Muzeum w Chorzowie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Muzeum w Chorzowie
Ilustracja
Muzeum w Chorzowie przy ulicy Powstańców 25
Państwo  Polska
Miejscowość Chorzów
Adres ul. Powstańców 25, 41-500 Chorzów
Data założenia 1925
Dyrektor p.o. Janusz Mokrosz
Położenie na mapie Chorzowa
Mapa lokalizacyjna Chorzowa
Muzeum w Chorzowie
Muzeum w Chorzowie
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Muzeum w Chorzowie
Muzeum w Chorzowie
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa śląskiego
Muzeum w Chorzowie
Muzeum w Chorzowie
Ziemia50°17′36,57″N 18°57′00,86″E/50,293492 18,950239
Strona internetowa

Muzeum w Chorzowie jest instytucją muzealną, w której zgromadzono zabytki historyczne i etnograficzne związane z Chorzowem oraz Górnym Śląskiem.

Informacje ogólne[edytuj | edytuj kod]

Muzeum znajduje się w Chorzowie przy ul. Powstańców 25. W muzeum znajdują się działy:

  • numizmatyki i medalierstwa
  • historii
  • sztuki
  • etnografii
  • edukacyjno-promocyjny
  • wydawnictwo
  • biblioteka

Dzieje Muzeum[edytuj | edytuj kod]

Podstawą kolekcji muzealnej stały się zbiory Łukasza i Stanisława Wallisów, wybitnych działaczy na rzecz kultury i życia śląskiego. Placówkę otwarto dla publiczności  13 grudnia 1935 roku jako Muzeum Ziemi Bytomskiej. Wówczas mieściło się ono w pomieszczeniach szkoły przy ulicy gen. Henryka Dąbrowskiego 53. Rozwój muzeum przerwała II wojna światowa. Wznowiło swoją działalność w lutym 1945 roku w budynku przy ulicy Sienkiewicza 3.

Od 1950 roku funkcjonuje pod obecną nazwą, a 31 stycznia 1959 roku przeniesione zostało do aktualnej siedziby przy ulicy Powstańców 25. W roku 1961 w muzeum dokonano pierwszych zakupów współczesnych dzieł sztuki, rozpoczynając tym samym konsekwentne dokumentowanie tematyki industrialnej w sztuce. Od roku 1991 Muzeum w Chorzowie jest samorządową instytucją kultury.

W muzeum odbywają się różnego rodzaju wydarzenia kulturalne nie tylko o charakterze ściśle historycznym, ale także uniwersalnym. Muzeum stara się promować kulturę oraz historię Chorzowa i Śląska, przede wszystkim poprzez organizowanie wystaw oraz przedsięwzięć edukacyjnych, w tym lekcji muzealnych, lekcji regionalizmu oraz zajęć twórczych dla uczniów przedszkoli i szkół. Placówka ceniona jest za jedną z najcenniejszych w Polsce kolekcji numizmatycznych oraz medalierskich. Posiada też pokaźną liczbę XX-wiecznych dzieł malarskich związanych z przemysłem i życiem codziennym na Śląsku. W ramach muzeum działa wydawnictwo publikujące rocznik „Zeszyty Chorzowskie” oraz prace naukowe i popularyzatorskie związane z profilem placówki. Muzeum jest także wydawcą kilkutomowej serii monograficznej „Chorzów”. W ramach działalności kulturalnej w siedzibie muzeum organizowane są koncerty z cyklu „Muzyczne Poranki”, które cieszą się niesłabnącą popularnością wśród mieszkańców Chorzowa i okolic.

Działy Muzeum w Chorzowie[edytuj | edytuj kod]

Dział Numizmatyki i Medalierstwa

Numizmatyka

Zbiory Działu Numizmatyki i Medalierstwa liczą ponad 25 000 eksponatów. W tym ponad  16 000  numizmatów – monet i pieniędzy papierowych, oraz około 9 000 medali odznaczeń i odznak. Kolekcję monet tworzą głównie numizmaty polskie od okresu średniowiecza do współczesności oraz monety śląskie, jak również będące na Śląsku w obiegu. Do bardzo cennych należy kolekcja kwartników śląskich, trzecia co do wielkości w Polsce. Pozostałą część zbioru tworzą m.in. monety Habsburgów od XVII w., monety pruskie i niemieckie oraz monety nowożytne poszczególnych krajów europejskich. W zbiorach znajduje się również kilkanaście sztuk monet antycznych, greckich i rzymskich.

Wśród pieniędzy papierowych najliczniej reprezentowane są śląskie pieniądze zastępcze z lat 1914–1924. Muzeum posiada również cenną kolekcję polskich pieniędzy papierowych od pierwszych emisji z 1794 r. aż do czasów współczesnych. Poza tym w zbiorach znajdują się liczne pieniądze zastępcze i banknoty Niemiec i Austrii, banknoty rosyjskie oraz krajów europejskich.

Zbiory medalierskie i falerystyczne liczą około 9 000 medali, odznaczeń i odznak. W zbiorze tym znajduje się szereg bogatych kolekcji, m.in. medale poświęcone Tadeuszowi Kościuszce, Janowi III Sobieskiemu i zwycięstwu pod Wiedniem w 1683 r., medale z okresu wojen śląskich, medale rocznicowe z okazji bitwy pod Grunwaldem, licząca ponad 500 pozycji kolekcja medali i medalików religijnych, XVIII- i XIX-wiecznych czy bogata kolekcja medali śląskich, począwszy od XVII w. do czasów współczesnych. W zbiorach Działu znajduje się również spuścizna po śląskim medalierze Janie Wysockim, która obejmuje około 220 medali i plakiet z brązu, cyny oraz srebra. Bogato reprezentowana jest również twórczość takich medalierów jak: Jan Raszka, Józef Gosławski, Franciszek Habdas, Jerzy Jarnuszkiewicz, Józef Stasiński, Bronisław Chromy, Zygmunt Brachmański, Witold Karski czy Piotr Gawron.

Wśród zbiorów falerystycznych bogata jest kolekcja odznak wojskowych, zarówno z okresu II Rzeczypospolitej (odznaki pułkowe), jak również Ludowego Wojska Polskiego (około 2 500 pozycji). Poza tym na uwagę zasługuje kolekcja odznak i odznaczeń z okresu powstań śląskich i plebiscytu, odznak i medali bractw strzeleckich oraz odznak śląskich towarzystw społeczno-kulturalnych i zawodowych, zarówno polskich, jak i niemieckich.

Dział Historii

Od początku funkcjonowania Muzeum w Chorzowie, powołanego w 1934 roku, jako Muzeum Ziemi Bytomskiej, gromadzone były pamiątki historyczne dokumentujące przeszłość Górnego Śląska w szczególności ziemi bytomskiej. Stąd wynika duża różnorodność zbiorów Działu Historii zarówno pod względem tematycznym jak i rodzajowym.

Jedną z pierwszych kolekcji, zapoczątkowaną w drugiej połowie lat trzydziestych XX wieku, jest zbiór sztandarów, wstęg, proporców i szarf różnego rodzaju organizacji, stowarzyszeń, zakładów pracy i szkół działających na terenie Śląska.  

Najbardziej liczną grupę eksponatów stanowią zabytki ikonograficzne w szczególności fotografie i pocztówki, które są nieocenionym źródłem do badań nad przeszłością Chorzowa i okolicznych miejscowości oraz zmian społecznych zachodzących na przestrzeni ostatnich stu pięćdziesięciu lat.

Wśród druków dokumentujących życie polityczne, społeczne i kulturalne można wyróżnić afisze, obwieszczenia, odezwy, plakaty, ulotki.  Najciekawsze to plakaty propagandowe z okresu plebiscytu na Górnym Śląsku, odezwy Komisji Międzysojuszniczej Rządzącej i Plebiscytowej Górnego Śląska oraz afisze do przedstawień teatralnych, operowych i koncertów muzycznych różnych zespołów zarówno profesjonalnych jak i amatorskich.

Kolekcja kartografii zawiera mapy z terenu Śląska, plany miast Chorzowa i okolicznych miejscowości oraz atlasy, spośród których niezwykle cennym i rzadkim zabytkiem jest Atlas Silesiae z 1802 roku zawierający miedziorytnicze mapy Śląska ręcznie kolorowane akwarelą.

Liczną grupę zabytków historycznych stanowią dokumenty takie jak dyplomy, legitymacje, dowody tożsamości, paszporty i przepustki.  Z dokumentami ściśle powiązana jest kolekcja pieczątek, stempli, tłoków pieczętnych  i odcisków pieczęci władz i urzędów państwowych, samorządowych, wojskowych   oraz różnego rodzaju organizacji, stowarzyszeń i związków zawodowych.

Kolekcja broni i mundurów posiada ciekawe egzemplarze bagnetów z okresu I wojny światowej oraz broni palnej z okresu międzywojennego, a także elementy umundurowania różnych formacji wojskowych i kombatanckich w tym pamiątki po żołnierzach Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie pochodzących z Chorzowa.

Ponadto w Dziale Historii zgromadzono różnego rodzaju zabytkowe obiekty, które nie mieszczą się w wyżej wymienionych kategoriach takie jak szyldy, tabliczki firmowe, puchary sportowe, zegarki nagrodowe, porcelana firmowa i wiele innych przedmiotów, które są materialnym świadectwem przeszłości miasta i regionu.  

Pod względem tematycznym najliczniejsze grupy zabytków to fotografie zarówno portretowe i dokumentalne renomowanych śląskich zakładów fotograficznych takich jak Atelier Juliusa i Theodora Tschentschera, Maxa Steckla, Paula Hildebrandta, Tadeusza Semrau, ponadto pamiątki powstań śląskich i plebiscytu oraz pocztówki z widokami dawnego Chorzowa i innych miast górnośląskich.

Dział Sztuki

Kierunek podstawowych działań programowych Działu Sztuki Muzeum w Chorzowie określa przyjęte od początku lat 60. XX w. założenie wyznaczające zakres tematyczny zbiorów. Priorytetem stał się wówczas profil kolekcjonerski ukierunkowany na dokumentowanie zagadnień związanych z pracą i rejestracją tematyki przemysłowej, natomiast zakres chronologiczny zbiorów artystycznych obejmuje od momentu ich formowania głównie wiek XX.

W kompletowanej od lat 60. minionego wieku kolekcji, obok odwoływania się do artystów wywodzących się z okręgu katowickiego, znaleźli swoje miejsce twórcy pracujący w takich ośrodkach, jak Kraków (w tym Jerzy Nowosielski), Warszawa (m.in. Edward Dwurnik, Maria Anto), Poznań, Wrocław, Gdańsk ( Kiejstut Bereźnicki ) czy Łódź (Benon Liberski), chociaż poza perspektywą lokalną nie ma precyzyjnej orientacji środowiskowej zbiorów. Analiza topograficzna struktury kolekcji umożliwia wyodrębnienie w jej ramach sztuki malarzy i grafików wywodzących się ze środowiska katowickiego (głównie wykładowców oraz absolwentów katowickiego Wydziału Grafiki ASP w Krakowie – obecnie Akademii Sztuk Pięknych w Katowicach), których twórczość stawała się istotnym punktem odniesienia przy kompletowaniu muzealnego zbioru. Wśród nich znaleźli się m. in. Maciej Bieniasz, Jerzy Duda-Gracz, Zygmund Lis, Lidia Kwiatkowska, Roman Nowotarski i Jacek Rykała.

W ramach wystawy, obejmującej prace powyższych artystów, prezentujemy obraz Edwarda Dwurnika (1943-2018) zatytułowany MZK, pochodzący z serii Sportowcy, przykład jego imponującego dorobku wpisanego w liczne cykle malarskie i graficzne rejestrujące polską rzeczywistość. Do szczególnie cenionych zaliczamy jego projekt artystyczny Sportowcy, cykl będący wizualnym dokumentem Peerelu, w którym Dwurnik adekwatnie „zinwentaryzował” realia ówczesnej egzystencji, realizując serię stanowiącą kronikarski zapis jej codzienności. Forma Sportowców początkowo podporządkowana zasadom linearyzmu i wzbogacona o język komiksu, w latach 80. nabiera ekspresyjnego rozmachu.


Dział Edukacyjno-Promocyjny

Edukacja jest jedną z ważniejszych misji realizowanych przez placówki muzealne. Bezpośrednie spotkanie z historią i sztuką stanowi znakomitą motywację do stawiania niestandardowych pytań oraz budowania relacji z przeszłością. Muzeum w Chorzowie kładzie szczególny nacisk na program zajęć teoretycznych i warsztatowych mających na celu przybliżenie zagadnień związanych z historią i sztuką. Za pośrednictwem prezentacji multimedialnych oraz warsztatów o charakterze plastycznym, uczniowie przyswajają wiedzę, a także mają możliwość wyrobienia własnego zdania i podejścia do zagadnień historii i sztuki. Dodatkowo w ramach zajęć istnieje możliwość zwiedzania aktualnych ekspozycji muzeum.

Drugą istotnym i uzupełniającym się działaniem jest organizacja i promocja wydarzeń odbywających się na terenie muzeum. Popularnością cieszy się cykl niedzielnych koncertów „Muzyczne poranki” oraz coroczna Noc Muzeów. Do tego wszystkiego dochodzą jeszcze wernisaże wystaw, prelekcje i cykle wykładów poświęcone lokalnej historii i numizmatyce oraz sesje naukowe owocujące ciekawymi panelami i dyskusjami.

Biblioteka

Biblioteka gromadzi, inwentaryzuje i kataloguje druki zwarte nowe, czasopisma, materiały audiowizualne z dziedzin objętych statutową działalnością Muzeum i dziedzin pokrewnych. Księgozbiór jest stale uzupełniany poprzez zakupy, dary i wymianę z bibliotekami muzealnymi i instytucjami kultury przede wszystkim z regionu śląskiego. Przeszukiwanie księgozbioru ułatwia czytelnikom elektroniczny katalog. Część zbiorów, przede wszystkim czasopisma przed 1939 r. i księgi adresowe są sukcesywnie digitalizowane i udostępniane w Śląskiej Bibliotece Cyfrowej.

Wystawa stała[edytuj | edytuj kod]

Z dziejów pieniądza. PolskaŚląsk. Stała wystawa numizmatyczna

W grudniu 2006 roku otwarta została stała wystawa numizmatyczna „Z dziejów pieniądza Polska – Śląsk”. Poświęcona jest dziejom pieniądza w Polsce od jego początków w XI wieku do roku 1939 oraz historii mennictwa śląskiego od końca XII wieku do momentu zamknięcia mennicy wrocławskiej w 1826 roku. Na wystawie można zobaczyć monety poszczególnych władców Polski oraz książąt i miast śląskich, jak również monety wybijane na Śląsku przez Habsburgów i królów pruskich. Prócz monet prezentowane są również pieniądze papierowe, z których pierwsze wydane zostały w 1794 roku, w czasie Insurekcji kościuszkowskiej. Dodatkową atrakcję stanowią skarby monet z okresu wojen husyckich i wojny trzydziestoletniej, odkryte na Górnym Śląsku oraz kolekcja wag monetarnych z XVIII i XIX wieku. Na wystawie eksponowanych jest ponad 800 monet.