Nakol

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Nakol
wieś
Państwo  Polska
Województwo  świętokrzyskie
Powiat staszowski
Gmina Osiek
Sołectwo Sworoń
Wysokość 151,5 m n.p.m.
Liczba ludności (2009) 68[1]
Strefa numeracyjna 15
Kod pocztowy 28-221
Tablice rejestracyjne TSZ
SIMC 0802136[2]
Położenie na mapie gminy Osiek
Mapa lokalizacyjna gminy Osiek
Nakol
Nakol
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Nakol
Nakol
Położenie na mapie województwa świętokrzyskiego
Mapa lokalizacyjna województwa świętokrzyskiego
Nakol
Nakol
Położenie na mapie powiatu staszowskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu staszowskiego
Nakol
Nakol
Ziemia50°29′06″N 21°25′54″E/50,485000 21,431667

Nakolwieś w Polsce położona w województwie świętokrzyskim, w powiecie staszowskim, w gminie Osiek[3].

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa tarnobrzeskiego. W bezpośrednim sąsiedztwie wsi przebiegają wały wiślane, z kolei po przeciwległej stronie przebiega szerokotorowa linia kolejowa nr 65 (tzw. LHS); a przez wieś biegną dwie drogi gminne, tj. nr 4233046 do Lipnika i nr 4233025 do Sworonia, która to łączy się poprzez tunel kolejowy z drogą nr 4233023 do Trzcianki.

Nieciekawą panoramę stanowią zabudowania Kopalni Siarki Osiek, będące w jej bezpośrednim sąsiedztwie, czy nasyp wysokiego przejazd kolejowego, jak i przyległość wałów wiślanych (ogólnie – na cały widok wokoło wioski).

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwsza wzmianka o wsi pochodzi z 1578 roku, wtedy to według regestru poborowego tylko Jan Turski miał tu 4 zagrodników z rolą, a pozostali Turscy w sumie 4 zagrodników z rolą razem[4].

 Adolf Pawiński, Małopolska, t. III.
II. Palatinatus Sandomiriensis. 1. Districtus Sandomiriensis an. 1578. Par. Niekraszow.
Nakolie lasz (dziś Nakol, tj. w 1886 r.), Joannis Turski, hort. c. argo 4.
Turskich, hort. c. argo 4[a].

Wieś wymieniana w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich w 1885 roku[5].

 Słownik geograficzny Królestwa Polskiego..., t. VI.
NAKOL, wieś nad rzeką Wisłą, powiat sandomierski, gmina Tursko, parafia Niekrasów, odległość 33 wiorsty od Sandomierza; ma 23 domy, 116 mieszkańców, 130 mórg ziemi włościańskiej.

Wchodzi w część składową dóbr Ossala, które co prawda w 1874 roku uległy rozdziałowi, a w których w uszczuplonym obszarze pozostał folwark Ossala z wsiami: Ossala, Nakol, Niekrasów, Trzcianna Górna i Trzcianna Dolna (nie mylić z Trzcianna Folwarczną). Cała rozległość dominialna tych dóbr to 700 mórg, w tym: 242 mórg gruntów ornych i ogrodów, 66 mórg łąk, 64 mórg pastwisk, 317 mórg lasu, 31 mórg nieużytków; 4 budynki murowane a 17 z drewna; stosuje się tu płodozmian 5– i 6-polowy; las nieurządzony; nadto jest tu młyn wodny oraz pokłady torfu. Z kolei podział tej rozległości dominialnej na wsie rozkładał się następująco: Ossala z 62 osadami mieszkalnymi, z gruntem 598 mórg; Nakol z 18 osadami mieszkalnymi, z gruntem 110 mórg; Niekrasów z 26 osadami mieszkalnymi, z gruntem 279 mórg; Trzcianna Górna z 26 osadami mieszkalnymi, z gruntem 276 mórg; Trzcianna Dolna z 11 osadami mieszkalnymi, z gruntem 101 mórg[6].

W 1886 roku Nakol jest jedną z części składowych ówczesnej parafii Niekrasów, która z kolei wchodzi w skład ówczesnego dekanatu sandomierskiego (ale dawniej jeszcze do dekanatu staszowskiego) i liczy wówczas 2230 dusz[6].

Kolejna wzmianka o Nakolu z 1867 roku, wskazuje, że wchodził on w skład gminy Tursko, z urzędem gminy w Strużkach. Wówczas to sądem okręgowym dla gminy był IV Sąd Okręgowy w Staszowie (tam też była stacja pocztowa). Gmina miała 8781 mórg rozległości ogółem (w tym 5083 mórg włościańskich) i 4613 mieszkańców (w tym 1,4 proc. pochodzenia żydowskiego, tj. 63 żydów). W skład gminy wchodziły jeszcze: Antoszówka, Dąbrowa, Luszyca, Matyaszów, Niekrasów, Niekurza, Okrągła, Ossala, Pióry, Rudniki, Szwagrów, Strużki, Sworoń, Trzcianka, Tursko Małe, Tursko Wielkie, Tursko Wola, Zaduska Kępa i Zawada[7].

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Współczesna struktura demograficzna wioski Nakol na podstawie danych z lat 1995-2009 według roczników GUS-u, z prezentacją danych z 2002 roku[8]:

Tabela 1.1 Poziom populacji wioski w przedziałach wiekowych
WYSZCZEGÓLNIENIE J.
m.
POPULACJA MIESZKAŃCÓW
(w przedziałach wiekowych w 2002 roku)
OGÓŁEM 0-9 10-19 20-29 30-39 40-49 50-59 60-69 70-79 80+
I. OGÓŁEM os. 77 7 12 12 13 7 7 8 9 2
odsetek % 100 9,1 15,6 15,5 16,9 9,1 9,1 10,4 11,7 2,6
1. WEDŁUG PŁCI
A. Mężczyzn os. 42 6 7 5 7 6 3 4 4
odsetek % 54,5 7,8 9,1 6,4 9,1 7,8 3,9 5,2 5,2
B. Kobiet os. 35 1 5 7 6 1 4 4 5 2
odsetek % 45,5 1,3 6,5 9,1 7,8 1,3 5,2 5,2 6,5 2,6


Rysunek 1.1 Piramida populacji – struktura płci i wieku wioski
Tabela 1.2 Poziom populacji wioski w grupach wiekowych
WYSZCZEGÓLNIENIE J.
m.
POPULACJA MIESZKAŃCÓW
(w grupach wiekowych w 2002 roku)
OGÓŁEM Mężczyzn Kobiet
I. OGÓŁEM os. 77 42 35
odsetek % 100 54,5 45,5
1. W WIEKU
A. Przedprodukcyjnym os. 19 13 6
odsetek % 24,7 16,9 7,8
B. Produkcyjnym os. 43 25 18
odsetek % 55,9 32,5 23,4
a. mobilnym os. 30 17 13
odsetek % 39 22,1 16,9
b. niemobilnym os. 13 8 5
odsetek % 16,9 10,4 6,5
C. Poprodukcyjnym os. 15 4 11
odsetek % 19,4 5,1 14,3

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Wieś Nakol położona jest 12 km na wschód, północny wschód od Połańca; 20 km na wschód, południowy wschód od Staszowa; 21 km na zachód, południowy zachód od Tarnobrzega i ok. 22 km na północ od Mielca leżąc na wysokości 152 m n.p.m.

Dawne części wsi – obiekty fizjograficzne[edytuj | edytuj kod]

W latach 70. ubiegłego wieku przyporządkowano i opracowano spis lokalnych części integralnych dla Nakola zawarty w tabeli 1[9].

Tabela 1. Wykaz urzędowych nazw miejscowych i obiektów fizjograficznych
Nazwa wsi – miasta Nazwy części wsi
– miasta
Nazwy obiektów fizjograficznych
– charakter obiektu
I. Gromada TURSKO WIELKIE
  1. Nakol
  1. Pod Mostem
  2. Pod Wałem
  1. Dodawka – pole
  2. Ispy – pole
  3. Nakolskie – pole
  4. Pastwisko Nakolskie – pole
  5. Podpole – łąka
  6. Przymiarki Nakolskie – krzaki, pastwisko
  7. Spory – łąka, pole
  8. Sworońskie Pole – pole
  9. Szacunek – łąka, pole
  10. Za Wałem – pole

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Tłumaczenie z łac. – Palatinatus Sandomiriensis – województwo sandomierskie; Districtus Sandomiriensis – powiat sandomierski; an. 1578 – roku 1578; Parochia Niekraszow – parafia Niekrasów; Nakolie lasz – Nakolski las (choć już w roku 1886 zapisano: dziś Nakol, patrz też w skorowidzu); Joannis Turski – Jan Turski; hortulanus cum argo 4 – czterech zagrodników z rolą. (A pozostałych) Turskich (razem); hortulanus cum argo 4 – czterech zagrodników z rolą.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Wiesława Pogorzelska: Wykaz miejscowości i liczby ludności wg stanu na dzień 31-12-2009 r. w Urzędzie Miasta i Gminy w Osieku (zameldowanych na pobyt stały), Osiek: Kierownik USC UMiG Osiek, 2010.
  2. SIMC – Katalog miejscowości (stan na: 2010-01-01) /w:/ Lista plików predefiniowanych. 19 marca 2010 r.
  3. Jan Bielec (red.), Stanisława Szwałek: Wykaz urzędowych nazw miejscowości w Polsce. Ministerstwo Administracji, Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska. T. II: K – P. Warszawa: GUS, 1981.
  4. Źródła dziejowe. T. XIV: Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym opisana przez Adolfa Pawińskiego. T. III: Małopolska. Warszawa: Skład główny w Księgarni Gebethnera i Wolffa, Druk J. Bergera, Elektoralna, Nr. 14 1886, s. 169.
  5. Filip Sulimierski (red. naczelny), Bronisław Chlebowski (red.), Władysław Walewski (red.): Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Nakładem Władysława Walewskiego. T. VI. Warszawa: Skład Główny i administracya u Juliusza Walewskiego, Dra Prawa, Długa 47, Druk „WIEKU” Nowy-Świat Nr. 59, 1885, s. 887.
  6. a b Bronisław Chlebowski (red. naczelny), Władysław Walewski (red.): Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Według planu Filipa Sulimierskiego i z pomocą zgromadzonych przez niego materyałów. Nakładem Władysława Walewskiego. T. VII. Warszawa: Druk „WIEKU” Nowy-Świat Nr. 61, 1886, s. 78, 656.
  7. Filip Sulimierski (red. naczelny), Bronisław Chlebowski (red.): Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Nakładem Władysława Walewskiego do końca tomu X. Od tomu XI, z zasiłku Kasy pomocy dla osób pracujących na polu naukowem imienia D-ra Mianowskiego. T. XII. Warszawa: Druk „WIEKU” Nowy-Świat Nr. 61, 1892, s. 657.
  8. Baza Demograficzna – Tablice predefiniowane – Wyniki badań bieżących; Stan i struktura ludności; Ludność według płci i miast (pol.). GUS, 2011, demografia.stat.gov.pl [dostęp 10 marca 2011].
  9. Leon Kaczmarek (red. nauk. zeszytu), Witold Taszycki (red. nauk. wyd.): Urzędowe Nazwy miejscowości i obiektów fizjograficznych. 33. Powiat staszowski województwo kieleckie. Komisja ustalania nazw miejscowości i obiektów fizjograficznych (do użytku służbowego). Z: 33. Warszawa: Urząd Rady Ministrów. Biuro do Spraw Prezydiów Rad Nadzorczych, 1970, s. 63, 77-96.