Obrona gajówki Małachów

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Obrona gajówki Małachów
Bitwa pod Małachowem
II wojna światowa
Czas 23 listopada 1943
Miejsce Przepaść
Terytorium Polska pod okupacją III Rzeszy (Generalne Gubernatorstwo)
Wynik likwidacja sztabu Okręgu GL Radom i oddziału GL "Sokół"
Strony konfliktu
Orl.jpg Gwardia Ludowa  III Rzesza
Dowódcy
Jan Nalazek nieznany
Siły
19 osób niemieckie siły policyjne i wojskowe, ok. 2000 ludzi, 6 samochodów pancernych i moździerze[1].
Straty
17 zabitych i 2 rannych wziętych do niewoli 30 zabitych i ok. 70 rannych, jeden zniszczony samochód pancerny[2][3]
Położenie na mapie gminy Ćmielów
Mapa konturowa gminy Ćmielów, blisko centrum na dole znajduje się punkt z opisem „miejsce bitwy”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, po prawej nieco na dole znajduje się punkt z opisem „miejsce bitwy”
Położenie na mapie województwa świętokrzyskiego
Mapa konturowa województwa świętokrzyskiego, po prawej nieco u góry znajduje się punkt z opisem „miejsce bitwy”
Położenie na mapie powiatu ostrowieckiego
Mapa konturowa powiatu ostrowieckiego, po prawej nieco na dole znajduje się punkt z opisem „miejsce bitwy”
Ziemia50°53′13″N 21°32′30″E/50,886944 21,541667

Obrona gajówki Małachów, bitwa pod Małachowem[4][5] – bitwa stoczona 23 listopada 1943 między Gwardią Ludową PPR a siłami hitlerowskimi.

Przebieg walk[edytuj | edytuj kod]

Wraz z objęciem dowództwa na Okręgiem GL Radom przez oficera GL Jana Nalazka ps. "Janek Kolejarz" w czerwcu 1943 wzrosła aktywność miejscowych oddziałów partyzanckich i grup wypadowych w działaniach sabotażowych na kolei a także liczba samych oddziałów. Jednym z nich był sformowany 19 września 1943 w większości ze zbiegłych z niewoli jeńców radzieckich niewielki oddział "Sokół", który do listopada przeprowadził kilka akcji bojowych min. 23 września razem ze złożonym z Polaków oddziałem GL im. Józefa Sowińskiego wykoleił pociąg na trasie Starachowice-Ostrowiec Świętokrzyski a 22 października we wsi Zochcin stoczył bój z Feldgendarmerie, w którym dowódca oddziału lejt. Wasyl Wojczanko ps. "Saszka" osobiście zabił komendanta opatowskiej żandarmerii kpt. Donata[6].

23 listopada 1943 oddział zwiadowczy hitlerowskiej żandarmerii odkrył urządzoną w gajówce Małachów, w lesie koło Przepaści, kryjówkę partyzancką. Oprócz oddziału "Sokół" stacjonował w niej mający właśnie odprawę sztab Okręgu GL Radom w składzie: ppor. Jan Nalazek ps. "Janek Kolejarz" (komendant okręgu), oficer GL Jan Tuczembski ps. "Dąb" (szef sztabu okręgu) oraz Tadeusz Kozakiewicz ps. "Madryt" i Lucjan Kurpias ps. "Jerzy" (członkowie sztabu). Niemcy zaskoczyli ich o godzinie 8 rano w czasie narady, uzbrojeni w broń maszynową i wykorzystujący murowany budynek gajówki jako punkt oporu odparli kilka kolejnych ataków zadając okupantowi poważne straty. Kilkugodzinna obrona gajówki spowodowała zaalarmowaniem posterunków w Ćmielowie, Ożarowa, Opatowa i Ostrowca Świętokrzyskiego a gdy i te okazały się zbyt słabe ściągnięto oddziały żandarmerii i Wehrmachtu z Kielc i Radomia. Wówczas siły niemieckie wyniosły ok. 2000 dobrze uzbrojonych ludzi, Polacy i Sowieci cały czas liczyły jedynie 19 gwardzistów pozbawionych wsparcia z zewnątrz. Postanowili oni jednak bronić się do ostatniego naboju a skutecznie prowadzony ogień broni maszynowej i pozycja obronna ponownie skompilowały sytuację atakujących[7].

Sytuacja obrońców znacznie pogorszyła się wraz ze skierowaniem do ataku moździerzy. Po każdym z ostrzałów do ataków posyłano samochody pancerne zgromadzone w liczbie sześciu (w czasie pierwszego natarcia broni pancernej partyzantom udało się zniszczyć jeden z samochodów likwidując także jego załogę). W czasie kolejnych ostrzałów artyleryjskich nastąpiło zawalenie się budynku (pod gruzami znalazło się 13 obrońców) co ostatecznie przekreśliło nadzieję na wydostanie się z gajówki nocą i wyjście z okrążenia. Do piwnicy udało się zbiec sześciu ostatnim obrońcom, w tym ppor. "Jankowi Kolejarzowi". Kontynuowali oni ostrzał aż do zawalenia się stropów budynku co ostatecznie zakończyło dwunastogodzinną obronę gajówki[8].

W bitwie życie straciło 17 gwardzistów (w tym wszyscy sztabowcy z ppor. "Jankiem Kolejarzem" na czele i czterej mieszkańcy gajówki). Do niewoli dostało się dwóch rannych partyzantów, min. Siergiej Kotow ps. "Olek", który trafił do KL Dachau a następnie do KL Mauthausen. Przeżył wojnę i w 1967 odwiedził miejsce półdniowej walki[9][10].

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

W okresie Polski Ludowej w miejscu spalonej gajówki zbudowano pomnik upamiętniający bitwę i poległych, wśród których byli: Jan Nalazek, Jan Tuczembski, Lucjan Kurpias i Tadeusz Kozakiewicz[11].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Skwarek 1971 ↓, s. 80-83.
  2. Nazarewicz R., Armii Ludowej dylematy i dramaty, Warszawa: Oficyna Drukarska, 1998, s. 80–84
  3. Historia - Gmina Ożarów, www.ozarow.pl [dostęp 2019-09-13] (pol.).
  4. Wojciech Sulewski, Partyzanci na powstańczych szlakach. Książka i Wiedza, 1962, s.134.
  5. Władysław Kowalski, Przez dukty i przesieki. Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej 1968, s.233.
  6. Skwarek 1971 ↓, s. 80-81.
  7. Skwarek 1971 ↓, s. 81-82.
  8. Skwarek 1971 ↓, s. 82-83.
  9. Skwarek 1971 ↓, s. 83.
  10. Nazarewicz R., Armii Ludowej dylematy i dramaty, Warszawa: Oficyna Drukarska, 1998, s. 80–84
  11. Przewodnik 1988 ↓, s. 715.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Stefan Skwarek: Ziemia radomska w walce z okupantem. Warszawa: Wydawnictwo Książka i Wiedza, 1971.
  • Ryszard Nazarewicz, Armia Ludowa. Dramaty i dylematy, Warszawa 1998
  • Przewodnik po upamiętnionych miejscach walk i męczeństwa lata wojny 1939–1945. Warszawa: Wydawnictwo Sport i Turystyka, 1988.