Norbert Ołyński

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Norbert Ołyński
Data urodzenia 1913
Data śmierci 1983
Narodowość  Polska
Alma Mater Uniwersytet Poznański
Odznaczenia
Srebrny Krzyż Zasługi

Norbert Antoni Ołyński (ur. 1913, zm. 1983) – prawnik, sędzia, oficer Ludowego Wojska Polskiego, odpowiedzialny za skazanie na śmierć 32 żołnierzy podziemia niepodległościowego.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Norbert Antoni Ołyński[1] urodził się w 1913. W okresie II Rzeczypospolitej w roku akademickim 1935/1936 ukończył studia prawa na Wydziale Prawa Uniwersytetu Poznańskiego w Poznaniu, uzyskując tytuł magistra prawa[1]. Następnie był aplikantem w Sądzie Apelacyjnym w Poznaniu. Po wybuchu II wojny światowej w 1939 trafił do Lwowa, gdzie po agresji ZSRR na Polskę został aresztowany przez NKWD i zesłany w głąb ZSRR. Stamtąd powrócił do Polski wraz z 2 Warszawską Dywizją Piechoty w składzie 1 Armii Wojska Polskiego. Od 1945 był sędzią wojskowym. Pracował w Wojewódzkim Sądzie Garnizonowym i Wojskowym Sądzie Rejonowym w Rzeszowie. Orzekał w sądach doraźnych, które wydawały wyroki wobec aresztowanych żołnierzy podziemia niepodległościowego (w 1946 w stopniu podporucznika, następnie porucznika, w 1947 w stopniu kapitana, a później w stopniu majora). Norbert Ołyński pełnił funkcję przewodniczącego Wydziału ds. Doraźnych Sądu Okręgowego w Rzeszowie[2]. Jako przewodniczący składu sędziowskiego wydał 32 wyroki śmierci na żołnierzach działających w oddziałach występujących przeciw władzy komunistycznej. Ponadto wyrokował w sprawach o przynależność do Ukraińskiej Powstańczej Armii. Wśród wydanych przez Norberta Ołyńskiego wyroków i skazanych byli:

  • wyrok z 22 maja 1946 w trybie doraźnym Sądu Okręgowy w Rzeszowie na sesji wyjazdowej w Sanoku, skazani na karę śmierci Władysław Kudlik i Władysław Skwarc (żołnierze z oddziału NSZ „Zuch” Narodowych Sił Zbrojnych „Zuch” majora Antoniego Żubryda zostali powieszeni w egzekucji publicznej na stadionie piłkarskim „Wierchy” 24 maja 1946[3]),
  • wyrok z 22 maja 1946 w trybie doraźnym Sądu Okręgowy w Rzeszowie na sesji wyjazdowej w Sanoku, skazany na karę śmierci Henryk Książek (żołnierz z oddziału NSZ „Zuch” majora Antoniego Żubryda, został powieszony w egzekucji publicznej na sanockim rynku 4 czerwca 1946[4]),
  • wyrok z 25 czerwca 1946 w trybie doraźnym przed Sądem Okręgowym w Rzeszowie, 13 skazanych, w tym pięciu na karę śmierci Józef Grębosz ps. „Pszczółka”, Józef Kozłowski ps. „Mruk”, Franciszek Noster ps. „Bukiet”, Zygmunt Ząbek, Jan Gomułka (żołnierze z oddziału NSZ Józefa Stefko ps. „Mściciel”), trzej pierwsi zostali powieszeni w egzekucji publicznej na rynku w Dębicy 10 lipca 1946[5][6],
  • wyrok z 16 września 1946 Wojskowego Sądu Rejonowego w Rzeszowie, skazany na karę śmierci żołnierz Armii Krajowej i Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość Jan Huczek, został powieszony na dziedzińcu zamku w Rzeszowie 28 października 1946[7][8],
  • wyrok z 1 lutego 1947 Wojskowego Sądu Rejonowego w Rzeszowie, skazany Eugeniusz Porada na karę śmierci (wyrok zamieniony na podstawie amnestii z 22 lutego 1947 na karę 15 lat pozbawienia wolności)[8][9],
  • wyrok z 21 lutego 1947 Wojskowego Sądu Rejonowego w Rzeszowie, oskarżony o przynależność do UPA Wasyl Temczuła skazany na karę śmierci, wyrok wykonany na zamku Rzeszowie 6 marca 1947[10],
  • wyrok z 27 marca 1947 Wojskowego Sądu Rejonowego w Rzeszowie, skazana Alicja Wnorowska na karę śmierci (wyrok złagodzony przez Najwyższy Sąd Wojskowy karę dożywotniego pozbawienia wolności) – w procesie N. Ołyński był sędzią obok przewodniczącego składu Jana Lubaczewskiego[8][11],
  • wyrok z 17 maja 1947 Wojskowego Sądu Rejonowego w Rzeszowie, skazani Bronisław Migała, Stanisław Miś, Stanisław Świder[12] na karę 15 lat pozbawienia wolności (cząstkowa kara śmierci)[8];
  • wyrok z 27 maja 1947 Wojskowego Sądu Rejonowego w Rzeszowie, oskarżony o przynależność do UPA Iwan Najczyk skazany na karę śmierci, wyrok wykonany w więzieniu na zamku Rzeszowie 6 czerwca 1947[13],
  • wyrok z 5 września 1947 Wojskowego Sądu Rejonowego w Rzeszowie, oskarżony o przynależność do UPA Bazyli Dranka skazany na karę śmierci, następnie akt łaski Prezydenta RP, kara złagodzona[14],
  • wyrok z 7 października 1947 Wojskowego Sądu Rejonowego w Rzeszowie, skazany na karę śmierci Leon Słowik ps. „Uzda”, wyrok wykonany na zamku Rzeszowie 29 października 1947[15],
  • wyroki z 19 października 1953 i 22 marca 1954 Wojskowego Sądu Rejonowego we Wrocławiu, skazany żołnierz oddziału Henryka Trojanowskiego w Węglińcu Franciszek Frejek wpierw na karę 3 lat pozbawienia wolności, następnie na karę 5 lat pozbawienia wolności[16].

W 1946 został odznaczony Srebrnym Krzyżem Zasługi[17].

Był sędzią Wojskowego Sądu Rejonowego w Kielcach (w tym czasie od maja 1951 był przewodniczącym składu sędziowskiego w procesie ks. Piotra Banacha oskarżonego o propagandę szeptaną, zakończonego jego uniewinnieniem[18][19]). W późniejszych latach PRL orzekał w sądach powszechnych[20], od 1955 do 1959 w sądzie wojewódzkim w Rzeszowie, następnie w sądzie wojewódzkim w Szczecinie (w tym czasie orzekał m.in. w sprawie Kirchendienst Ost i 19 lutego 1968 skazał jego współpracowników Alfreda Kippera na karę 9 lat pozbawienia wolności, a Eugena Scharbatke na karę 6,5 roku lat pozbawienia wolności[21]). Także podczas pracy w Szczecinie wydawał wyroki śmierci (według opinii szczecińskich prawników, z uwagi na liczbę wydanych najwyższych wyroków, Norbert Ołyński „ma swoją kwaterę na tamtejszym Cmentarzu Centralnym”).

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Kronika Uniwersytetu Poznańskiego za rok szkolny 1935/36 za Rektoratu Prof. dr. Stanisława Rungego i otwarcie roku szkolnego 1936/37 w dniu 4 października 1936 roku. Poznań: Uniwersytet Poznański, 1937, s. 31.
  2. Krzysztof Szwagrzyk: Nie pozwolili sobie oczu zawiązywać. radiomaryja.pl, 14 listopada 2010. [dostęp 5 czerwca 2014].
  3. Paweł Brojek: Śmierć partyzantów mjr. Żubryda. prawy.pl, 24 maja 2014. [dostęp 5 czerwca 2014].
  4. Andrzej Romaniak: W 68. rocznicę komunistycznej zbrodni. rssing.com. [dostęp 5 czerwca 2014].
  5. Tomasz Ratuszniak. Wciąż słychać ich krzyk. Pamięci Pszczółki, Mruka i Bukieta. , Lipiec 2013. Oficyna Wydawnicza MMG. 
  6. Mariusz Kamieniecki: Jak komuniści mordowali wrogów systemu. naszdziennik.pl, 7 grudnia 2012. [dostęp 5 czerwca 2014].
  7. Agnieszka Kruszyńska-Idzior: Strzelał, nie strzelał, ale go powiesili. debica24.eu, 10 grudnia 2011. [dostęp 5 czerwca 2014].
  8. a b c d Tomasz Bereza, Piotr Chmielowiec: Materiały Instytutu Pamięci Narodowej. Skazani na karę śmierci przez Wojskowy Sąd Rejonowy w Rzeszowie w latach 1946-1954. honor.pl. [dostęp 5 czerwca 2014].
  9. Indeks osób represjonowanych w PRL z powodów politycznych. Kwestionariusz osoby represjonowanej. ipn.gov.pl. [dostęp 5 czerwca 2014].
  10. Indeks osób represjonowanych w PRL z powodów politycznych. Kwestionariusz osoby represjonowanej. ipn.gov.pl. [dostęp 5 czerwca 2014].
  11. Indeks represjonowanych w PRL z powodów politycznych. Kwestionariusz osoby represjonowanej. Alicja Wnorowska. ipn.gov.pl. [dostęp 2019-03-22].
  12. Indeks osób represjonowanych w PRL z powodów politycznych. Kwestionariusz osoby represjonowanej. ipn.gov.pl. [dostęp 5 czerwca 2014].
  13. Indeks osób represjonowanych w PRL z powodów politycznych. Kwestionariusz osoby represjonowanej. ipn.gov.pl. [dostęp 5 czerwca 2014].
  14. Indeks osób represjonowanych w PRL z powodów politycznych. Kwestionariusz osoby represjonowanej. ipn.gov.pl. [dostęp 5 czerwca 2014].
  15. Marcin Maruszak: Leon Słowik ps. „Uzda”. Żołnierz niezłomny z Bratkowic. naszdziennik.pl, 7 grudnia 2012. [dostęp 5 czerwca 2014].
  16. Zbrojna grupa antykomunistyczna Trojanowskiego w pow. zgorzeleckim 1950-1952 na terenie Węglińca. armiakrajowazgorzelec.blogspot.com, 4 października 2013. [dostęp 5 czerwca 2014].
  17. M.P. z 1947 r. nr 51, poz. 332
  18. Daniel Wojciechowski: Ks. Piotr Banach (1907-1968). iap.pl. [dostęp 5 czerwca 2014].
  19. Ks. Piotr Banach, więzień polityczny. katolicy1844.republika.pl. [dostęp 5 czerwca 2014].
  20. Przegląd mediów – 9 marca 2004 r.. ipn.gov.pl, 9 marca 2004. [dostęp 5 czerwca 2014].
  21. Adam Zadworny: Sprawa Kirchendienst Ost. 23 stycznia 2004. [dostęp 5 czerwca 2014].