Napad UPA na pociąg osobowy na trasie Bełżec-Rawa Ruska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Napad UPA na pociąg osobowy na trasie Bełżec-Rawa Ruska
Państwo Polska (okupowana przez III Rzeszę)
Miejsce w pobliżu miejscowości Zatyle
Data 16 czerwca 1944
Godzina 7:30
Liczba zabitych 41-75
Typ ataku ludobójstwo
Sprawca Ukraińska Powstańcza Armia, prawdopodobnie sotnia "Jastruba"
Położenie na mapie Polski w 1939 r.
Mapa lokalizacyjna Polski w 1939 r.
Zatyle
Zatyle
Ziemia50°21′30″N 23°29′37″E/50,358333 23,493611

Napad UPA na pociąg osobowy na trasie Bełżec-Rawa Ruska – zatrzymanie pociągu osobowego jadącego z Bełżca do Rawy Ruskiej w okolicach wsi Zatyle i zbrodnia dokonana na kilkudziesięciu polskich pasażerach pociągu. Napad odbył się 16 czerwca 1944 roku. Prawdopodobnym sprawcą zbrodni była sotnia Ukraińskiej Powstańczej Armii Dmytra Karpenki „Jastruba”.

16 czerwca 1944 roku o godzinie 7 pociąg osobowy składający się z lokomotywy i jednego wagonu wyruszył ze stacji Bełżec w kierunku Rawy Ruskiej. Po około 30 minutach, za wsią Zatyle pociąg został zatrzymany przez kilku mężczyzn w mundurach niemieckich, którzy wyszli z lasu. Według Stanisława Jastrzębskiego maszynista Zachariasz Procyk narodowości ukraińskiej pozostawał w zmowie z napastnikami[1].

Po zatrzymaniu pociągu z lasu wyszło dalszych kilkudziesięciu uzbrojonych mężczyzn różnie umundurowanych a także w ubraniach cywilnych. Rozpoczęli oni legitymować pasażerów sprawdzając ich narodowość w kenkartach. Polaków oddzielano od Ukraińców. Następnie Polaków rozstrzelano, Ukraińców puszczono zaś wolno. Wśród zabitych były także kobiety i dzieci.

Mieszkańcy Zatyla słyszeli kanonadę i wkrótce pojawili się na miejscu zbrodni. Udali się tam także członkowie konspiracji AK. Porucznik Tadeusz Żelechowski miał wykonać bogatą dokumentację fotograficzną z miejsca zdarzenia[2], która we współczesnych publikacjach często służy do ilustrowania zbrodni UPA[3]. Ciała ofiar zostały przewiezione drezyną do Bełżca, gdzie były identyfikowane przez bliskich. 17 ofiar pochowano na cmentarzu w Tomaszowie Lubelskim, 23 osoby spoczęły na cmentarzu w Bełżcu[2]. Zbrodnia odbiła się szerokim echem[4]; pogrzeb w Tomaszowie Lubelskim miał charakter demonstracyjny.

Jak wynika z artykułu w Tygodniku Zamojskim opublikowanego w 2014 roku autorem dokumentacji fotograficznej zbrodni był Wojciech Iwulski ps. „Kazik” a nie, jak mylnie sądzono, Tadeusz Żelechowski[5].

Większość historyków podaje, że ofiar zbrodni było około czterdziestu: 41 (Tomasz Bereza[6]) lub 42 (Grzegorz Motyka[7], Zdzisław Konieczny[8]). Grzegorz Motyka jako prawdopodobnego sprawcę masakry wskazuje sotnię UPA pod dowództwem Dmytra Karpenki „Jastruba”. Z kolei Stanisław Jastrzębski[9] oraz Sz. Siekierka, H. Komański i K. Bulzacki[10] opierając się na relacjach niektórych świadków utrzymują, że ofiar było 70 lub nawet ponad 70. Autorzy ci o zbrodnię posądzają sotnię UPA „Jahody”. Natomiast historyk Grzegorz Hryciuk podaje liczbę 75 ofiar, w tym 33 kobiet[11].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Stanisław Jastrzębski, Ludobójstwo nacjonalistów ukraińskich na Polakach na Lubelszczyźnie w latach 1939-1947, Wrocław: Wydawnictwo „Nortom”, 2007, s. 179, ISBN 978-83-89684-04-2, OCLC 189554403.
  2. a b Stanisław Jastrzębski, Ludobójstwo..., op. cit, s.179
  3. Grzegorz Motyka, Od rzezi wołyńskiej do akcji „Wisła”, Kraków 2011, ​ISBN 978-83-08-04576-3​, s.239
  4. Tomasz Bereza, Zbrodnie UPA na ludności cywilnej w Polsce południowo-wschodniej (1944-1947), [w:] Marek Białokur, Mariusz Patelski (red.), Podzielone narody. Szkice z historii stosunków polsko-ukraińskich w latach 40. XX wieku, Toruń-Opole 2010, ​ISBN 978-83-7611-828-4​, s.60
  5. Wojenne Fotografie Bełżca Wojciecha Iwulskiego
  6. Tomasz Bereza, Zbrodnie..., op. cit, s.60
  7. Grzegorz Motyka, Od rzezi wołyńskiej..., op.cit, s.239
  8. Zdzisław Konieczny, Narastanie konfliktu polsko-ukraińskiego w latach 1939-1944 na ziemiach południowo-wschodnich obecnej Polski [w:] Czesław Partacz, Bogusław Polak, Waldemar Handke (red.), Wołyń i Małopolska Wschodnia 1943-1944, Koszalin-Leszno 2004, ​ISBN 83-921389-0-2​, s.215
  9. Stanisław Jastrzębski, Ludobójstwo..., op. cit, s.178
  10. Szczepan Siekierka, Henryk Komański, Krzysztof Bulzacki, Ludobójstwo dokonane przez nacjonalistów ukraińskich na Polakach w województwie lwowskim 1939-1947, Wrocław: Wydawnictwo Stowarzyszenie Upamiętnienia Ofiar Zbrodni Ukraińskich Nacjonalistów, 2006, s. 755, ISBN 83-85865-17-9, OCLC 77512897.
  11. Grzegorz Hryciuk, Przemiany narodowościowe i ludnościowe w Galicji Wschodniej i na Wołyniu w latach 1931-1948, Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek, 2005, s. 253, ISBN 83-7441-121-X, OCLC 830722458.

Literatura[edytuj | edytuj kod]

  • Grzegorz Motyka, Od rzezi wołyńskiej do akcji „Wisła”, Kraków 2011, ​ISBN 978-83-08-04576-3​, s.239;
  • Stanisław Jastrzębski, Ludobójstwo nacjonalistów ukraińskich na Polakach na Lubelszczyźnie w latach 1939-1947, Wrocław 2007, ​ISBN 978-83-89684-04-2​, s.178-179;
  • Szczepan Siekierka, Henryk Komański, Krzysztof Bulzacki, Ludobójstwo dokonane przez nacjonalistów ukraińskich na Polakach w województwie lwowskim 1939-1947, Wrocław 2006, ​ISBN 83-85865-17-9​, ss.754-756;779-780; 805-807.