Nowe Kramsko

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Artykuł 52°8′24″N 15°46′10″E
- błąd 38 m
WD 52°7'59.9"N, 15°46'0.1"E, 52°6'N, 15°48'E
- błąd 14 m
Odległość 809 m
Nowe Kramsko
wieś
Ilustracja
Głaz poświęcony mieszkańcom poległym w powstaniu wielkopolskim
Państwo  Polska
Województwo  lubuskie
Powiat zielonogórski
Gmina Babimost
Liczba ludności (2009) 867[1]
Strefa numeracyjna 68
Kod pocztowy 66-111[2]
Tablice rejestracyjne FZI
SIMC 0907556
Położenie na mapie gminy Babimost
Mapa konturowa gminy Babimost, blisko centrum po lewej na dole znajduje się punkt z opisem „Nowe Kramsko”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, po lewej znajduje się punkt z opisem „Nowe Kramsko”
Położenie na mapie województwa lubuskiego
Mapa konturowa województwa lubuskiego, blisko centrum na prawo znajduje się punkt z opisem „Nowe Kramsko”
Położenie na mapie powiatu zielonogórskiego
Mapa konturowa powiatu zielonogórskiego, u góry po prawej znajduje się punkt z opisem „Nowe Kramsko”
Ziemia52°08′24″N 15°46′10″E/52,140000 15,769444
Strona internetowa

Nowe Kramsko (niem. Neu Kramzig[3], w latach 1936-1946 Kleistdorf[4]) – wieś w Polsce, położona w województwie lubuskim, w powiecie zielonogórskim, w gminie Babimost[5][6], nad Jeziorem Wojnowskim, 34 km od Zielonej Góry.

W latach 1975–1998 wieś administracyjnie należała do województwa zielonogórskiego.

W Nowym Kramsku znajduje się Port lotniczy Zielona Góra-Babimost, Zespół Edukacyjny w Nowym Kramsku (w którego skład wchodzą szkoła podstawowa oraz przedszkole wraz z oddziałem w Starym Kramsku), Ochotnicza Straż Pożarna.

Według danych urzędu gminy Babimost, sołectwo ma powierzchnię 4 560,51 ha i 867 mieszkańców[7].

Integralne części wsi[edytuj | edytuj kod]

Integralne części wsi Nowe Kramsko[5][6]
SIMC Nazwa Rodzaj
0907616 Kuligowo przysiółek
0907622 Leśniki przysiółek
0907639 Młynisko przysiółek
0907600 Podzamcze przysiółek

Historia[edytuj | edytuj kod]

Nowe Kramsko powstało na pocz. XIII w. jako wieś rycerska, lokowana na prawie polskim. Legenda mówi, że założycielami wsi byli uciekający przed zarazą mieszkańcy Starego Kramska. Miejscowość wymieniona została w łacińskojęzycznym, średniowiecznym dokumencie z 1314 roku jako Krampsko nova[8].

W dokumencie tym ówcześni właściciele wsi, Hektor z Klępska, z rodu Leszczyców i kasztelan zbąski Sulko z Lasocic, z rodu Junoszów darowują ją klasztorowi cystersów z Obry. Kolejny łaciński dokument z 1319 roku notuje, że Zulco comes, dominus de Lessotendorph nadaje klasztorowi swoje dziedzictwo Novum Cramsko jako swoje dziedzictwo[8] Nadanie to również potwierdzone zostało w 1326 roku przez Henryka księcia śląskiego[8].

Wieś należała do klasztoru do II rozbioru Rzeczypospolitej. W wyniku rozbiorów Polski miejscowość wraz z całą Wielkopolską znalazła się w zaborze pruskim. Państwo pruskie sekularyzowało dobra klasztorne, a właścicielem miejscowości został von Unruh z Kargowej.

W okresie Wielkiego Księstwa Poznańskiego (1815-1848) miejscowość wzmiankowana jako Kramsko Nowe należała do wsi większych w ówczesnym powiecie babimojskim rejencji poznańskiej[9]. Kramsko Nowe należało do babimojskiego okręgu policyjnego tego powiatu i stanowiło część majątku Kramsko stare, który należał do Rudeliusa[9]. Według spisu urzędowego z 1837 roku Kramsko nowe liczyło 484 mieszkańców, którzy zamieszkiwali 69 dymów (domostw)[9]. W tym okresie ludność wsi była w całości etnicznie polska i posługiwała się staranną polszczyzną[9].

Na przełomie XIX i XX wieku miejscowość jako wieś leżącą w powiecie babimojskim dwukrotnie wymienia Słownik geograficzny Królestwa Polskiego. Według tomu IV z 1883 roku pod koniec XIX wieku miejscowość liczyła 92 domy, w których mieszkało 687 mieszkańców z czego 652 wyznania katolickiego i 35 ewangelików. Słownik notuje, że mieszkało w niej wówczas 105 analfabetów[3]. Druga część tomu XV tego słownika wydana w 1902 roku wymienia Kramsko Stare i Nowe w jednym haśle i podaje, że zamieszkiwało je wówczas 856 mieszkańców w tym 47 protestantów[8]

Podczas powstania wielkopolskiego miała tu miejsce bitwa powstańców z Niemcami. Przed II wojną światową, mimo iż leżała w granicach Niemiec, wieś stanowiła ośrodek polski, niezgermanizowany od XIV wieku. Właściciel miejscowości, Emil Rudelius, zbudował tu swój pałac, który staje się siedzibą rodową do 1945 roku. Obecnie w pałacyku mieści się filia Biblioteki Publicznej im. Wiesława Sautera w Babimoście.

Podczas akcji germanizacyjnej nazw miejscowych i fizjograficznych historyczna nazwa niemiecka Neu Kramzig została w 1937 r. zastąpiona przez administrację nazistowską sztuczną formą Kleistdorf.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są[10]:

  • zespół kościelny i plebański:
    • kościół parafialny pod wezwaniem Narodzenia Najświętszej Maryi Panny, późnobarokowy z 1769 roku
    • cmentarz przykościelny
    • ogrodzenie
    • plebania, z początku XIX wieku
    • budynek gospodarczy, z końca XIX wieku
    • kuźnia, obecnie garaż, z początku XX wieku
    • ogród plebański
  • koźlak (wiatrak), młyn, drewniany.

inne obiekty:

  • pałac
  • głaz poświęcony pamięci powstańców wielkopolskich.

Sport[edytuj | edytuj kod]

W miejscowości działa klub piłkarski „Polonia” Nowe Kramsko założony w 1923 roku i występujący w B-klasie.

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Znane postacie[edytuj | edytuj kod]

  • Joachim Benyskiewicz – urodzony w Nowym Kramsku, profesor zwyczajny dr hab. Uniwersytetu Zielonogórskiego;
  • Zbigniew Jujka – znany rysownik, mieszkał w Nowym Kramsku;
  • Maria Zientara-Malewska – nauczycielka w szkole podstawowej w Nowym Kramsku podczas okupacji niemieckiej, opracowała legendy o Nowym Kramsku, po wybuchu II wojny światowej została wywieziona wraz z innymi bojownikami o polskość ziemi kramskiej do obozu pracy w Niemczech;
  • O. Łucjan Królikowski – franciszkanin (OFMConv) urodził się w 1919 roku w Nowym Kramsku. Pracował jako duszpasterz w klasztorze w Chicopee, w USA. Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Lech Kaczyński w 2007 r. wręczył mu Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski. Zmarł w październiku 2019 roku.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Bank Danych Lokalnych
  2. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2013, s. 824 [dostęp 2020-12-22] [zarchiwizowane z adresu 2014-02-22].
  3. a b Kramsko Nowe, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. IV: Kęs – Kutno, Warszawa 1883, s. 610.
  4. Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (M.P. z 1946 r. nr 142, poz. 262)
  5. a b Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  6. a b GUS. Rejestr TERYT
  7. Sołectwa. Urząd Miasta i Gminy Babimost. [dostęp 2014-08-24].
  8. a b c d Kramsko Stare i Nowe, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. XV, cz. 2: Januszpol – Wola Justowska, Warszawa 1902, s. 155.
  9. a b c d Leon Plater: Opisanie historyczno-statystyczne Wielkiego Ksie̜stwa Poznańskiego. Lipsk: Ksie̜garnia Zagraniczna (Librairie Étrangère), 1846, s. 188.
  10. Rejestr zabytków nieruchomych woj. lubuskiego - stan na 31.12.2012 r.. Narodowy Instytut Dziedzictwa. s. 103. [dostęp 25.2.13].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]