Operacja jasko-kiszyniowska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Operacja jasko-kiszyniowska
II wojna światowa, front wschodni
Ilustracja
Przebieg operacji jasko-kiszyniowskiej
Czas 20 sierpnia29 sierpnia 1944
Miejsce Jassy - Kiszyniów - Konstanca
Terytorium Mołdawia, północno-wschodnia Rumunia
Przyczyna radziecka próba wyeliminowania Królestwa Rumunii z udziału w wojnie
Wynik zniszczenie Grupy Armii Południowa Ukraina,
wycofanie się Rumunii z wojny po stronie III Rzeszy i jej przyłączenie się do aliantów
Strony konfliktu
 ZSRR
 Rumunia
(od 23 sierpnia)
 Stany Zjednoczone[a]
 III Rzesza
 Rumunia
(do 23 sierpnia)
Dowódcy
Rodion Malinowski
Fiodor Tołbuchin
Filip Oktiabrski
Johannes Frießner
Artur Phleps
Petre Dumitrescu
Siły
2 Front Ukraiński, 3 Front Ukraiński (łącznie ok. 886 500 ludzi), wspierane przez Flotę Czarnomorską Grupa Armii Południowa Ukraina i jednostki rumuńskie (łącznie ok. 643 000 ludzi)
Straty
13 197 zabitych,
53 933 rannych i chorych
256 000[1]
brak współrzędnych
Front wschodni (II wojna światowa)
1941

Atak Niemiec na ZSRR • Brześć • Białystok – Mińsk • Rosienie • Dubno – Łuck – Brody • Besarabia • Wojna kontynuacyjna • Karelia (I) • Hanko • Smoleńsk (I) • Humań • Kijów (I) • Tallinn • Jelnia • Odessa • Krym (I) • Sewastopol • Charków (I) • Leningrad • Rostow • Moskwa • Tichwin (I) • Tichwin (II) • Kercz (I)

1942

Lubań • Rżew – Wiaźma • Barwienkowo – Łozowa • Toropiec – Chołm • Diemiansk • Charków (II) • Fall Blau • Woroneż • Siniawino • Rżew • Stalingrad • Operacja Uran • Operacja Zimowy Sztorm • Operacja Mały Saturn

1943

Operacja Pierścień • Operacja Iskra • Operacja Polarna Gwiazda • Krasnyj Bor • Charków (III) • Operacja Bawół • Operacja miuska • Kursk • Prochorowka • Orzeł • Biełgorod – Bogoduchowsk • Mga • Smoleńsk (II) • Lenino • Dniepr • Tamań • Kercz (II) • Kijów (II)

1944

Ukraina • Leningrad – Nowogród • Krym (II) • Wyborg – Pietrozawodzk • Świrsk – Pietrozawodzk • Operacja Bagration • Bobrujsk • Mińsk • Wilno • Lwów – Sandomierz • Dęblin – Puławy • Warszawa (I) • Baranów – Sandomierz • Brześć – Lublin • Warka – Magnuszew • Jassy – Kiszyniów • Karpaty • Dukla – Preszów • warszawska Praga • przyczółki warszawskie • Czerniaków • Suursaari • Kraje bałtyckie • Kurlandia • Petsamo • Zakarpacie • Belgrad • Kosowo • Gusiewo • Budapeszt

1945

Wisła – Odra • Sandomierz – Śląsk • Mława – Elbląg • Częstochowa • Warszawa (II) • Kraków • Operacja Konrad III • Nowy Sącz • Łódź • Poznań • Prusy Wschodnie • Królewiec • Dolny Śląsk • Głogów • Wrocław • Wał Pomorski • Operacja Sonnenwende • Pomorze • Kołobrzeg • Górny Śląsk • Balaton • Wiedeń • Morawy • Berlin • wzgórza Seelow • Odra • Nysa Łużycka • Brandenburgia • Łużyce • Budziszyn • Halbe • Praga • Bornholm
kapitulacja III Rzeszy

Bałtyk • Morze Czarne

Operacja jasko-kiszyniowska – strategiczna operacja zaczepna Armii Czerwonej na froncie wschodnim, w dniach od 20 sierpnia do 29 sierpnia 1944 roku. Głównym celem operacji było wyeliminowanie Królestwa Rumunii z udziału w wojnie oraz zajęcie obszarów roponośnych w regionie Ploeszti.

Położenie walczących stron[edytuj | edytuj kod]

W toku walk wiosną 1944 Armia Czerwona wkroczyła na terytorium Rumunii, wzdłuż wschodniego brzegu Dniestru aż do Morza Czarnego. Dowództwo radzieckie dostrzegało możliwość okrążenia i zniszczenia wojsk niemieckich skoncentrowanych w okolicach Kiszyniowa siłami 2 Frontu Ukraińskiego Rodiona Malinowskiego i 3 Frontu Ukraińskiego generała Fiodora Tołbuchina. Strona niemiecka uważała za priorytet obronę pól naftowych oraz utrzymanie po swojej stronie bałkańskich sojuszników. Do wypełnienia tego zadania przeznaczono Grupę Armii Południowa Ukraina, w skład której wchodziły: niemieckie 6 Armia, 8 Armia i XVII Korpus Armijny.

Przebieg[edytuj | edytuj kod]

20 sierpnia wojska generała Malinowskiego przeszły do natarcia, do 21 sierpnia opanowując Jassy. Wojska generała Tołbuchina atakując z rejonu Bandery opanowały 22 sierpnia Akerman. 24 sierpnia oddziały obydwu frontów dotarły nad rzekę Prut i zajęły Kiszyniów, całkowicie okrążając zgrupowanie niemieckie (ok. 20 dywizji[1] – 200 000 ludzi[2]). 25 sierpnia wyzwolono Izmaił, a 28 sierpnia zajęto region miasta Braiła. Do 29 sierpnia zakończono likwidację okrążonych jednostek niemieckich. Równocześnie działania prowadziła Flota Czarnomorska, wysadzając na około 600 małych jednostkach desanty, które zajęły 24 sierpnia port Kilia[3], a 27 sierpnia Gałacz. Po zakończeniu głównej fazy operacji jednostki 2 Frontu Ukraińskiego otrzymały rozkaz kontynuowania działań w kierunku Ploeszti, zaś jednostki 3 Frontu Ukraińskiego miały kontynuować marsz w stronę granicy rumuńsko-bułgarskiej.

Konsekwencje operacji[edytuj | edytuj kod]

Operacja jasko-kiszyniowska przyśpieszyła wybuch powstania w Bukareszcie (23 sierpnia), skutkiem którego został obalony marszałek Ion Antonescu, a Rumunia wystąpiła z sojuszu z III Rzeszą z 24 sierpnia i przystąpiła do wojny po stronie aliantów 25 sierpnia.

20 sierpnia miał miejsce silny nalot amerykańskiego lotnictwa na Konstancę, a następnie silne ataki lotnictwa radzieckiego, których celem była Sulina w ujściu Dunaju. Wszystkie one wyrządziły katastrofalne szkody wśród urządzeń portowych i zadały ciężkie straty bazującym w Konstancy jednostkom Kriegsmarine. Zatonął wówczas m.in. okręt podwodny U-9, 9 ścigaczy torpedowych (m.in. S-42, S-52, S-131), 8 kutrów trałowych i 4 transportowce. W zaistniałej sytuacji pozostałe okręty niemieckie opuściły Konstancę. Okręty podwodne U-18 i U-24, ścigacze torpedowe S-28 i S-149 oraz kuter trałowy KT-39, ciężko uszkodzone i niezdolne do wyjścia w morze, zostały zatopione przez własne załogi na redzie Konstancy 25 sierpnia.

Kriegsmarine podjęła działania również przeciwko flocie rumuńskiej. 1 września 1944 u wyjścia do Konstancy okręt podwodny U-23 zaatakował torpedami niszczyciel "Regele Ferdinand" oraz frachtowiec "Oituz" (2886 BRT), ten ostatni ciężko uszkadzając (nie został już naprawiony).

Po utracie rumuńskich baz morskich, niemieckie okręty skierowano do Burgas i Warny w neutralnym wobec ZSRR Carstwie Bułgarii. Korzystanie z tych portów okazało się niemożliwe. W nocy 29 sierpnia/30 sierpnia sto kilkadziesiąt jednostek Kriegsmarine (m.in. 4 ścigacze torpedowe, 14 patrolowców, 24 ścigacze okrętów podwodnych, liczne promy artyleryjskie i transportowe oraz 700-tonowe transportowce) uległo samozatopieniu tuż poza granicą bułgarskich wód terytorialnych. Los ten ominął jeden ścigacz okrętów podwodnych (UJ-117, dawniej okręt-pułapka "Schiff-19"), jeden kuter trałowy, kilka kutrów patrolowych KFK i 700-tonowy transportowiec KT-104, które przekazano Bułgarii tytułem odszkodowania za statki utracone w niemieckiej służbie.

Jednostki, które usiłowały przedrzeć się w górę Dunaju (około 200, od małych okrętów wojennych, przez statki warsztatowe, szpitalne i różnorodne cywilne, po pływający sprzęt saperski), ostatecznie nie zdołały dopłynąć do terenów wciąż kontrolowanych przez Wehrmacht i zostały zniszczone przez własne załogi pod Prahovem 2 września 1944.

Ostatnim sukcesem Kriegsmarine w rejonie Morza Czarnego było zatopienie radzieckiego trałowca "Wzryw" przez okręt podwodny U-19 2 września. 10 września 1944 U-20 i U-23 zostały zatopione przez własne załogi u brzegów Turcji, a 11 września taki sam koniec spotkał U-19 i 4 ocalałe do tej pory promy transportowe. Zniszczenie tych jednostek oznaczał kres Kriegsmarine na Morzu Czarnym.

Za odniesienie tego zwycięstwa Rodion Malinowski i Fiodor Tołbuchin otrzymali tytuł marszałka Związku Radzieckiego.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Tylko siły powietrzne

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Encyklopedia II Wojny Światowej MON Warszawa 1975
  2. Encyklopedia II Wojny Światowej, wyd Kluszczyński rok 1994
  3. Druga wojna światowa na morzu, Jerzy Lipiński Wydawnictwo Morskie, Gdańsk 1976 s.410

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Encyklopedia II Wojny Światowej MON Warszawa 1975
  • Druga wojna światowa na morzu, Jerzy Lipiński Wydawnictwo Morskie, Gdańsk 1976
  • Encyklopedia II Wojny Światowej, wyd Kluszczyński rok 1994