Nieobywatele (Łotwa)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Wzór dokumentów nieobywatelki Łotwy

Nieobywatele (łot. nepilsoņi) – jedna z czterech kategorii osób przebywających na stałe na Łotwie, której w świetle krajowej ustawy o naturalizacji nie przysługiwały prawa obywatelskie, a które równocześnie nie są bezpaństwowcami ani obywatelami państwa trzeciego.

Wprowadzenie statusu i jego charakterystyka[edytuj]

Władze Łotwy, po odzyskaniu przez ten kraj niepodległości, zdecydowały, że prawo do obywatelstwa kraju będzie przysługiwać jedynie osobom, które posiadały je przed radziecką aneksją Łotwy 16/17 czerwca 1940 oraz ich potomkom[1]. Ustawa „O przywróceniu praw obywateli Republiki Łotwy i podstawowych zasadach naturalizacji”, przyjęta 22 czerwca 1994 na podstawie wcześniejszego postanowienia parlamentu o zasadach naturalizacji i obywatelstwie, dzieliła osoby stale przebywające na Łotwie na obywateli, nieobywateli, obywateli innych państw oraz bezpaństwowców. Status nieobywatela w 1993 przysługiwał 876 tys. ludzi, w zdecydowanej większości Rosjanom – osobom, które posiadały obywatelstwo radzieckie, a po 1991 nie uzyskały żadnego innego obywatelstwa[1]. Rządzący Łotwą uznawali bowiem ludność rosyjskojęzyczną za bezpośrednie zagrożenie dla etnicznych Łotyszy, potencjalny instrument wrogiej polityki rosyjskiej wobec Rygi[2].

Nieobywatele nie mają biernego ani czynnego prawa głosowania w wyborach na żadnym poziomie, nie mogą wstępować do służby cywilnej ani pracować na stanowiskach związanych z bezpieczeństwem narodowym Łotwy, nie mają prawa nabywania ziemi. Posiadają natomiast prawo stałego pobytu, poza granicami kraju korzystają z opieki konsularnej Łotwy, od wstąpienia Łotwy do Unii Europejskiej mogą podróżować po jej terytorium bez wiz[1].

Ustawa o obywatelstwie stanowi, że nieobywatele mogą uzyskać obywatelstwo, jeśli żyją na Łotwie dłużej niż pięć lat (licząc od 4 maja 1990), posiadają legalne zatrudnienie, znają język łotewski, konstytucję i zobowiązują się do lojalności wobec państwa[3]. Prawo do ubiegania się o obywatelstwo nie przysługiwało przy tym byłym pracownikom radzieckich służb specjalnych, emerytowanym oficerom Armii Radzieckiej, wszystkim, którzy sprzeciwiali się niepodległości Łotwy, oraz propagatorom ustroju totalitarnego i idei komunistycznych[3].

Krytyka łotewskich rozwiązań prawnych i ich modyfikacje[edytuj]

Brzmienie ustawy o obywatelstwie spotkało się z krytyką Unii Europejskiej, Organizacji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie, Rady Europy oraz Rosji[1]. Organizacje międzynarodowe zarzucały Łotwie dążenie do budowy etnicznego państwa narodowego[3]. Rosja domagała się zgody na naturalizację wszystkich łotewskich Rosjan, grożąc Rydze sankcjami gospodarczymi[3]. Pod międzynarodową presją rząd łotewski dokonał pewnych korekt w polityce naturalizacyjnej, w 1998 znosząc limit osób, które w ciągu jednego roku mogły przejść z kategorii nieobywateli do obywateli, jak również wycofując niektóre ograniczenia dotyczące dostępu nieobywateli do zawodów, w których wymagana jest bardzo dobra znajomość języka łotewskiego[1]. W 2004 wprowadzono również możliwość nadania obywatelstwa łotewskiego dzieciom nieobywateli urodzonym na Łotwie po 1991, na wniosek rodziców[1]. Przyczyną, dla której skorygowano dotychczasową politykę w tej kwestii, był również fakt, że łotewskie elity polityczne zrozumiały, że pewne założenia działań z pierwszych lat niepodległości okazały się nietrafne. Nie doprowadzono do emigracji Rosjan ani też nie zmotywowano ich do masowego asymilowania się z Łotyszami[4]. Największe zainteresowanie uzyskaniem obywatelstwa przypadło na lata 90. XX wieku oraz na okres, gdy Łotwa wstępowała do Unii Europejskiej[1].

Statystyka[edytuj]

W 2011 liczba nieobywateli wynosiła 296 619 osób, co stanowiło 14,3% całej populacji Łotwy. Odsetek ten powoli spada. W 2016 nieobywateli było 232 143, tj. 11,8%[1]. Spośród nich 165 316 osób stanowili Rosjanie, 34 644 – Białorusini, 24 499 – Ukraińcy, a 8843 – Polacy[5].

Przypisy

  1. a b c d e f g h 25 lat statusu nieobywatela na Łotwie, „Przegląd Bałtycki”, 17 października 2016 [dostęp 2017-02-24] (pol.).
  2. J. Kozakiewicz, Polityka bezpieczeństwa państw bałtyckich, s. 27-28.
  3. a b c d J. Kozakiewicz, Polityka bezpieczeństwa państw bałtyckich, s. 31.
  4. J. Kozakiewicz, Polityka bezpieczeństwa państw bałtyckich, s. 33.
  5. Latvijas iedzīvotāju sadalījums pēc nacionālā sastāva un valstiskās piederības (łot.). pmlp.gov.lv. [dostęp 2017-03-20].

Bibliografia[edytuj]

  • J. Kozakiewicz, Polityka bezpieczeństwa państw bałtyckich, Instytut Studiów Strategicznych, Kraków 2003. ISBN 8387832383