Operacja nadbałtycka (1944)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Operacja nadbałtycka
II wojna światowa, front wschodni
Ilustracja
Żołnierze radzieccy w Rydze, w tle widoczny Pomnik Wolności, 16 października 1944 roku
Czas 14 września24 października 1944
Terytorium Litwa, Łotwa i Estonia
(pod okupacją niemiecką i radziecką)
Przyczyna radzieckie plany wyparcia wojsk niemieckich z krajów bałtyckich
Wynik zwycięstwo ZSRR
Strony konfliktu
 ZSRR  III Rzesza
Dowódcy
Iwan Bagramian,
Leonid Goworow
Ferdinand Schörner,
Johannes Frießner
Siły
900 000 żołnierzy,
17 500 dział,
3000 czołgów,
2640 samolotów
730 000 żołnierzy,
7000 dział,
1200 czołgów,
400 samolotów
Straty
61 500 zabitych i zaginionych,
+ 218 600 rannych i chorych[1]
nieznane
brak współrzędnych
Front wschodni (II wojna światowa)
1941

Atak Niemiec na ZSRR • Brześć • Białystok – Mińsk • Rosienie • Dubno – Łuck – Brody • Besarabia • Wojna kontynuacyjna • Karelia (I) • Hanko • Smoleńsk (I) • Humań • Kijów (I) • Tallinn • Jelnia • Odessa • Krym (I) • Sewastopol • Charków (I) • Leningrad • Rostow • Moskwa • Tichwin (I) • Tichwin (II) • Kercz (I)

1942

Lubań • Rżew – Wiaźma • Barwienkowo – Łozowa • Toropiec – Chołm • Diemiansk • Charków (II) • Fall Blau • Woroneż • Siniawino • Rżew • Stalingrad • Operacja Uran • Operacja Zimowy Sztorm • Operacja Mały Saturn

1943

Operacja Pierścień • Operacja Iskra • Operacja Polarna Gwiazda • Krasnyj Bor • Charków (III) • Operacja Bawół • Operacja miuska • Kursk • Prochorowka • Orzeł • Biełgorod – Bogoduchowsk • Mga • Smoleńsk (II) • Lenino • Dniepr • Tamań • Kercz (II) • Kijów (II)

1944

Ukraina • Leningrad – Nowogród • Krym (II) • Wyborg – Pietrozawodsk • Świrsk – Pietrozawodsk • Operacja Bagration • Bobrujsk • Mińsk • Wilno • Lwów – Sandomierz • Dęblin – Puławy • Warszawa (I) • Baranów – Sandomierz • Brześć – Lublin • Warka – Magnuszew • Jassy – Kiszyniów • Karpaty • Dukla – Preszów • warszawska Praga • przyczółki warszawskie • Czerniaków • Suursaari • Kraje bałtyckie • Kurlandia • Petsamo • Zakarpacie • Belgrad • Kosowo • Budapeszt

1945

Wisła – Odra • Sandomierz – Śląsk • Warszawa (II) • Mława – Elbląg • Częstochowa • Kraków • Nowy Sącz • Łódź • Poznań • Prusy Wschodnie • Królewiec • Dolny Śląsk • Głogów • Wrocław • Wał Pomorski • Operacja Sonnenwende • Pomorze • Kołobrzeg • Górny Śląsk • Balaton • Wiedeń • Morawy • Berlin • wzgórza Seelow • Odra • Nysa Łużycka • Brandenburgia • Łużyce • Budziszyn • Halbe • Praga • Bornholm
kapitulacja III Rzeszy

Bałtyk • Morze Czarne

Operacja nadbałtycka, oficjalnie strategiczna nadbałtycka operacja ofensywnaoperacja wojskowa przeprowadzona przez Armię Czerwoną pomiędzy 14 września a 24 listopada 1944 roku. Jej celem militarnym było usunięcie wojsk niemieckich z terytorium Litwy, Łotwy i Estonii, a celem politycznym przywrócenie tych państw (zaanektowanych w 1940 roku) do składu ZSRR jako republik radzieckich[2]. Rezultatem operacji było opanowanie przez wojska radzieckie całości państw bałtyckich z wyjątkiem Kurlandii, w której odcięta Grupa Armii Północ broniła się aż do kapitulacji Niemiec. Operacja nadbałtycka jest zaliczana do grupy dziesięciu stalinowskich uderzeń.

Znaczenie strategiczne[edytuj | edytuj kod]

Dla Niemiec utrzymanie w panowaniu Bałtyku było bardzo ważne. Zapewniał on stałe połączenie ze Skandynawią, skąd III Rzesza pozyskiwała strategiczne materiały. Ponadto kraje nadbałtyckie były ważnym źródłem pożywienia, a Estonia również ropy naftowej[3].

Przygotowania do operacji[edytuj | edytuj kod]

Pod koniec sierpnia 1944 roku nad Niemcami stanęła groźba odcięcia sił Wehrmachtu, dlatego zdecydowano o wzmocnieniu obrony. Najbardziej rozbudowana była ta w okolicach Rygi oraz pomiędzy Zatoką Fińską oraz Jeziorem Pejpus. W okolicach Rygi stacjonowało pięć dywizji pancernych, a dostępu do miasta broniły 4 linie obrony. Natomiast w okolicach Narwy zlokalizowano trzy strefy obrony o głębokości 25-30 kilometrów. W Zatoce Fińskiej ustawiono przeszkody mające przeszkodzić w działaniach Floty Bałtyckiej. Ponadto wybrzeże było zaminowane.

Siły[edytuj | edytuj kod]

Operacja została wykonana przez wojska 1, 2 i 3 Frontu Nadbałtyckiego, Frontu Leningradzkiego, części 3 Frontu Białoruskiego oraz Flotę Bałtycką. Naprzeciw nim stanęła 16 i 18 Armia oraz 3 Armia Pancerna. Siły sowieckie liczyły 900 tysięcy ludzi, około 17 500 dział, więcej niż 3000 czołgów oraz 2640 samolotów. Niemcy dysponowali natomiast 730 tysiącami ludzi, 7000 działami i moździerzami, ponad 1200 czołgami oraz 400 samolotami[4].

Przebieg operacji[edytuj | edytuj kod]

Operacja nadbałtycka była rozbita na szereg pomniejszych operacji, które wszystkie – poza operacją kurlandzką – doprowadziły do zdobycia punktów strategicznych i w rezultacie do pełnego wyparcia wojsk niemieckich z obszaru ofensywy:

  • Ofensywa na Rygę (14.09 – 24.10) – jej celem było zlikwidowanie niemieckich jednostek na wybrzeżu Zatoki Ryskiej i zdobycie łotewskiej stolicy[4][5];
  • Ofensywa na Tallin (17.09 – 26.10) – miała na celu wyparcie Niemców z Estonii i zajęcie jej stolicy[4][5];

Natomiast Niemcy przeprowadzali operacje defensywne, ewakuacyjne i kontrataki:

  • Operacja Aster (17 – 26.09) – miała na celu ewakuacje wojsk niemieckich z Estonii[6];
  • Operacja Doppelkopf (16 – 21.09) – kontratak, którym Niemcy chcieli przekreślić radzieckie plany przerwania połączenia pomiędzy Grupą Armii Środek i „Północ”[7];
  • Bitwa o Memel (5 – 22.10) – obrona miasta i portu Memel[4].

Skutki i straty[edytuj | edytuj kod]

W konsekwencji operacji nadbałtyckiej wojska niemieckie została całkowicie wyparte z Estonii i Litwy. Utrata krajów bałtyckich miała dla Niemców bardzo złe konsekwencje. Stracili oni bazy okrętów podwodnych na wschodnim wybrzeżu Bałtyku oraz dostęp do przemysł i bazy surowcowej tych państw. Na Półwyspie Kurlandzkim została odcięta i zablokowana Grupa Armii Północ, która całkowicie straciła zdolność do prowadzenia działań bojowych innych niż obronne. 26 spośród 59 niemieckich dywizji poniosło bardo dotkliwe straty, trzy zostały całkowicie rozbite. Armia Czerwona straciła około 61 tysięcy zabitych i ponad 218 tysięcy rannych[1].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b А. М. Колганов: ПРИБАЛТИ́ЙСКАЯ ОПЕРА́ЦИЯ 1944 (ros.). Большая российская энциклопедия. [dostęp 2020-06-13].
  2. Władimir Bieszanow: Wyzwolenie państw bałtyckich przez Armię Czerwoną cz.1. Zespół Badań i Analiz Militarnych, 2018. [dostęp 2020-06-13].
  3. Владимир Иванов: Краткий курс истории. Освобождение Прибалтики (ros.). История.РФ. [dostęp 2020-06-13].
  4. a b c d e f Роман Чекинов: Прибалтийская стратегическая наступательная операция (14 сентября — 24 ноября 1944 г.) (ros.). Минобороны России. [dostęp 2020-06-13].
  5. a b c d Прибалтийская операция (ros.). Centralny Bank Rosji. [dostęp 2020-06-13].
  6. Kazimierz Popławski: To nie nasza wojna. Recenzja filmu „1944”. Przegląd Bałtycki, 9.10.2015. [dostęp 2020-06-13].
  7. Samuel W. Mitcham: The German Defeat in the East, 1944–45. Mechanicsburg: Stackpole Books, 2007. ISBN 978-0-8117-3371-7. (ang.)
  8. Stanisław Guliński z Ammanu: Operacja "Hannibal". Tygodnik Powszechny, 04.01.2006. [dostęp 2020-06-13].