zachodniej części gminy Białe Błota. Od południa graniczy z sołectwem Kruszyn Krajeński, od wschodu z Lipnikami, a od północy z Drzewcami. Miejscowość otoczona jest Puszczą Bydgoską, najbardziej od zachodu i północy. Zachodnią granicą wsi jest Kanał Górnonotecki, który na północ od miejscowości przebiega głębokim przekopem przez tereny leśne.

Pod względem fizycznogeograficznym wieś leży w obrębie makroregionu Pradolina Toruńsko-Eberswaldzka, w mezoregionie Kotlina Toruńska i mikroregionie Równina Rynarzewska (Równina Lipnicka)[2].

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Murowaniec to wieś sołecka o charakterze pozarolniczym. Dominuje funkcja mieszkaniowa oraz drobne zespoły handlu i usług. Prawie ¾ powierzchni sołectwa zajęta jest przez działki letniskowe, lasy i łąki[3]. Działalność rolnicza posiada znaczenie drugorzędne. Na terenie Murowańca funkcjonują tylko 2 gospodarstwa rolne o powierzchni powyżej 1 ha[3]. Miejscowość dysponuje dogodnymi warunkami do rozwoju budownictwa jednorodzinnego[3].

W skład wsi wchodzą wybudowania: Rowiec oraz Za Kanałem (Nadkanale)[3]. W skład sołectwa Murowaniec wchodzi również wieś Lipniki.

W miejscowości znajduje się kościół, który jest siedzibą parafii św. Rafała Kalinowskiego. W strukturze kościoła rzymskokatolickiego parafia należy do metropolii gnieźnieńskiej, diecezji bydgoskiej, dekanatu Białe Błota.

Na terenie wsi zlokalizowany jest nieczynny cmentarz ewangelicki[4].

Historia[edytuj | edytuj kod]

W okresie staropolskim Murowaniec był wsią szlachecką, należąca do powiatu bydgoskiego[5].

W 1774 r. zbudowano Kanał Bydgoski, łączący Brdę w Bydgoszczy z Notecią w Nakle. Dla potrzeb zasilania tego kanału w wodę przekopano również kanał zasilający (niem. Speise Canal), który prowadził od Dębinka przez środek Bydgoskich Łąk Nadnoteckich i następnie przez las po zachodnim obrzeżu Murowańca.

W XIX wieku we wsi nastąpił rozwój osadnictwa niemieckiego. Spis miejscowości rejencji bydgoskiej z 1833 r. podaje, że w folwarku Murowaniec mieszkało 50 osób (43 ewangelików, 7 katolików) w 3 domach[6]. Według opisu Jana Nepomucena Bobrowicza z 1846 r. folwark Murowaniec należał do rządowej domeny bydgoskiej[7]. Kolejny spis z 1860 r. podaje, że w Murowańcu znajdował się folwark, którego właścicielem był niejaki Wächter oraz kolonia osadnicza. Łącznie mieszkało tam 313 osób (188 ewangelików, 125 katolików) w 22 domach. Dodatkowo istniała osada Rowiec (niem. Kanalsgarten), gdzie mieszkało 3 ewangelików[8]. Najbliższa szkoła elementarna znajdowała się w Kruszynie Niemieckim. Miejscowość należała do parafii katolickiej i ewangelickiej w Bydgoszczy[8].

Słownik geograficzny Królestwa Polskiego dla roku 1884 podaje, że w Murowańcu mieszkało 409 osób (182 ewangelików, 227 katolików) w 56 domostwach[9]. W okresie zaborów ewangelicy z miejscowości należeli do gminy wyznaniowej w Cielu, gdzie w 1893 r. wzniesiono zbór ewangelicki. We wsi działała również szkoła ewangelicka.

W 1895 r. przez południowe obrzeża Murowańca poprowadzono linię kolejową z Bydgoszczy do Żnina; przedłużenie tej linii przez Kcynię i Wągrowiec stworzyło drugą linię z Bydgoszczy do Poznania (1908)[5].

Zimą 1919 roku, w okresie powstania wielkopolskiego, między wsią a pobliskim Rynarzewem toczyły się zacięte walki powstańców z oddziałem Grenzschutzu oraz oddziałami niemieckimi z garnizonu bydgoskiego[10].

Dwudziestolecie międzywojenne[edytuj | edytuj kod]

20 stycznia 1920 roku wieś weszła w skład odrodzonej Rzeczypospolitej. W ramach powiatu bydgoskiego powołano gminę Bydgoszcz Nadleśnictwo zwaną również Bydgoszcz-Wieś, złożoną z 12 gromad wiejskich, m.in. gromady Murowaniec[5].

W okresie międzywojennym w Murowańcu istniała szkoła parytetowa polsko-niemiecka. W latach 1924–1933 należały do niej również dzieci polskie z Białych Błót, gdzie w 1924 r. zlikwidowano szkołę katolicką. 7 kwietnia 1933 r. szkoły w Białych Błotach i Murowańcu utworzyły wspólną Drużynę Harcerską im. T. Kościuszki[5].

W latach 20. z miejscowości wyjechało wielu Niemców, a na ich miejsce napływali Polacy. Zmieniał się więc skład narodowościowy, jednakże aż do 1945 r. okolice Murowańca charakteryzowały się stosunkowo dużym odsetkiem ludności niemieckiej. W 1938 r. powierzchnia wsi liczyła 430 ha. Mieszkało tu 379 Polaków i 271 Niemców. Udział procentowy ludności niemieckiej (42%), przekraczał średnią dla powiatu bydgoskiego wynoszącą około 22%[5]. W przededniu wybuchu II wojny światowej wzrósł rewizjonizm mniejszości niemieckiej, na którą silnie oddziaływała propaganda nazistowska.

Okupacja niemiecka[edytuj | edytuj kod]

4 września 1939 r. w trakcie wycofywania się wojsk polskich doszło w Murowańcu, podobnie jak w Łochowie i Prądkach do dywersji niemieckiej i ostrzeliwania żołnierzy[5]. Z domostw niemieckich strzelano z karabinów, pistoletów i rzucano granaty. W wyniku kontrakcji wojska polskiego zginęło kilkunastu dywersantów. Według niemieckiego historyka Hugo Rasmusa w wyniku strzelaniny zginęło w Murowańcu 14 Niemców[5].

Zajęcie miejscowości przez wojska hitlerowskie i grupy specjalne, składające się z szowinistów niemieckich, zapoczątkowało represje miejscowej ludności polskiej. Jeszcze we wrześniu 1939 r. aresztowano i rozstrzelano czterech mieszkańców Murowańca[5]. Dokonano także licznych wysiedleń Polaków z gospodarstw rolnych, bądź domów i mieszkań. Na ich miejsce osiedlano Niemców z Wołynia, krajów nadbałtyckich i Besarabii[5].

W okresie okupacji niemieckiej 1939–1945 miejscowość wchodziła w skład rejencji bydgoskiej, powiatu bydgoskiego (niem. Landkreis Bromberg), obwodu urzędowego Bydgoszcz-Wieś (niem. Amtsbezirk Bromberg-Land), który składał się z 15 gmin: Białe Błota, Brzoza, Ciele Jachcice, Kruszyn, Lisi Ogon, Łochowice, Łochowo, Murowaniec, Opławiec, Osowa Góra, Prądki, Prądy, Przyłęki i Zielonka[5].

31 października 1943 roku gmina wiejska Murowaniec (niem. Murnitz) liczyła 430 ha. Mieszkało tu 446 osób w 117 domach[5].

Po II wojnie światowej[edytuj | edytuj kod]

Tuż po wyzwoleniu, już w styczniu 1945 r., organizowano władze administracyjne. Na terenie powiatu bydgoskiego utworzono 10 urzędów gminnych, w tym gminę Bydgoszcz-Wieś, docelowo z siedzibą w Białych Błotach[5]. Do gminy tej należało 14 gromad (sołectw): Białe Błota, Brzoza, Ciele, Kruszyn Kraiński, Lisi Ogon, Łochowice, Łochowo, Murowaniec, Opławiec, Osowa Góra, Prądki, Prądy, Przyłęki i Zielonka[5].

Niemcy byli internowani i zatrudniani w polskich gospodarstwach rolnych. Gospodarstwa poniemieckie zajęli Polacy, którzy przybyli z kresów wschodnich. W miejscowości uruchomiono jednoklasową szkołę[5].

Podczas reformy samorządowej w 1954 r. zamiast gmin utworzono duże gromady. Powstała wtedy gromada Białebłota, która obejmowała m.in. Murowaniec. Od 1973 r. miejscowość wchodzi w skład gminy Białe Błota[5].

Okres powojenny był pomyślny dla rozwoju miejscowości. Szczególnie intensywny rozwój rozpoczął się po 2000 r. i związany był z procesem suburbanizacji okolic Bydgoszczy. W okresie 2003–2009 ludność miejscowości powiększyła się o 85% z 690 do 1275 osób[3].

1 listopada 2007 r. biskup bydgoski Jan Tyrawa erygował w Murowańcu parafię rzymskokatolicką pod wezwaniem św. Rafała Kalinowskiego. Parafia obejmuje miejscowości: Murowaniec, Lipniki, Drzewce, Kruszyn Krajeński i Jasiniec – Białe Błota[11].

Statystyka[edytuj | edytuj kod]

Poniżej podano wybrane informacje statystyczne dotyczące wsi Murowaniec na podstawie Banku Danych Lokalnych GUS[12].

Narodowy Spis Powszechny 2002 wykazał, że we wsi Murowaniec mieszkało 537 osób w 174 gospodarstwach domowych. 30% populacji posiadało wykształcenie wyższe lub średnie. We wsi znajdowało się 126 budynków ze 144 mieszkaniami. Co czwarte mieszkanie pochodziło sprzed 1945 roku, zaś połowę wzniesiono w latach 1989–2002.

Narodowy Spis Powszechny 2011 odnotował 1350 mieszkańców Murowańca. W 2013 r. działalność gospodarczą prowadziło 195 podmiotów, w tym 172 osób fizycznych, 23 osób prawnych, 8 spółek handlowych. Dominowały mikroprzedsiębiostwa (0–9 osób). Tylko 4 przedsiębiorstwa zatrudniały powyżej 10 osób.

W latach 2008–2013 oddano do użytku 208 mieszkań – wszystkie w budownictwie indywidualnym. Stanowiło to ok. 14% nowych mieszkań wzniesionych w tym czasie w całej gminie, lecz bardzo dużo w kontekście dotychczasowej zabudowy wsi. W miejscowości funkcjonował punkt przedszkolny, który obejmował opieką 15 dzieci.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. GUS: Ludność – struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.
  2. Środowisko przyrodnicze Bydgoszczy. Praca zbiorowa pod red. Józefa Banaszaka, Wydawnictwo Tanan. Bydgoszcz 1996.
  3. a b c d e Zmiana Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania gminy Białe Błota. Urząd Gminy w Białych Błotach. maj 2010.
  4. Zapomnieni – zdjęcia cmentarza. [dostęp 2011-12-29].
  5. a b c d e f g h i j k l m n o Gmina Białe Błota. Wczoraj – dziś – jutro. Praca zbiorowa pod red. Stanisława Płotkowskiego. Urząd Gminy Białe Błota 1998. ​ISBN 83-87586-02-1​.
  6. Verzeichniss aller Ortschaften des Bromberger Regierungs-Bezirks mit einer geographisch-statistischen Uebersicht. Bromberg 1833.
  7. Jan Nepomucen Bobrowicz: Opisanie historyczno-statystyczne Wielkiego Ksie̜stwa Poznańskiego. Lipsk: Ksie̜garnia Zagraniczna (Librairie Étrangère), 1846, s. 427.
  8. a b Verzeichniss sämmtlicher Ortschaften des Regierungs-Bezirks Bromberg. Bromberg 1860.
  9. http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_VI/811 [dostęp: 2014-10-06].
  10. Bydgoszcz w dobie powstania wielkopolskiego. Praca zbiorowa pod red. Zdzisława Grota. Bydgoskie Towarzystwo Naukowe. Prace Popularnonaukowe nr 5. Bydgoszcz 1970.
  11. http://www.diecezja.bydgoszcz.pl/index.php/spis-parafii/322-murowaniec-w-rafaa-kalinowskiego [dostęp: 2014-10-06].
  12. Bank Danych Lokalnych Głównego Urzędu Statystycznego. Wszystkie dane dla miejscowości Murowaniec, powiat bydgoski, gmina Białe Błota, http://stat.gov.pl/bdl/app/strona.html?p_name=indeks.