Wersja ortograficzna: Natalia Kaliszek

Natalia Kaliszek

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Natalia Kaliszek
Ilustracja
Natalia Kaliszek i Maksym Spodyriew na mistrzostwach Europy 2016
Reprezentacja  Polska
Data i miejsce urodzenia 17 maja 1996
Toruń
Wzrost 157 cm
Konkurencja Pary taneczne
Pary sportowe (2007–2010)
Partner sportowy Maksym Spodyriew
Poprzednio:
Jarosław Kurbakow
Michał Kaliszek
Trener Sylwia Nowak-Trębacka, Lloyd Jones
Poprzednio:
Anastasija Wychodcewa, Dorota Siudek, Mariusz Siudek, G. Dybinska, V. Belousowski, E. Gres
Klub MKS Axel Toruń
Rekordy życiowe ISU (GOE±5)
Nota łączna 185,48
Minsk-Arena Ice Star 2019
Taniec rytmiczny 76,12
Mistrzostwa świata 2021
Taniec dowolny 112,48
Mistrzostwa Europy 2019
Strona internetowa

Natalia Kaliszek (ur. 17 maja 1996 w Toruniu) – polska łyżwiarka figurowa, startująca w parach tanecznych z Maksymem Spodyriewem. Uczestniczka igrzysk olimpijskich (2018), medalistka zawodów z cyklu Challenger Series i 7-krotna mistrzyni Polski (2015–2021).

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Początki[edytuj | edytuj kod]

Kaliszek rozpoczęła naukę jazdy na łyżwach w wieku czterech lat, gdyż zaraz po tym jak jej matka zaprowadziła ją na ślizgawkę zdecydowała się zapisać córkę do szkółki łyżwiarskiej[1]. Podobnie jak Natalia łyżwiarstwo figurowe trenowali jej brat Michał i siostra Anna, zaś w późniejszym czasie ich ojciec został właścicielem lodowiska w centrum Torunia, a następnie prezesem klubu MKS Axel Toruń, który zaczęła reprezentować Natalia[2]. Na początku trenowała jako solistka, ale szybko zdecydowała się na konkurencję par sportowych w których występowała z bratem Michałem Kaliszkiem[1].

2007–2014: zmiana konkurencji na pary taneczne[edytuj | edytuj kod]

W latach 2007–2010 Natalia i Michał Kaliszkowie zostali mistrzami Polski juniorów 2009 w parach sportowych oraz stawali na podium zawodów międzynarodowych w kategorii Novice i junior[3]. Od sezonu 2010/2011 zmienili konkurencję na pary taneczne. Zadebiutowali na imprezie rangi mistrzowskiej w 2012 roku, na mistrzostwach świata juniorów w Mińsku podczas których odpadli w rundzie kwalifikacyjnej[4]. W trzech kolejnych sezonach stawali na podium zawodów krajowych zdobywając wicemistrzostwo Polski 2011 juniorów, wicemistrzostwo Polski 2012 seniorów i brązowy medal wśród seniorów rok później. Zakończyli wspólne występy w 2013 roku[5].

W sezonie 2013/2014 jej partnerem był Rosjanin Jarosław Kurbakow. Wzięli udział tylko w zawodach juniorskich. W zawodach z cyklu Junior Grand Prix byli 13. w Czechach i 9. w Polsce[6][7]. Ponadto zdobyli srebro na mistrzostw Polski juniorów, srebro na rodzimych zawodach Mentor Toruń Cup 2013 oraz dwa brązowe medale na Minsk-Arena Ice Star i Santa Claus Cup, wszystkie w kategorii juniorów[8].

Od 2014: partnerstwo ze Spodyriewem i debiut olimpijski[edytuj | edytuj kod]

W 2014 roku trenerzy zaproponowali treningi próbne z Kaliszek ukraińskiemu łyżwiarzowi Maksymowi Spodyriewowi, który od niecałego roku pozostawał bez partnerki sportowej. Po tygodniu próbnym para rozpoczęła wspólną jazdę, zaś oficjalne treningi rozpoczęli 1 września 2014 roku w Toruniu[1]. Ich trenerką została Sylwia Nowak-Trębacka. W pierwszym wspólnym sezonie 2014/2015 Natalia i Maksym zostali mistrzami Polski i rozpoczęli regularne starty w zawodach międzynarodowych. Na mistrzostwach Europy w Sztokholmie zajęli 14. miejsce, zaś w debiucie na mistrzostwach świata w Szanghaju uplasowali się na 24. pozycji i nie awansowali do tańca dowolnego[9][10].

W sezonie 2015/2016 widoczne były postępy w ich treningach i zgraniu, co przełożyło się na osiąganie lepszych rezultatów. Kaliszek i Spodyriew rozpoczęli sezon od startów w zawodach z cyklu Challenger Series. Po siódmym miejscu na Nebelhorn Trophy 2015 zdobyli brązowy medal w Mordovian Ornament 2015 oraz srebro w Warsaw Cup 2015[10]. Ponadto na zawodach krajowych po raz drugi zostali mistrzami Polski, również ze względu na brak innych polskich par tanecznych podczas rywalizacji w mistrzostwach czterech narodów 2016[11]. Na arenie międzynarodowej poprawili swoje lokaty z poprzedniego roku, na mistrzostwach Europy 2016 zajęli 11. miejsce, zaś na mistrzostwach świata lokatę 16[10]. Na mistrzostwach świata pobili swój rekord życiowy w tańcu krótkim, a start uznano za duży sukces reprezentantów Polski. Wspominano także o chęci wywalczenia w kolejnym sezonie kwalifikacji olimpijskiej, gdyż od marca 2016 roku Spodyriew posiadał polskie obywatelstwo niezbędne do reprezentowania Polski na igrzyskach[12].

Sezon 2015/2016 był wyjątkowy dla Kaliszek i Spodyriewa ze względu na prezentowaną przez nich choreografię w tańcu krótkim, w rytmach walca i fokstrota. Część choreografii autorstwa Sylwii Nowak-Trębackiej, która była wykonywana w trzymaniu tanecznym w rytmie fokstrota do utworu „Tea for Two” Prandi Sound o długości 58 sekund, została przyjęta przez Międzynarodową Unię Łyżwiarską (ISU) jako tzw. pattern, czyli wzór tańca obowiązkowego pod nazwą Tea-Time Foxtrot[13].

Taniec dowolny Dirty Dancing na mistrzostwach świata 2017

W sezonie 2016/2017 głównym celem Kaliszek i Spodyriewa było zdobycie kwalifikacji olimpijskiej. W tańcu krótkim prezentowali blues i hip-hop do utworów „Back to the Dirty Town” i „Sax” Fleur East ze względu na obowiązkowy wzór tańca tego sezonu tj. Midnight Blues. Z kolei ich taniec dowolny wykonywali do muzyki ze ścieżki dźwiękowej filmu Dirty Dancing, „(I've Had) The Time of My Life” i „Do You Love Me”[14]. W zawodach z cyklu Challenger Series zajęli czwarte miejsce na Memoriale Ondreja Nepeli 2016, a następnie piątą lokatę w Finlandia Trophy 2016. Oprócz tego zwyciężyli w rodzimych zawodach Mentor Toruń Cup 2016 i po raz pierwszy otrzymali zaproszenie do udziału w zawodach łyżwiarskich najwyższej rangi Grand Prix ze względu na dobre wyniki w poprzednim sezonie. Ich udział w zawodach Cup of China 2016 był powrotem reprezentantów Polski do cyklu Grand Prix po ośmiu latach nieobecności[15]. Tydzień przed występem w Cup of China, Natalia podczas upadku na treningu najechała łyżwą na dłoń Maksa, co skutkowało dwoma przeciętymi palcami. Ich zdaniem na wypadek miał fatalny stan lodu na obiekcie lodowiska Tor-Tor w Toruniu[16]. Na chińskim Grand Prix zajęli piątą lokatę na dziewięć startujących par, zaś w drugim starcie na zawodach z cyklu Grand Prix, NHK Trophy 2016 zakończyli zmagania na siódmej lokacie przy dziewięciu startujących parach tracąc do zwycięzców, a zarazem zdobywców złota olimpijskiego w kolejnym sezonie Tessy Virtue i Scotta Moira, aż 47,91 pkt[17][10]. Następnie po raz trzeci z rzędu zostali mistrzami Polski, jednak kolejny raz z rzędu nie mieli konkurencji, gdyż Justyna Plutowska i Jérémie Flemin wycofali się po tańcu krótkim[18]. Na mistrzostwach Europy w Ostrawie po raz pierwszy w karierze znaleźli się w najlepszej dziesiątce mistrzostw, plasując się na ósmym miejscu bijąc przy tym swój rekord życiowy w nocie łącznej zdobywając 156,02 pkt[19]. Kluczowymi zawodami kończącymi sezon były mistrzostw świata 2017 w Helsinkach, gdzie Kaliszek i Spodyriew zajęli 14. miejsce bijąc swoje rekordy życiowe w obu segmentach i nocie łącznej, co pozwoliło im na zdobycie kwalifikacji olimpijskej i zagwarantowanie Polsce jednego miejsca w konkurencji par tanecznych na Zimowe Igrzyska Olimpijskie 2018 w Pjongczangu, po raz pierwszy od igrzysk olimpijskich 2010 w Vancouver[20].

Taniec dowolny na mistrzostwach Europy 2018

W sezonie olimpijskim 2017/18 Kaliszek i Spodyriew prezentowali taniec krótki ze wzorem tańca Rhumba do utworów „Despacito”, „Deja vu” i „Descarga En Sol Para Tito Puente”[21], zaś ich taniec dowolny był połączeniem fokstrota, swingu i quickstepa do miksu m.in. z filmu Wielki Gatsby[22]. Sezon rozpoczęli od brązowego medalu na zawodach Santa Claus Cup, a następnie wzięli udział w zawodach z cyklu Challenger Series, gdzie zajęli 10. lokatę w Finlandia Trophy 2017 i zwyciężyli w Tallinn Trophy 2017 z nowym rekordem życiowym 168,58 pkt w nocie łącznej[23]. Triumf w estońskich zawodach był pierwszym złotym medalem reprezentantów Polski w zawodach z cyklu Challenger Series. W drugim sezonie startów w Grand Prix Kaliszek i Spodyriew zajęli 9. miejsce w Skate Canada International 2017 wyprzedzając jedynie reprezentantów Turcji, Alisę Agafonową i Alpera Uçara[24] oraz miejsce 8. w Internationaux de France 2017. Po zdobyciu czwartego tytułu mistrzów Polski udali się na mistrzostwa Europy 2018 rozgrywane w Moskwie, gdzie zamykali pierwszą dziesiątkę zarówno po tańcu krótkim jak i na koniec rywalizacji, choć do miejsca ósmego stracili jedynie 0,55 pkt[25]. Tuż przed igrzyskami wygrali po raz kolejny zawody Mentor Toruń Cup 2018[10].

W debiucie olimpijskim na igrzyskach olimpijskich w Pjongczangu zdobyli 66,06 pkt za taniec krótki, co dawało im 14. lokatę po pierwszym dniu zmagań. Za taniec dowolny otrzymali od sędziów 95,29 pkt co pozwoliło utrzymać im 14. miejsce z notą łączną 161,35 pkt i stratą 44,72 pkt do mistrzów olimpijskich z Kanady[26]. Kaliszek i Spodyriew nie pobili tam swoich rekordów życiowych i pomimo udanego występu stracili kilka tzw. „poziomów trudności” (najwyższy poziom to poziom czwarty) w kilku elementach swoich tańców m.in. w tańcu dowolnym otrzymali od sędziów poziom trzeci za podnoszenie i poziom drugi w sekwencji kroków. Ich występ olimpijski był powrotem polskich łyżwiarzy na arenę olimpijską, po nieobecności w żadnej z konkurencji łyżwiarskich przed czterema laty w Soczi[27].

Sezon 2017/2018 zakończyli na mistrzostwach świata w Mediolanie. Po tańcu krótkim zajmowali 13. miejsce z notą 63,70 pkt, jednak za taniec dowolny otrzymali tylko 87,76 pkt, co skutkowało spadkiem na 17. miejsce z notą łączną 151,46 pkt[28]. Ich spadek w klasyfikacji był konsekwencją decyzji sędziowskiej, którzy obniżyli ich notę o ponad 10 pkt za elementy techniczne dopiero po występie. Protokół sędziowski tłumaczył, że po twizzlach synchronicznych para wykonała podnoszenie rotacyjne, gdzie Maks utrzymał Natalię nad lodem jeden cały obrót, a podnoszenie to miało znaleźć się w programie znacznie później przez co kolejne elementy tańca były uznawane przez sędziów jako niezgodne z programem i skutkowały niższą punktacją bądź punktami ujemnymi[29].

Życie prywatne[edytuj | edytuj kod]

Urodziła się w rodzinie Beaty i Marka Kaliszków. Jej ojciec jest prezesem klubu łyżwiarskiego MKS Axel Toruń i pełnił funkcję prezesa Polskiego Związku Łyżwiarstwa Figurowego w latach 2017–2018[30][31][1]. Ma troje rodzeństwa, z czego dwoje z nich trenowało łyżwiarstwo figurowe – siostra Anna i brat Michał, który był jej pierwszym partnerem sportowym[2].

Osiągnięcia[edytuj | edytuj kod]

Pary taneczne[edytuj | edytuj kod]

Z Maksymem Spodyriewem[edytuj | edytuj kod]

Zawody 14–15 15–16 16–17 17–18 18–19 19–20 20–21
Międzynarodowe[10]
Igrzyska olimpijskie 14
Mistrzostwa świata 24 16 14 17 11 C 12
Mistrzostwa Europy 14 11 8 10 5 9
GP Cup of China 5
GP NHK Trophy 7
GP Skate Canada International 9
GP Internationaux de France 8 6
GP Rostelecom Cup 5 4
GP Skate America 6
CS Finlandia Trophy 5 10
CS Golden Spin Zagrzeb 2
CS Memoriał Ondreja Nepeli 4
CS Minsk-Arena Ice Star 2
CS Mordovian Ornament 3
CS Nebelhorn Trophy 7 8
CS Tallinn Trophy 1 3
CS Warsaw Cup 6 2
Warsaw Cup 2
Mentor Toruń Cup 3 1 1 1 2 1
Open d'Andorra 2
Santa Claus Cup 1 3
Shanghai Trophy 3
Bosphorus Cup 1
Międzynarodowe: Kategorie młodzieżowe[10]
Mistrzostwa świata juniorów 7
Volvo Open Cup 2 J
Krajowe[10]
Mistrzostwa Polski 1 1 1 1 1 1 1

Z Jarosławem Kurbakowem[edytuj | edytuj kod]

Zawody 13–14
Międzynarodowe: Kategorie młodzieżowe[8]
JGP w Czechach 13
JGP w Polsce 9
Minsk-Arena Ice Star 3 J
Mentor Toruń Cup 2 J
Santa Claus Cup 3 J
Krajowe[8]
Mistrzostwa Polski 2 J

Z Michałem Kaliszkiem[edytuj | edytuj kod]

Zawody 10–11 11–12 12–13
Międzynarodowe[5]
NRW Trophy 12
Memoriał Pavla Romana 5
Mentor Toruń Cup 4
Międzynarodowe: Kategorie młodzieżowe
Mistrzostwa świata juniorów 28
JGP w Estonii 11
JGP Polsce 11
Krajowe[5]
Mistrzostwa Polski 2 J 2 3

Pary sportowe[edytuj | edytuj kod]

Z Michałem Kaliszkiem[edytuj | edytuj kod]

Zawody 07–08 08–09 09–10
Międzynarodowe: Kategorie młodzieżowe[3]
JGP w Niemczech 18
JGP w Polsce 13
Ice Challenge 4 J
Mentor Toruń Cup 1 N 3 J 2 J
Warsaw Cup 3 N 3 J
Nebelhorn Trophy 1 N
NRW Trophy 3 N
Krajowe[3]
Mistrzostwa Polski 4
Mistrzostwa Polski juniorów 1 N 1 J 3 J
Młodzieżowe igrzyska Polski 1 J
Mazovia Cup 1 N 1 J 2 J
International Czech Champ. 2 J

Programy[edytuj | edytuj kod]

Natalia Kaliszek / Maksym Spodyriew

Sezon Taniec rytmiczny (RD) Taniec dowolny (FD) Pokazy mistrzów
2020–21
[32]
2019–20
[33]
2018–19
[34]
  • Tango Romantica: Passion for Tango
  • Bout Time – Crystalize
  • I Feel Like I'm Drowning – Two Feet
Sezon Taniec krótki (SD) Taniec dowolny (FD) Pokazy mistrzów
2017–18
[35]
2016–17
[14]
2015–16
[36]
  • Crystallize medley
2014–15
[37]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d Toruńska para łyżwiarska w 1,5 roku osiągnęła poziom światowy (pol.). torun.sport.pl, 2016-04-29. [dostęp 2018-05-02]. [zarchiwizowane z tego adresu (2021-03-03)].
  2. a b Zbigniew Juchniewicz: Z miłości do... łyżew (pol.). nowosci.com.pl, 2012-06-29. [dostęp 2018-05-02]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-06-19)].
  3. a b c Competition Results – Natalia KALISZEK / Michal KALISZEK (ang.). ISU. [dostęp 2019-09-08]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-01-29)].
  4. ISU World Junior Figure Skating Championships 2012 – Junior Ice Dance – Preliminary Round (ang.). ISU. [dostęp 2021-03-03]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-05-20)].
  5. a b c Competition Results – Natalia KALISZEK / Michal KALISZEK (ang.). ISU. [dostęp 2019-09-08]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-01-29)].
  6. Mateusz Górecki: JGP w łyżwiarstwie figurowym: Kaliszek i Kurbakow na miejscu trzynastym (pol.). igrzyska24.pl, 2013-10-05. [dostęp 2018-05-02]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-05-03)].
  7. Mateusz Górecki: JGP w łyżwiarstwie figurowym: Dziewiąte miejsce pary Kaliszek/Kurbakow, Kryger jedenasta (pol.). igrzyska24.pl, 2013-09-21. [dostęp 2018-05-02]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-05-03)].
  8. a b c Competition Results – Natalia KALISZEK / Yaroslav KURBAKOV (ang.). ISU. [dostęp 2019-09-08]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-01-29)].
  9. ISU World Figure Skating Championships 2015 – Ice Dance – Result (ang.). ISU. [dostęp 2021-03-05]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-02-11)].
  10. a b c d e f g h Competition Results – Natalia KALISZEK / Maksym SPODYRIEV (ang.). ISU. [dostęp 2019-08-14].
  11. Four National Championships 2016 – Senior Ice Dance – Result (ang.). czechskating.org. [dostęp 2021-03-05]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-12)].
  12. Wielki sukces duetu Axla. Trenerce aż zabrakło słów (pol.). torun.sport.pl, 2016-04-03. [dostęp 2021-03-05]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-06-26)].
  13. Tea-Time Foxtrot (pol.). ice-dance.com, 2016-07-15. [dostęp 2021-03-05]. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-05-10)].
  14. a b Natalia KALISZEK / Maksym SPODYRIEV: 2016/2017 (ang.). ISU. [dostęp 2019-09-16]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-02-16)].
  15. Natalia Kaliszek i Maksym Spodyriew wystąpią w Grand Prix (pol.). onet.pl, 2016-11-17. [dostęp 2021-03-05]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-05-03)].
  16. Fatalny wypadek. Polka prawie ucięła palce partnerowi (pol.). fakt.pl, 2016-11-06. [dostęp 2021-03-05]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-05-03)].
  17. ISU GP 2016 NHK Trophy – Ice Dance – Result (ang.). ISU. [dostęp 2021-03-05]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-02-15)].
  18. Four Nationals Championships 2017 – Ice Dance – Result (ang.). pfsa.com.pl. [dostęp 2021-03-05]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-07-21)].
  19. Natalia Kaliszek - Maksym Spodyriew. Tak tańczy ósma para w Europie (pol.). pomorska.pl, 2017-01-30. [dostęp 2021-03-05]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-06-26)].
  20. Natalia Kaliszek i Maksym Spodyriev jadą na igrzyska. "To był występ na 200 procent!" (pol.). pomorska.pl, 2017-04-03. [dostęp 2021-03-05]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-06-26)].
  21. Paulina Nowicka: Natalia Kaliszek i Maksym Spodyriew reprezentują Polskę w Pjongczangu (pol.). rp.pl, 2018-02-19. [dostęp 2021-03-07]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-06-26)].
  22. Krzysztof Oliwa: Pjongczang 2018. Natalia Kaliszek i Maksym Spodyriew fokstrotem na igrzyska (pol.). eurosport.interia.pl, 2018-02-06. [dostęp 2021-03-27]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-06-26)].
  23. Personal best and first place in Tallinn Trophy (ang.). kaliszek-spodyriev.com, 2017-11-28. [dostęp 2021-03-07]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-06-26)].
  24. ISU GP 2017 Skate Canada International – Ice Dance – Result (ang.). ISU, 2017-10-28. [dostęp 2021-03-07]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-10-29)].
  25. ME w łyżwiarstwie figurowym: Polacy w czołowej dziesiątce (pol.). polsatsport.pl, 2018-01-20. [dostęp 2021-03-07]. [zarchiwizowane z tego adresu (2021-03-07)].
  26. XXIII Olympic Winter Games 2018 – Ice Dance – Result (ang.). ISU. [dostęp 2021-03-07]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-03-09)].
  27. Natalia Kaliszek i Maksym Spodyriew po olimpijskim debiucie. Za cztery lata po medale? (pol.). pomorska.pl, 2018-02-20. [dostęp 2021-03-07]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-06-26)].
  28. Rafał Tymiński: Poniżej oczekiwań. Polska para zawiodła na mistrzostach świata (pol.). Przegląd Sportowy, 2018-03-25. [dostęp 2018-05-02].
  29. Występ pary Kaliszek-Spodyriew na MŚ wywołał zdziwienie (pol.). torun.wyborcza.pl, 2018-03-26. [dostęp 2018-05-02].
  30. Nowe władze PZŁF. Marek Kaliszek w miejsce Zenona Dagiela (pol.). PFSA. [dostęp 2019-08-12]. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-08-09)].
  31. Piotr Bednarczyk: Podobno nie mają talentu. Ale na igrzyska pojadą! (pol.). nowosci.com.pl, 2017-04-07. [dostęp 2021-03-03]. [zarchiwizowane z tego adresu (2021-03-03)].
  32. Natalia KALISZEK / Maksym SPODYRIEV: 2020/2021 (ang.). ISU. [dostęp 2021-03-03].
  33. Natalia KALISZEK / Maksym SPODYRIEV: 2019/2020 (ang.). ISU. [dostęp 2021-03-03]. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-11-27)].
  34. Natalia KALISZEK / Maksym SPODYRIEV: 2018/2019 (ang.). ISU. [dostęp 2019-09-16]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-09-16)].
  35. Natalia KALISZEK / Maksym SPODYRIEV: 2017/2018 (ang.). ISU. [dostęp 2019-09-16]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-04-19)].
  36. Natalia KALISZEK / Maksym SPODYRIEV: 2015/2016 (ang.). ISU. [dostęp 2019-09-16]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-04-03)].
  37. Natalia KALISZEK / Maksym SPODYRIEV: 2014/2015 (ang.). ISU. [dostęp 2019-09-16]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-03-09)].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]