Osady w Królestwie Polskim

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Osady w Królestwie Polskim – kategoria osiedli o charakterze miejskim, do której najczęściej zaliczano miasta pozbawione praw miejskich (przed 1869 r. – oddolnie, z inicjatywy mieszkańców lub dziedziców, a od 1869 r. – odgórnie, przez zaborcze władze rosyjskie), rzadziej zurbanizowane osiedla wiejskie. Osady, mimo że nie posiadały praw miejskich, podobnie jak miasteczka galicyjskie i kresowe pełniły funkcje lokalnych ośrodków handlowych i drobnego rzemiosła dla otaczających ich wsi. Osady miejskie były od 1864 poddane mocy obowiązującej ukazu z dnia 19 lutego 1864 r. „o urządzeniu gmin wiejskich”. Miano osady, mimo że nie dawało żadnych dodatkowych praw, pozwalało lokalnej społeczności na wyróżnianie się spośród wsi o tradycyjnie wiejskiej przeszłości, o czym nadal świadczą przydawki stanowiące integralne części nazw niektórych dawnych miast/osad (np. Gorzków-Osada, Komarów-Osada czy Kuczbork-Osada)[1].

Osady utworzone przed 1869[edytuj | edytuj kod]

W latach 1815–1869 na terenie Kongresówki istniało 16 osad, utworzonych przeważnie ze zdegradowanych miast, z których 14 zachowało się do momentu spisu ludności z 1897 r. Były to: Błędów, Goworowo, Irena, Jabłonka, Jedwabne, Kibarty, Osjaków, Ryki, Siedliszcze, Sobienie Jeziory, Sosnowica, Świerże, Zaręby Kościelne i Zieluń[1].

Herb Osada Powiat Gubernia Rok utworzenia Status od 1867 Status obecnie
Coats of arms of None.svg Błędów grójecki warszawska osada w gminie Błędów wieś
POL gmina Goworowo COA.svg Goworowo ostrołęcki łomżyńska osada w gminie Goworowo wieś
Coats of arms of None.svg Irena nowoaleksandryjski łomżyńska 1854 osada w gminie Iwanowskie Sioło[2] część miasta Dęblin (od 1944)
Coats of arms of None.svg Jabłonka mazowiecki łomżyńska osada w gminie Jabłonka[3] wieś
POL Jedwabne COA.svg Jedwabne kolneński łomżyńska osada w gminie Jedwabne miasto (od 1927-10-31)
Kybartai COA.gif Kibarty wyłkowyski suwalska 1856 osada stanowiąca gminę[4] miasto (od 1919), Litwa
POL gmina Osjaków COA.svg Osjaków wieluński kaliska osada w gminie Radoszewice wieś
POL Ryki COA.svg Ryki garwoliński siedlecka osada w gminie Ryki miasto (od 1957-01-01)
POL Siedliszcze (gm Siedliszcze) COA.jpg Siedliszcze chełmski lubelska 1821[5] osada w gminie Siedliszcze miasto (od 2016-01-01)
Coats of arms of None.svg Sobienie Jeziory garwoliński siedlecka osada w gminie Sobienie Jeziory wieś
POL gmina Sosnowica COA.svg Sosnowica włodawski siedlecka 1822[6] osada w gminie Turno wieś
Coats of arms of None.svg Świerże chełmski lubelska 1822[7] osada w gminie Świerże wieś
POL gmina Zaręby Kościelne COA.svg Zaręby Kościelne ostrowski łomżyńska osada w gminie Zaręby Kościelne wieś
Coats of arms of None.svg Zieluń mławski płocka osada w gminie Zieluń wieś

Osady utworzone w następstwie reformy miejskiej 1869–1870[edytuj | edytuj kod]

Największa liczba osad w Królestwie Polskim została utworzona ukazem najwyższym z dnia 13 lipca 1869 r.[8] Postanowieniami Komitetu Urządzającego w Królestwie Polskim w latach 1869-1870 z ogólnej liczby 452 miast 336 odebrano prawa miejskie i zaliczono do osad, włączając do istniejących gmin wiejskich lub tworząc z nich osobne osady stanowiące gminy.

Herb Miasto Powiat Gubernia Ludność 1869[9] Ludność 1911[10] Status tuż po zmianie Status obecny
POL gmina Wierzbica (powiat radomski) COA.png Wierzbica radomski radomska 1671 2281 osada stanowiąca gminę[11] wieś
POL Wyśmierzyce COA.svg Wyśmierzyce radomski radomska 1287 1518 osada w gminie Radzanów[11] miasto (od 1922-07-01)
Coats of arms of None.svg Wolanów radomski radomska 375 289 osada w gminie Wolanów[11] wieś
POL Jedlińsk COA.svg Jedlińsk radomski radomska 911 2139 osada w gminie Jedlińsk[11] wieś
POL Skaryszew COA.svg Skaryszew radomski radomska 1312 2884 osada w gminie Skaryszew[11] miasto (od 1922-07-01)
POL gmina Jastrząb COA.svg Jastrzemb radomski radomska 517 1219 osada w gminie Rogów[11] wieś
POL gmina Przytyk COA.png Przytyk radomski radomska 1441 4288 osada w gminie Przytyk[11] wieś
POL Białobrzegi COA.svg Białobrzegi radomski radomska 1292 5624 osada w gminie Białobrzegi[11] miasto (od 1958-01-01)
POL Iłża COA.svg Iłża iłżecki radomska 2843 5910 osada stanowiąca gminę[11] miasto (od 1925-04-01)
POL gmina Solec nad Wisłą COA.jpg Solec iłżecki radomska 3622 4808 osada stanowiąca gminę[11] wieś
POL Wąchock COA.svg Wąchock iłżecki radomska 1229 3347 osada w gminie Wielka Wieś[11] miasto (od 1994-01-01)
Coats of arms of None.svg Wierzbnik iłżecki radomska 613 2606 osada w gminie Wierzbnik[11] część m. Starachowice (od 1939-04-01)
Coats of arms of None.svg Grabowiec iłżecki radomska 494 637 osada w gminie Rzeczniew[11] wieś
POL gmina Kazanów COA..svg Kazanów iłżecki radomska 1036 1241 osada w gminie Miechów[11] wieś
POL Lipsko COA.svg Lipsko iłżecki radomska 1862 2947 osada w gminie Lipsko[11] miasto (od 1958-01-01)
Gmina tarlow herb.svg Tarłów iłżecki radomska 1571 3248 osada w gminie Ciszyca[11] wieś
POL gmina Ciepielów COA.svg Ciepielów iłżecki radomska 694 1815 osada w gminie Ciepielów[11] wieś
POL gmina Sienno COA.svg Sienno iłżecki radomska 1317 3725 osada w gminie Sienno[11] wieś
POL Zwoleń COA.svg Zwoleń kozienicki radomska 3573 6252 osada stanowiąca gminę[12] miasto (od 1925-04-01)
POL Gniewoszów COA.svg Gniewoszew kozienicki radomska 800 2241 osada stanowiąca gminę[12] wieś
POL COA Starykoń.svg Granica kozienicki radomska 1400 2904 osada stanowiąca gminę[12] część wsi Gniewoszów (od 1965)
Coats of arms of None.svg Głowaczew kozienicki radomska 1192 2258 osada w gminie Marjampol[12] wieś
POL gmina Magnuszew COA.svg Magnuszew kozienicki radomska 1185 1570 osada w gminie Trzebień[12] wieś
Coats of arms of None.svg Ryczywół kozienicki radomska 1126 1813 osada w gminie Świerże Górne[12] wieś
POL gmina Sieciechów COA.svg Sieciechów kozienicki radomska 801 1091 osada w gminie Sieciechów[12] wieś
POL gmina Janowiec COA.svg Janowiec kozienicki radomska 1014 1430 osada w gminie Oblassy[12] wieś
POL gmina Radoszyce COA.svg Radoszyce konecki radomska 2786 5035 osada stanowiąca gminę[12] miasto (od 2018-01-01)
POL gmina Gowarczów COA.svg Gowarczew konecki radomska 1436 2701 osada w gminie Gowarczew[12] wieś
POL gmina Waśniów COA.svg Waśniów opatowski radomska 361 980 osada w gminie Waśniów[12] wieś
Coats of arms of None.svg Gliniany opatowski radomska 367 977 osada w gminie Julianów[12] wieś
POL Kunów COA.svg Kunów opatowski radomska 1186 2073 osada w gminie Kunów[12] miasto (od 1990-01-01)
POL gmina Łagów (powiat kielecki) COA.svg Łagów opatowski radomska 1886 3606 osada w gminie Łagów[12] miasto (od 2018-01-01)
POL Lasocin (pow opatowski) COA.gif Lasocin opatowski radomska 672 724 osada w gminie Lasocin[12] wieś
Gmina nowa slupia herb.svg Słupia Nowa opatowski radomska 854 2052 osada w gminie Słupia[12] miasto (od 2019-01-01)
POL Ćmielów COA.svg Ćmielów opatowski radomska 1394 2315 osada w gminie Ćmielów[12] miasto (od 1962-07-18)
Gmina rakow herb.svg Raków opatowski radomska 1916 3134 osada w gminie Rembów[12] wieś
POL gmina Ożarów COA.svg Ożarów opatowski radomska 2260 5170 osada w gminie Ożarów[12] miasto (od 1988-01-01)
POL COA Rawicz.svg Denków opatowski radomska 706 1193 osada w gminie Czenstocice[12] część m. Ostrowiec Św. (od 1954)
POL gmina Iwaniska COA.svg Iwaniska opatowski radomska 1834 3641 osada w gminie Iwaniska[12] wieś
POL Przysucha COA.svg Przysucha opoczyński radomska 2561 3892 osada w gminie Przysucha[12] miasto (od 1958-01-01)
POL Drzewica COA.svg Drzewica opoczyński radomska 863 2393 osada w gminie Drzewica[12] miasto (od 1987-01-01)
POL gmina Klwów COA.svg Klwów opoczyński radomska 1010 2288 osada w gminie Klwów[12] wieś
Coats of arms of None.svg Żarnów opoczyński radomska 1157 3740 osada w gminie Topolice[12] wieś
POL Odrzywół COA.svg Odrzywół opoczyński radomska 757 1507 osada w gminie Ossa[12] wieś
POL gmina Gielniów COA.jpg Gelniów opoczyński radomska 623 1366 osada w gminie Geździków[12] wieś
Coats of arms of None.svg Skrzynno opoczyński radomska 480 703 osada w gminie Skrzynsko[12] wieś
POL Białaczów COA.svg Białaczew opoczyński radomska 1020 2102 osada w gminie Białaczew[12] wieś
POL gmina Koprzywnica COA.svg Koprzywnica sandomierski radomska 1269 3476 osada w gminie Koprzywnica[12] miasto (od 2001-01-01)
POL gmina Bogoria COA.svg Bogorja sandomierski radomska 704 1870 osada w gminie Wiśniewa[12] wieś
POL Połaniec COA.svg Połaniec sandomierski radomska 2189 4411 osada w gminie Połaniec[12] miasto (od 1980-01-01)
POL Osiek COA.svg Osiek sandomierski radomska 1267 1645 osada w gminie Osiek[12] miasto (od 1994-07-01)
Gmina daleszyce herb.svg Daleszyce kielecki kielecka 1859 3631 osada w gminie Daleszyce[13] miasto (od 2007-01-01)
Gmina bodzentyn herb.svg Bodzentyn kielecki kielecka 1551 3865 osada w gminie Bodzentyn[13] miasto (od 1994-12-30)
POL Słomniki COA.svg Słomniki miechowski kielecka 2401 4760 osada stanowiąca gminę[13] miasto (od 1917-02-01)
POL Proszowice COA.svg Proszowice miechowski kielecka 1636 3461 osada stanowiąca gminę[13] miasto (od 1923-03-01)
POL gmina Nowe Brzesko COA.svg Brzesko miechowski kielecka 885 1557 osada w gminie Gruszew[13] miasto (od 2011-01-01)
POL gmina Książ Wielki COA.svg Książ Wielki miechowski kielecka 1160 2839 osada w gminie Książ Wielki[13] wieś
Gmina Jędrzejów herb.svg Jędrzejów jędrzejowski kielecka 2639 6793 osada stanowiąca gminę[13] miasto (od 1916-08-18)
POL Małogoszcz COA.svg Małogoszcz jędrzejowski kielecka 1280 2764 osada w gminie Małogoszcz[13] miasto (od 1996-01-01)
POL gmina Wodzisław COA.svg Wodzisław jędrzejowski kielecka 2977 6620 osada w gminie Wodzisław[13] wieś
Gmina sobkow herb.png Sobków jędrzejowski kielecka 1023 1293 osada w gminie Sobków[13] wieś
POL Szczekociny COA.svg Szczekociny włoszczowski kielecka 2864 4107 osada stanowiąca gminę[13] miasto (od 1923-01-01)
POL gmina Włoszczowa COA.svg Włoszczowa włoszczowski kielecka 2585 7656 osada w gminie Włoszczowa[13] miasto (od 1919-02-07)
POL gmina Lelów COA.png Lelów włoszczowski kielecka 847 1866 osada w gminie Lelów[13] wieś
Kurzelow.svg Kurzelów włoszczowski kielecka 1177 1419 osada w gminie Kurzelów[13] wieś
Gmina secemin herb.svg Secemin włoszczowski kielecka 905 1784 osada w gminie Secemin[13] wieś
Gmina nowy korczyn herb.png Nowy Korczyn stopnicki kielecka 3849 5478 osada stanowiąca gminę[13] miasto (od 2019-01-01)
POL gmina Stopnica COA.svg Stopnica stopnicki kielecka 2990 5048 osada w gminie Stopnica[13] miasto (od 2015-01-01)
POL Pacanów COA.png Pacanów stopnicki kielecka 1734 3165 osada w gminie Pacanów[13] miasto (od 2019-01-01)
POL gmina Szydłów COA.svg Szydłów stopnicki kielecka 1802 2491 osada w gminie Szydłów[13] miasto (od 2019-01-01)
POL Kurozwęki COA.svg Kurozwęki stopnicki kielecka 835 1251 osada w gminie Kurozwęki[13] wieś
Gmina olesnica sw herb.svg Oleśnica stopnicki kielecka 1012 1814 osada w gminie Oleśnica[13] miasto (od 2019-01-01)
POL Busko-Zdrój COA.svg Busk stopnicki kielecka 1213 2465 osada w gminie Busk[13] miasto (od 1916-08-18)
Gmina pierzchnica herb.svg Pierzchnica stopnicki kielecka 765 1494 osada w gminie Drugnia[13] miasto (od 2019-01-01)
POL Skalbmierz COA.svg Skalbmierz pińczowski kielecka 695 1605 osada w gminie Topole[13] miasto (od 1927-04-01)
POL gmina Opatowiec COA.svg Opatowiec pińczowski kielecka 482 1183 osada w gminie Rogów[13] miasto (od 2019-01-01)
Koszyce m herb.png Koszyce pińczowski kielecka 591 1039 osada w gminie Filipowice[13] miasto (od 2019-01-01)
Gmina wislica herb.png Wiślica pińczowski kielecka 2333 3305 osada w gminie Hotel Czerwony[13] miasto (od 2018-01-01)
POL Sławków COA.svg Sławków olkuski kielecka 2682 6410 osada stanowiąca gminę[13] miasto (od 1958-01-01 do 1977-01-31[14] i od 1984-03-15)
POL gmina Żarnowiec COA.svg Żarnowiec olkuski kielecka 1801 3665 osada w gminie Żarnowiec[13] wieś
POL Pilica COA.svg Pilica olkuski kielecka 3883 7515 osada w gminie Pilica[13] miasto (od 1993-12-31)
POL gmina Skała COA.svg Skała olkuski kielecka 1227 3831 osada w gminie Minoga[13] miasto (od 1987-01-01)
POL Kromołów (Zawiercie) COA.jpg Kromołów olkuski kielecka 1672 3464 osada w gminie Kromołów[13] część m. Zawiercie (od 1977-02-01)
POL Ogrodzieniec COA.svg Ogrodzieniec olkuski kielecka 1122 2709 osada w gminie Ogrodzieniec[13] miasto (od 1973-01-01)
POL Wolbrom COA.svg Wolbrom olkuski kielecka 3085 6563 osada w gminie Wolbrom[13] miasto (od 1930-05-19)
POL Mordy COA.svg Mordy siedlecki siedlecka 2171 4047 osada w gminie Mordy[15] miasto (od 1919-02-07)
Coats of arms of None.svg Mokobody siedlecki siedlecka 1338 2373 osada w gminie Skupie[15] wieś
Herb Miedzna.jpg Miedzna węgrowski siedlecka 1066 1618 osada w gminie Miedzna[15] wieś
POL gmina Liw COA.svg Liw węgrowski siedlecka 1416 1931 osada w gminie Ruchna[15] wieś
Coats of arms of None.svg Kamieńczyk węgrowski siedlecka 1094 1698 osada w gminie Kamieńczyk[15] wieś
POL Janów Podlaski COA.svg Janów konstantynowski siedlecka 2000 6365 osada stanowiąca gminę[15] wieś (miasto 1919–40 i 1944–46)
POL Łosice COA.svg Łosice konstantynowski siedlecka 2282 5451 osada stanowiąca gminę[15] miasto (od 1919-10-22)
POL gmina Sarnaki COA.svg Sarnaki konstantynowski siedlecka 993 2046 osada w gminie Chlebczyn[15] wieś
POL gmina Konstantynów COA.svg Konstantynów konstantynowski siedlecka 1059 2392 osada w gminie Zakanale[15] wieś
POL gmina Piszczac COA.svg Piszczac bialski siedlecka 1507 2658 osada stanowiąca gminę[15] wieś
POL gmina Łomazy COA.svg Łomazy bialski siedlecka 2853 5202 osada stanowiąca gminę[15] wieś
POL gmina Kodeń COA.jpg Kodeń bialski siedlecka 2442 3984 osada stanowiąca gminę[15] wieś
POL gmina Rossosz COA.svg Rossosz bialski siedlecka 1775 2969 osada stanowiąca gminę[15] wieś
POL gmina Sławatycze COA.svg Sławatycze bialski siedlecka 2097 4553 osada w gminie Sławatycze[15] wieś
POL Ostrów Lubelski COA.svg Ostrów włodawski siedlecka 3000 7754 osada stanowiąca gminę[15] miasto (od 1919-10-13)
POL Orchówek (województwo lubelskie) COA.jpg Orchówek włodawski siedlecka 493 754 osada w gminie Włodawa[15] wieś (część m. Włodawa 1973–1992)
POL gmina Wisznice COA.jpg Wisznice włodawski siedlecka 1668 3010 osada w gminie Horodyszcze[15] wieś
POL Horodyszcze (powiat bialski).jpg Horodyszcze włodawski siedlecka 786 1095 osada w gminie Horodyszcze[15] wieś
POL Wohyń COA.svg Wochyń radzyński siedlecka 2260 3877 osada w gminie Lisia Wólka[15] wieś
POL Kock COA.svg Kock łukowski siedlecka 3400 6436 osada stanowiąca gminę[15] miasto (od 1919-02-07)
POL Adamów COA.svg Adamów łukowski siedlecka 858 1671 osada w gminie Gułów[15] wieś
POL Stoczek Łukowski COA.svg Stoczek łukowski siedlecka 417 2532 osada w gminie Prawda[15] miasto (od 1919-02-07)
POL gmina Jeziorzany COA.svg Łysobyki łukowski siedlecka 1028 1963 osada w gminie Łysobyki[15] wieś
POL Serokomla COA.svg Serokomla łukowski siedlecka 532 1721 osada w gminie Serokomla[15] wieś
POL Łaskarzew COA.svg Łaskarzew garwoliński siedlecka 1491 3626 osada w gminie Łaskarzew[15] miasto (od 1969-01-01)
POL gmina Osieck COA.svg Osieck garwoliński siedlecka 1614 1144 osada w gminie Osieck[15] wieś
POL gmina Parysów COA.gif Parysów garwoliński siedlecka 1678 3943 osada w gminie Pszonka[15] wieś
POL Maciejowice COA.svg Maciejowice garwoliński siedlecka 1408 2950 osada w gminie Maciejowice[15] wieś
Gmina Stężyca (powiat rycki) COA.jpg Stężyca garwoliński siedlecka 1171 2195 osada w gminie Pawłowice[15] wieś
POL Głusk COA.gif Głusk lubelski lubelska 799 1136 osada w gminie Zemborzyce[16] część m. Lublin (od 1989-01-01)
Coats of arms of None.svg Wieniawa lubelski lubelska 1642 4239 osada w gminie Konopnice[16] część m. Lublin (od 1916)
POL Bełżyce COA.svg Bełżyce lubelski lubelska 2188 3182 osada w gminie Bełżyce[16] miasto (od 1958-01-01)
POL Piaski COA.svg Piaski lubelski lubelska 2043 4507 osada w gminie Piaski[16] miasto (od 1993-08-11)
POL Bychawa COA.svg Bychawa lubelski lubelska 1377 3551 osada w gminie Bychawa[16] miasto (od 1958-01-01)
Biskupice Lubelskie - herb wsi.jpg Biskupice lubelski lubelska 983 2868 osada w gminie Jaszczowi[16] wieś
POL gmina Chodel COA.svg Chodel lubelski lubelska 766 2357 osada w gminie Chodel[16] wieś
POL Kazimierz Dolny COA.svg Kazimierz nowoaleksandryjski lubelska 2709 5415 osada stanowiąca gminę[16] miasto (od 1927-10-31)
POL Kamionka (pow lubartowski) COA.jpg Kamionka lubartowski lubelska 1759 3266 osada w gminie Kozłowa[16] wieś
POL gmina Michów COA.svg Michów lubartowski lubelska 1988 3669 osada w gminie Chudo Wola[16] wieś
POL gmina Czemierniki COA.svg Czemierniki lubartowski lubelska 1767 2856 osada w gminie Czemierniki[16] wieś
POL gmina Firlej COA.svg Firlej lubartowski lubelska 976 1996 osada w gminie Firlej[16] wieś
POL Modliborzyce COA.svg Modliborzyce janowski lubelska 1299 2196 osada w gminie Modliborzyce[16] miasto (od 2014-01-01)
POL gmina Zaklików COA.svg Zaklików janowski lubelska 2080 4043 osada w gminie Zdziechowice[16] miasto (od 2014-01-01)
POL Annopol COA.svg Annopol janowski lubelska 1040 2451 osada w gminie Rachów[16] miasto (od 1996-01-01)
POL gmina Urzędów COA.png Urzędów janowski lubelska 2263 5386 osada w gminie Urzędów[16] miasto (od 2016-01-01)
POL Krzeszów COA.svg Krzeszów biłgorajski lubelska 1500 2645 osada w gminie Krzeszów[16] wieś
POL Józefów COA.svg Józefów biłgorajski lubelska 1078 1804 osada w gminie Aleksandrów[16] miasto (od 1988-01-01)
POL Frampol COA.svg Frampol zamojski lubelska 1689 3467 osada w gminie Frampol[16] miasto (od 1993-10-01)
POL gmina Goraj COA.svg Goraj zamojski lubelska 1941 3222 osada w gminie Goraj[16] wieś
POL Krasnobród COA.svg Krasnobród zamojski lubelska 1500 3370 osada w gminie Krasnobród[16] miasto (od 1994-12-30)
POL Tarnogóra (woj lubelskie) COA.jpg Tarnogóra krasnostawski lubelska 1200 1900 osada w gminie Tarnogóra[16] wieś
POL Izbica COA.svg Izbica krasnostawski lubelska 2100 4451 osada w gminie Tarnogóra[16] wieś
POL gmina Gorzków COA.svg Gorzków krasnostawski lubelska 567 1192 osada w gminie Gorzków[16] wieś
POL gmina Żółkiewka COA.svg Żółkiewka krasnostawski lubelska 1175 2778 osada w gminie Żółkiewka[16] wieś
Turobin.svg Turobin krasnostawski lubelska 2782 5350 osada w gminie Turobin[16] wieś
POL Rejowiec COA.svg Rejowiec chełmski lubelska 1239 3562 osada w gminie Rejowiec[16] miasto (od 2017-01-01)
POL gmina Wojsławice COA.svg Wojsławice chełmski lubelska 1768 4289 osada w gminie Wojsławice[16] wieś
POL gmina Sawin COA.png Sawin chełmski lubelska 824 2073 osada w gminie Bukowa[16] wieś
POL gmina Puchaczów COA.jpg Puchaczew chełmski lubelska 927 1755 osada w gminie Berezina[16] wieś
POL Pawłów (pow chełmski) COA.gif Pawłów chełmski lubelska 720 1178 osada w gminie Pawłów[16] wieś
POL gmina Uchanie COA.svg Uchanie hrubieszowski lubelska 1953 3345 osada w gminie Jarosławiec[16] wieś
POL gmina Grabowiec COA.svg Grabowiec hrubieszowski lubelska 2239 4734 osada w gminie Grabowiec[16] wieś
POL gmina Horodło COA.svg Horodło hrubieszowski lubelska 2011 4168 osada w gminie Strzyżów[16] wieś
POL Kryłów COA.jpg Kryłów hrubieszowski lubelska 1608 3937 osada w gminie Kryłów[16] wieś
POL Tyszowce COA.svg Tyszowce tomaszowski lubelska 3286 7620 osada w gminie Tyszowce[16] miasto (od 2000-01-01)
POL gmina Komarów-Osada COA.png Komarów tomaszowski lubelska 2034 4456 osada w gminie Komarów[16] wieś
POL Łaszczów COA new.svg Łaszczów tomaszowski lubelska 1086 1810 osada w gminie Łaszczów[16] miasto (od 2010-01-01)
POL Jarczów COA.jpg Jarczów tomaszowski lubelska 272 477 osada w gminie Jarczów[16] wieś
POL gmina Bodzanów COA.svg Bodzanów płocki płocka 814 1287 osada w gminie Monkolin[17] wieś
POL Drobin COA.svg Drobin płocki płocka 1442 4200 osada w gminie Drobin[17] miasto (od 1994-07-01)
POL gmina Bielsk COA.svg Bielsk płocki płocka 665 1857 osada w gminie Kleniewo[17] wieś
POL gmina Sochocin COA.svg Sochocin płoński płocka 971 2077 osada w gminie Sochocin[17] wieś
POL gmina Czerwińsk nad Wisłą COA.svg Czerwińsk płoński płocka 834 1811 osada w gminie Sielce[17] wieś
POL Nowe Miasto (pow płoński) COA.jpg Nowe Miasto płoński płocka 1879 2335 osada w gminie Modzele[17] wieś
POL Skępe COA.svg Skempe lipnowski płocka 1114 1616 osada w gminie Skempe[17] miasto (od 1997-01-01)
POL gmina Bobrowniki (powiat lipnowski) COA.svg Bobrowniki lipnowski płocka 1207 859 osada w gminie Bobrowniki[17] wieś
POL gmina Kikół COA.svg Kikół lipnowski płocka 465 692 osada w gminie Kikół[17] wieś
POL gmina Kuczbork-Osada COA.svg Kuczbork mławski płocka 642 969 osada w gminie Zielena[17] wieś
POL gmina Szreńsk COA.svg Szreńsk mławski płocka 2059 3579 osada w gminie Mostowo[17] wieś
POL gmina Radzanów (powiat mławski) COA.svg Radzanów mławski płocka 1043 1050 osada w gminie Ratowo[17] wieś
POL Bieżuń COA.svg Bieżuń sierpecki płocka 2563 4334 osada w gminie Bieżuń[17] miasto (od 1993-12-31)
POL Żuromin COA.svg Żuromin sierpecki płocka 2195 5910 osada w gminie Żuromin[17] miasto (od 1925-04-01)
POL Raciąż COA.svg Raciąż sierpecki płocka 1974 4663 osada w gminie Raciąż[17] miasto (od 1922-07-01)
POL herb gminy janowo.svg Janowo przasnyski płocka 2059 2782 osada stanowiąca gminę[17] wieś
POL Chorzele COA new.svg Chorzele przasnyski płocka 2409 5071 osada stanowiąca gminę[17] miasto (od 1919-02-07)
POL Nekla COA.svg Dobrzyń nad Drweńcą rypiński płocka 2615 7316 osada stanowiąca gminę[17] część m. Golub-Dobrzyń (od 1951-05-15[18])
POL COA Poraj.svg Iwanowice kaliski kaliska 734 1182 osada w gminie Iwanowice[19] wieś
POL gmina Koźminek COA.svg Koźminek kaliski kaliska 1657 2615 osada w gminie Koźminek[19] wieś
POL gmina Opatówek COA.svg Opatówek kaliski kaliska 1668 1990 osada w gminie Opatówek[19] miasto (od 2017-01-01)
POL Staw COA.svg Staw kaliski kaliska 636 940 osada w gminie Staw[19] wieś
POL Stawiszyn COA.svg Stawiszyn kaliski kaliska 1800 3729 osada stanowiąca gminę[19] miasto (od 1919-02-07)
POL gmina Chocz COA.svg Chocz kaliski kaliska 1271 1981 osada w gminie Chocz[19] miasto (od 2015-01-01)
POL gmina Kazimierz Biskupi COA.svg Kazimierz słupecki kaliska 1225 2816 osada w gminie Kazimierz[19] wieś
POL gmina Skulsk COA.gif Skulsk słupecki kaliska 598 1572 osada w gminie Skulsk[19] wieś
POL gmina Lądek COA.jpg Lądek słupecki kaliska 714 1208 osada w gminie Ciążeń[19] wieś
POL Wilczyn (woj wielkopolskie) COA.jpg Wilczyn słupecki kaliska 451 956 osada w gminie Wilcza Góra[19] wieś
POL Kleczew COA.svg Kleczew słupecki kaliska 1987 3557 osada w gminie Kleczew[19] miasto (od 1919-02-07)
POL Zagórów COA.svg Zagórów słupecki kaliska 2532 4543 osada stanowiąca gminę[19] miasto (od 1919-02-07)
POL Pyzdry COA.svg Pyzdry słupecki kaliska 2942 5703 osada stanowiąca gminę[19] miasto (od 1919-02-07)
POL gmina Władysławów COA.svg Władysławów koniński kaliska 891 1606 osada w gminie Władysławów[19] wieś (miasto 1919–1934)
POL Golina COA.svg Golino koniński kaliska 1625 3028 osada w gminie Golino[19] miasto (od 1921-08-01)
POL Tuliszków COA.svg Tuliszków koniński kaliska 1306 2753 osada w gminie Tuliszków[19] miasto (od 1919-02-07)
POL Rychwał COA.svg Rychwał koniński kaliska 897 1563 osada w gminie Dombroszyn[19] miasto (od 1921-08-01)
POL Ślesin COA.svg Ślesin koniński kaliska 1090 1702 osada w gminie Sławoszewek[19] miasto (od 1921-08-01)
POL gmina Brudzew COA.svg Brudzew kolski kaliska 1065 1459 osada w gminie Brudzew[19] wieś
POL Kłodawa COA.svg Kłodawa kolski kaliska 2487 4878 osada w gminie Kłodawa[19] miasto (od 1925-07-09)
POL gmina Grzegorzew COA.svg Grzegorzew kolski kaliska 1144 2351 osada w gminie Krzykosy[19] wieś
POL Izbica Kujawska COA.svg Iźbica kolski kaliska 2345 3230 osada w gminie Iźbica[19] miasto (od 1973-01-01)
POL Babiak COA.svg Babiak kolski kaliska 498 1108 osada w gminie Lubotyń[19] wieś
POL gmina Budzyń COA.svg Brdów kolski kaliska 861 919 osada w gminie Lubotyń[19] wieś
POL Sompolno COA.svg Sompolno kolski kaliska 2050 4179 osada w gminie Lubstów[19] miasto (od 1973-01-01)
POL gmina Grabów COA.svg Grabów łęczycki kaliska 1023 1500 osada w gminie Grabów[19] wieś
POL gmina Piątek COA.svg Piątek łęczycki kaliska 2097 3379 osada w gminie Piątek[19] wieś
POL Poddębice COA.svg Poddembice łęczycki kaliska 2446 2834 osada w gminie Poddembice[19] miasto (od 1934-04-09)
POL gmina Parzęczew COA.svg Parzenczew łęczycki kaliska 1208 1218 osada w gminie Puskowice[19] wieś
Herb Miasta Uniejów.jpg Uniejów turecki kaliska 2202 3378 osada stanowiąca gminę[19] miasto (od 1919-02-07)
POL Dobra (powiat turecki) COA.svg Dobra turecki kaliska 2720 3893 osada stanowiąca gminę[19] miasto (od 1919-02-07)
POL Szadek COA.svg Szadek sieradzki kaliska 2130 3246 osada w gminie Szadek[19] miasto (od 1919-02-07)
POL Złoczew COA.svg Złoczew sieradzki kaliska 1831 3158 osada stanowiąca gminę[19] miasto (od 1919-02-07)
POL gmina Burzenin COA.svg Burzenin sieradzki kaliska 833 1444 osada w gminie Majaczewice[19] wieś
Herb Wieruszowa.svg Wieruszew wieluński kaliska 2758 8086 osada stanowiąca gminę[19] miasto (od 1919-02-07)
POL gmina Bolesławiec COA.svg Bolesławiec wieluński kaliska 1301 1951 osada w gminie Bolesławiec[19] wieś
POL Praszka COA.svg Praszka wieluński kaliska 2295 5262 osada w gminie Praszka[19] miasto (od 1919-02-07)
POL gmina Lututów COA.svg Lututów wieluński kaliska 536 2168 osada w gminie Lututów[19] wieś
POL Działoszyn COA.svg Działoszyn wieluński kaliska 3796 7431 osada w gminie Działoszyn[19] miasto (od 1993-12-31)
POL Sulejów COA.svg Sulejów piotrkowski piotrkowska 1641 5284 osada w gminie Łęczno[20] miasto (od 1927-02-14)
Coats of arms of None.svg Grocholice piotrkowski piotrkowska 1481 1023 osada w gminie Łękawa[20] część m. Bełchatów (od 1977-02-01)
POL Kamiensk COA.svg Kamieńsk piotrkowski piotrkowska 1387 3027 osada w gminie Kamieńsk[20] miasto (od 1993-12-31)
POL gmina Bedkow COA.svg Będków brzeziński piotrkowska 687 898 osada w gminie Będków[20] wieś
POL gmina Ujazd (województwo łódzkie) COA.svg Ujazd brzeziński piotrkowska 1220 2291 osada w gminie Łaziska[20] wieś
POL gmina Jeżów COA.png Jeżów brzeziński piotrkowska 1340 2673 osada w gminie Popień[20] wieś
POL Biała Rawska COA.svg Biała rawski piotrkowska 1547 2398 osada w gminie Marjanów[20] miasto (od 1925-10-01)
POL gmina Inowłódz COA.svg Inowłódz rawski piotrkowska 1037 2192 osada w gminie Lubochnia[20] wieś
Kazimierz - herb.JPG Kazimierz łódzki piotrkowska 380 784 osada w gminie Babice[20] wieś
POL Rzgów COA.svg Rzgów łódzki piotrkowska 1300 2091 osada w gminie Gospodarz[20] miasto (od 2006-01-01)
POL gmina Szczerców COA.svg Szczerców łaski piotrkowska 1451 4514 osada w gminie Dzbanki[20] wieś
POL Pajęczno COA.svg Pajenczno radomszczański piotrkowska 2171 2712 osada w gminie Pajenczno[20] miasto (od 1958-01-01)
POL gmina Nowa Brzeźnica COA.svg Brzeźnice radomszczański piotrkowska 1276 1866 osada w gminie Dworszowice[20] wieś
POL COA Nowina.svg Pławno radomszczański piotrkowska 1444 3591 osada w gminie Gidle[20] wieś
POL Koniecpol COA.svg Koniecpol radomszczański piotrkowska 2134 2880 osada w gminie Koniecpol[20] miasto (od 1927-04-01)
POL Kłobuck COA.svg Kłobuck częstochowski piotrkowska 2029 3778 osada w gminie Kamyk[20] miasto (od 1919-02-07)
POL gmina Mstów COA.svg Mstów częstochowski piotrkowska 1361 2743 osada w gminie Wancerzew[20] wieś
POL gmina Olsztyn COA new.svg Olsztyn częstochowski piotrkowska 697 1028 osada w gminie Olsztyn[20] wieś
POL gmina Janów (pow częstochowski) COA.svg Janów częstochowski piotrkowska 1013 1649 osada w gminie Potok Złoty[20] wieś
POL Siewierz COA.svg Siewierz będziński piotrkowska 1707 2985 osada w gminie Sulików[20] miasto (od 1962-07-18)
POL Mrzygłód (Myszków).png Mrzygłód będziński piotrkowska 1156 1970 osada w gminie Poremba Mrzygłodzka[20] część m. Myszków (od 1983-12-01)
Coats of arms of None.svg Włodowice będziński piotrkowska 1006 2095 osada w gminie Włodowice[20] wieś
POL Czeladź COA (new).svg Czeladź będziński piotrkowska 1859 8188 osada w gminie Gzichów[20] miasto (od 1919-02-07)
POL gmina Wizna COA.svg Wizna łomżyński łomżyńska 2428 3095 osada w gminie Borzejewo[21] wieś
POL Zambrów COA.svg Zambrów łomżyński łomżyńska 2275 4465 osada w gminie Zambrów[21] miasto (od 1919-02-07)
POL Nowogród COA.svg Nowogród łomżyński łomżyńska 2730 3433 osada stanowiąca gminę[21] miasto (od 1927-02-11)
POL Wysokie Mazowieckie COA.svg Mazowieck wysokomazowiecki łomżyńska 2403 2894 osada w gminie Mazowieck[21] miasto (od 1919-02-07)
POL gmina Sokoły COA.svg Sokoły wysokomazowiecki łomżyńska 1889 4219 osada w gminie Sokoły[21] wieś
Coats of arms of None.svg Ciechanowiec wysokomazowiecki łomżyńska 1799 5094 osada w gminie Klukowo[21] część m. Ciechanowiec (od 1938-01-01)
POL gmina Brok COA.svg Brok ostrowski łomżyńska 2119 2564 osada w gminie Orło[21] miasto (od 1922-03-01)
Coats of arms of None.svg Andrzejów ostrowski łomżyńska 1057 2405 osada w gminie Warchoły[21] wieś
Coats of arms of None.svg Nur ostrowski łomżyńska 1145 1563 osada w gminie Nur[21] wieś
POL Serock COA.svg Serock pułtuski łomżyńska 2059 5166 osada w gminie Zegrze[21] miasto (od 1923-01-01)
POL Wyszków COA.svg Wyszków pułtuski łomżyńska 2431 6298 osada w gminie Wyszków nad Bugiem[21] miasto (od 1919-02-07)
POL Różan COA.svg Różan makowski łomżyńska 1896 4435 osada w gminie Sieluń[21] miasto (od 1919-02-07)
POL Krasnosielc COA.svg Krasnosielc makowski łomżyńska 1270 2782 osada w gminie Krasnosielc[21] wieś
POL Myszyniec COA.svg Myszyniec ostrołęcki łomżyńska 2216 3689 osada w gminie Myszyniec[21] miasto (od 1993-08-11)
POL Grajewo dawny COA.svg Grajewo szczuczyński łomżyńska 2791 8558 osada w gminie Bogusze[21] miasto (od 1919-02-07)
POL gmina Wąsosz COA.svg Wąsosz szczuczyński łomżyńska 1592 1628 osada w gminie Wąsosz[21] wieś
POL gmina Radziłów COA.svg Radziłów szczuczyński łomżyńska 1920 2796 osada w gminie Radziłów[21] wieś
Vistytis COA.png Wisztyniec wyłkowyski suwalska 4100 4100 osada w gminie Wisztyniec[22] miasteczko, Litwa
Seirijai COA.svg Sereje sejneński suwalska 933 3250 osada w gminie Sereje[22] miasteczko, Litwa
Lazdijai COA.gif Łoździeje sejneński suwalska 3940 3940 osada stanowiąca gminę[22] miasto (od 1946), Litwa
Balbieriskis COA.svg Balwierzyszki mariampolski suwalska 1155 1496 osada w gminie Balwierzyszki[22] miasteczko, Litwa
Pilviskiai COA.gif Pilwiszki mariampolski suwalska 1496 2300 osada w gminie Pilwiszki[22] miasteczko, Litwa
Liudinavas COA.gif Ludwinów kalwaryjski suwalska 3100 3100 osada w gminie Ludwinów[22] miasteczko, Litwa
Simnas COA.gif Simno kalwaryjski suwalska 1960 1960 osada w gminie Simno[22] miasto (od 1956), Litwa
Coat of arms of Alytus (Lithuania).svg Olita kalwaryjski suwalska 960 960 osada w gminie Olita[22] miasto (od 1977), Litwa
POL gmina Raczki COA.svg Raczki augustowski suwalska 2198 2751 osada w gminie Dowspuda[22] wieś
BIA Sopoćkinie COA.png Sopoćkinie augustowski suwalska 4563 4563 osada w gminie Wołowiczowce[22] osiedle typu miejskiego, Białoruś
POL Lipsk COA.svg Lipsk augustowski suwalska 1813 1806 osada w gminie Petropawłowsk[22] miasto (od 1983-10-01)
POL gmina Bakałarzewo COA.svg Bakałarzew suwalski suwalska 1473 1155 osada w gminie Wólka[22] wieś
POL gmina Filipów COA.png Filipów suwalski suwalska 2988 2266 osada w gminie Filipów[22] wieś
POL gmina Przerośl COA.jpg Przerośl suwalski suwalska 1740 2427 osada w gminie Przerośl[22] wieś
POL gmina Wiżajny COA.svg Wiżajny suwalski suwalska 2274 1867 osada w gminie Wiżajny[22] wieś
POL gmina Końskowola COA.svg Końskowola puławski lubelska 2721 4865 osada stanowiąca gminę[23] wieś
POL gmina Baranów (powiat puławski) COA.svg Baranów puławski lubelska 1817 2381 osada w gminie Baranów[23] wieś
POL gmina Józefów nad Wisłą COA.svg Józefów puławski lubelska 1946 5662 osada w gminie Józefów[23] miasto (od 2018-01-01)
POL Opole Lubelskie COA 1.svg Opole puławski lubelska 3128 7835 osada w gminie Opole[23] miasto (od 1957-01-01)
POL gmina Wąwolnica COA.jpg Wąwolnica puławski lubelska 1595 3370 osada w gminie Drzewce[23] wieś
POL Bobrowniki (województwo lubelskie) COA.svg Bobrowniki puławski lubelska 1369 2087 osada w gminie Irena[23] wieś
POL Kurów COA.svg Kurów puławski lubelska 3004 5818 osada w gminie Kurów[23] wieś
POL gmina Markuszów COA.svg Markuszów puławski lubelska 1268 1566 osada w gminie Markuszów[23] wieś
POL gmina Wolbórz COA new.svg Wolbórz piotrkowski piotrkowska 2036 2534 osada w gminie Bogusławice[24] miasto (od 2011-01-01)
POL gmina Rozprza COA.svg Rozprza piotrkowski piotrkowska 537 1430 osada w gminie Rozprza[24] wieś
POL Bełchatów COA.svg Bełchatów piotrkowski piotrkowska 1659 3859 osada w gminie Bełchatówek[24] miasto (od 1925-01-01)
POL Stryków COA.svg Stryków brzeziński piotrkowska 2725 4174 osada w gminie Dobra[24] miasto (od 1923-03-01)
POL Głowno COA.svg Główno brzeziński piotrkowska 1755 3893 osada w gminie Bratoszewice[24] miasto (od 1925-01-14)
POL Nowe Miasto nad Pilicą COA.svg Nowe Miasto rawski piotrkowska 2361 4979 osada w gminie Góra[24] miasto (od 1916-08-18)
POL Aleksandrów Łódzki COA.svg Aleksandrów łódzki piotrkowska 3633 11464 osada w gminie Brużnica[24] miasto (od 1924-03-05)
POL Konstantynów Łódzki COA.svg Konstantynów łódzki piotrkowska 3791 8649 osada w gminie Rżew[24] miasto (od 1924-01-01)
POL Tuszyn COA.svg Tuszyn łódzki piotrkowska 2366 3813 osada w gminie Górki[24] miasto (od 1924-01-01)
POL gmina Widawa COA.svg Widawa łaski piotrkowska 2442 4480 osada w gminie Dombrowa Widawska[24] wieś
POL gmina Lutomiersk COA.svg Lutomiersk łaski piotrkowska 2133 3007 osada w gminie Lutomiersk[24] wieś
POL gmina Przyrów COA.svg Przyrów częstochowski piotrkowska 2206 4330 osada stanowiąca gminę[24] wieś
POL Krzepice COA.svg Krzepice częstochowski piotrkowska 2303 4589 osada stanowiąca gminę[24] miasto (od 1919-02-07)
Coats of arms of None.svg Modrzejewo będziński piotrkowska 527 3300 osada w gminie Zagórze Olkuskie[24] część m. Sosnowiec (od 1915)
POL Koziegłowy COA.svg Koziegłowy będziński piotrkowska 1958 3157 osada w gminie Rudnik Wielki[24] miasto (od 1950-01-01)
POL Żarki COA.svg Żarki będziński piotrkowska 3759 5427 osada w gminie Żarki[24] miasto (od 1949-07-01)
POL Okuniew COA.svg Okuniew warszawski warszawska 736 1415 osada w gminie Okuniew[25] wieś
POL Piaseczno COA.svg Piaseczno warszawski warszawska 1586 3758 osada stanowiąca gminę[25] miasto (od 1916-12-10)
POL gmina Latowicz COA.svg Latowicz miński warszawska 1322 2461 osada stanowiąca gminę[25] wieś
POL gmina Stanisławów COA.jpg Stanisławów miński warszawska 1317 2391 osada stanowiąca gminę[25] wieś
POL Karczew COA.svg Karczew miński warszawska 1751 2512 osada w gminie Otwock[25] miasto (od 1959-12-31)
POL gmina Kołbiel COA.svg Kołbiel miński warszawska 1081 3013 osada w gminie Rudno[25] wieś
POL gmina Cegłów COA.jpg Cegłów miński warszawska 377 1034 osada w gminie Mienia[25] wieś
POL Czersk Maz COA.jpg Czersk górnokalwaryjski warszawska 439 866 osada w gminie Machcin[25] wieś
POL Mogielnica COA.svg Mogielnica grójecki warszawska 2420 6191 osada stanowiąca gminę[25] miasto (od 1919-02-07)
POL gmina Goszczyn COA.svg Goszczyn grójecki warszawska 820 1476 osada w gminie Rykały[25] wieś
Coats of arms of None.svg Przybyszew grójecki warszawska 1029 1711 osada w gminie Borowe[25] wieś
POL Tarczyn COA.svg Tarczyn grójecki warszawska 1461 3078 osada w gminie Komorniki[25] miasto (od 2003-01-01)
POL Wiskitki alt COA.svg Wiskitki błoński warszawska 2128 4372 osada stanowiąca gminę[25] wieś
POL gmina Nadarzyn COA.svg Nadarzyn błoński warszawska 1099 2532 osada w gminie Młochów[25] wieś
POL gmina Bielawy COA.svg Bielawa łowicki warszawska 761 1220 osada w gminie Walewice[25] wieś
POL Bolimów COA.svg Bolimów łowicki warszawska 1097 2342 osada w gminie Bolimów[25] wieś
POL gmina Iłów COA.svg Iłów sochaczewski warszawska 493 708 osada w gminie Iłów[25] wieś
POL Osmolin (woj mazowieckie) COA.gif Osmolin gostyniński warszawska 465 618 osada w gminie Sanniki[25] wieś
POL Dąbrowice COA.jpg Dombrowice kutnowski warszawska 1800 3213 osada w gminie Wiejsko-Dombrowickiej[25] wieś
POL Żychlin COA.svg Żychlin kutnowski warszawska 2000 5901 osada w gminie Żychlin[25] miasto (od 1924-01-01)
POL Kowal COA.svg Kowal włocławski warszawska 3385 6335 osada stanowiąca gminę[25] miasto (od 1919-02-07)
POL Lubraniec COA.svg Lubraniec włocławski warszawska 2159 2242 osada w gminie Piaski[25] miasto (od 1919-02-07)
POL Przedecz COA.svg Przedecz włocławski warszawska 2174 2776 osada w gminie Przedecz[25] miasto (od 1919-02-07)
POL Lubień Kujawski COA.svg Lubień włocławski warszawska 1041 1617 osada w gminie Lubień[25] miasto (od 1919-02-07)
POL Radziejów COA.svg Radziejew radziejowski warszawska 1509 2782 osada w gminie Piotrkowo[25] miasto (od 1919-02-07)
Coats of arms of None.svg Służewo radziejowski warszawska 1400 1846 osada w gminie Służewo[25] wieś
POL gmina Raciążek COA.svg Raciąż radziejowski warszawska 877 1562 osada w gminie Ciechocinek[25] wieś
POL Tarnogród COA 1.svg Tarnogród biłgorajski lubelska 4652 6574 osada stanowiąca gminę[26] miasto (od 1987-01-01)
Gmina klimontow herb.svg Klimontów sandomierski radomska 2673 4830 osada w gminie Penchów[27] wieś
Zapyskis COA.jpg Sapierzyszki mariampolski suwalska 602 602 osada w gminie Aleksota[28] miasteczko, Litwa
Coats of arms of None.svg Poniemoń mariampolski suwalska 2080 2080 osada w gminie Poniemoń-Pożajście[28] część m. Kowno (od 1931), Litwa
SudargasCOA.jpg Sudargi władysławowski suwalska 1040 1040 osada w gminie Kidule[28] wieś, Litwa
POL gmina Sterdyń COA.jpg Sterdyń sokołowski siedlecka 369 1192 osada w gminie Sterdyń[29] wieś
POL gmina Kosów Lacki COA.svg Kossów sokołowski siedlecka 1065 1757 osada w gminie Kossów[29] miasto (od 2000-01-01)
POL Rajgród COA.svg Rajgród szczuczyński łomżyńska 3153 4260 osada stanowiąca gminę[30] miasto (od 1924-01-01)
POL gmina Śniadowo COA.svg Śniadowo łomżyński łomżyńska 1358 2016 osada w gminie Śniadowo[30] wieś
POL Czyżew COA.svg Czyżew ostrowski łomżyńska 1592 2043 osada w gminie Dmochy-Glinki[30] miasto (od 2011-01-01)
POL gmina Jadów COA.svg Jadów radzymiński warszawska 1051 1960 osada w gminie Jadów[31] wieś
Herb gmina Siennica.svg Siennica miński warszawska 348 1256 osada w gminie Siennica[31] wieś
POL gmina Kiernozia COA.svg Kiernozia gostyniński warszawska 468 387 osada w gminie Kiernozia[31] wieś
POL gmina Osięciny COA.svg Osienciny radziejowski warszawska 737 1081 osada w gminie Osienciny[31] wieś
POL Sobota (województwo łódzkie) COA.svg Sobota łowicki warszawska 670 1356 osada w gminie Bielawy[31] wieś
POL Grodzisk Mazowiecki COA.svg Grodisk błoński warszawska 1663 3542 osada w gminie Grodisk[31] miasto (od 1919-02-07)
POL Chodecz COA.svg Chodecz włocławski warszawska 1020 1420 osada w gminie Chodecz[31] miasto (od 1921-08-01)
POL Piotrków Kujawski COA.svg Piotrkowo radziejowski warszawska 827 1299 osada w gminie Grodowo[31] miasto (od 1998-01-01)
POL Krośniewice COA.svg Krośniewice kutnowski warszawska 1490 2761 osada w gminie Krośniewice[31] miasto (od 1926-09-01)
Stawiski Herb.svg Stawiski kolneński łomżyńska 3524 4639 osada w gminie Stawiski[32] miasto (od 1919-02-07)

Osady utworzone po 1870[edytuj | edytuj kod]

W ramach korekty reformy miejskiej z 1869–1870 utworzono jeszcze dwie osady ze zdegradowanych miast: Górę Kalwarię w 1883 r. i Zawichost w 1888 r. Ponadto, utworzono dodatkowo 5 osad miejskich z miejscowości formalnie wiejskich: Łapy (1903), Kamienną (1905), Sztabin (1907, jako Krasnybór), Ciechocinek (1908) i Ochotę (1910)[1].

Herb Osada Powiat Gubernia Data utworzenia Status tuż po zmianie Status obecnie
Gora Kalwaria coa.png Góra Kalwaria grójecki warszawska 1883-12-13[33] osada stanowiąca gminę miasto (od 1919-02-07)
POL Zawichost COA.svg Zawichost sandomierski radomska 1888-07-26[33] osada stanowiąca gminę miasto (od 1926-01-01)
POL Łapy COA.svg Łapy mazowiecki łomżyńska 1903-09-18[33] osada w gminie Poświętne miasto (od 1925-01-01)
Coats of arms of None.svg Kamienna konecki radomska 1905-10-14[33] osada stanowiąca gminę część m. Kamienna (od 1923[34])
Coats of arms of None.svg Krasnybór (Sztabin) augustowski suwalska 1907[33] osada w gminie Sztabin wieś
POL Ciechocinek dawny COA.svg Ciechocinek nieszawski warszawska 1908-11-04[33] osada w gminie Raciążek miasto (od 1919-02-07)
Coats of arms of None.svg Ochota warszawski warszawska 1910-07-29[35][33] osada w gminie Czyste część m. Warszawa (od 1916-04-08)

Podczas I wojny światowej zbiór osad uległ szeregowi zmian[1].

Rozwój osad po odzyskaniu przez Polskę niepodległości[edytuj | edytuj kod]

Koncepcja osady utrzymała się po odzyskaniu niepodległości przez Polskę w 1918 r. aż do reformy 1933–1934, kiedy to została formalnie zlikwidowana. W 1918 roku na terenie Polski było 337 osad miejskich, zamieszkanych przez około 575 tys. osób. Do 1933 r. władze polskie przywróciły bądź nadały po raz pierwszy prawa miejskie 76 osadom miejskim. W 1933 r. na terenie b. Kongresówki znajdowało się 261 osad miejskich. Ostatnią zlikwidowaną osadą były Poddębice, którym nadano status gminy miejskiej 9 kwietnia 1934.[1]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e Dymitrow, M. (2015). The concept of urbanity in light of the municipal reform in interwar Poland / Pojęcie miejskości w świetle reformy gminnej w Polsce międzywojennej, [w:] Krzysztofik, R., & Dymitrow, M. (Eds.), Degraded and restituted towns in Poland: Origins, development, problems / Miasta zdegradowane i restytuowane w Polsce. Geneza, rozwój, problemy. Gothenburg: University of Gothenburg, pp. 61–63 / 65–115.
  2. Od 1870 w gminie Irena
  3. Od 1868 w gminie Chojany
  4. Od 1869 w gminie Kibarty
  5. Postanowienie Xsięcia Namiestnika Królewskiego Nr 15,043 z dn. 10 kwietnia 1821; wg Wykazu Miast w Królstwie Polskiem na wieyskie osady zamienionych od dn. 1 lutego 1820 r., to iest od daty ustanowienia Kommissyi dla Miast; w Aktach Komisji Rządowej Spraw Wewnętrznych (KRSW) nr 201, k. 44 w Archiwum Głónych Akt Dawnych w Warszawie (AGAD)
  6. Postanowienie Xsięcia Namiestnika Królewskiego Nr 3,937 z dn. 16 lipca 1822; wg Wykazu Miast w Królstwie Polskiem na wieyskie osady zamienionych od dn. 1 lutego 1820 r., to iest od daty ustanowienia Kommissyi dla Miast; w Aktach Komisji Rządowej Spraw Wewnętrznych (KRSW) nr 201, k. 44 w Archiwum Głónych Akt Dawnych w Warszawie (AGAD)
  7. Postanowienie Xsięcia Namiestnika Królewskiego Nr 6,590 z dn. 19 listopada 1822; wg Wykazu Miast w Królstwie Polskiem na wieyskie osady zamienionych od dn. 1 lutego 1820 r., to iest od daty ustanowienia Kommissyi dla Miast; w Aktach Komisji Rządowej Spraw Wewnętrznych (KRSW) nr 201, k. 44 w Archiwum Głónych Akt Dawnych w Warszawie (AGAD)
  8. Ukaz o przemianowaniu na osady niektórych miast w guberniach Królestwa Polskiego z dnia 1 (13) lipca 1869 r. (Dz. pr. t. 69, s. 245)
  9. Krótka statystyka Gubernji Królestwa Polskiego obejmująca rozległość i ludność tychże Gubernji oraz wykaz osad i gmin. Przedruk uzupełniony ze Skorowidza do Dziennika Praw, wydanego w połowie 1870 r./ Warszawa 1870
  10. GUS, 1921, Rocznik statystyki Rzeczypospolitej Polskiej, Rok wydania I 1920/21. Część I. GUS, Warszawa.
  11. a b c d e f g h i j k l m n o p q r Postanowienie Komitetu Urządzającego w Królestwie Polskim z dnia 17 (29) października 1869 r. o przemianowaniu na osady niektórych miast w gubernji radomskiej (Dz. pr. t. 69, s. 415)
  12. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa ab ac ad ae af ag Postanowienie Komitetu Urządzającego w Królestwie Polskim z dnia 24 października (5 listopada) 1869 r. o przemianowaniu na osady niektórych miast w gubernji radomskiej (Dz. pr. t. 69, s. 419)
  13. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa ab ac ad ae af ag ah Postanowienie Komitetu Urządzającego w Królestwie Polskim z dnia 7 (19) listopada 1869 r. o przemianowaniu na osady niektórych miast w gubernji kieleckiej (Dz. pr. t. 69, s. 425)
  14. 1 lutego 1977 włączone do Dąbrowy Górniczej
  15. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa ab ac Postanowienie Komitetu Urządzającego w Królestwie Polskim z dnia 12 (24) grudnia 1869 r. o przemianowaniu na osady niektórych miast w gubernji siedleckiej (Dz. pr. t. 69, s. 461)
  16. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa ab ac ad ae af ag ah ai aj ak al am Postanowienie Komitetu Urządzającego w Królestwie Polskim z dnia 19 (31) grudnia 1869 r. o przemianowaniu na osady niektórych miast w gubernji lubelskiej (Dz. pr. t. 69, s. 465)
  17. a b c d e f g h i j k l m n o p q r Postanowienie Komitetu Urządzającego w Królestwie Polskim z dnia 19 (31) grudnia 1869 r. o przemianowaniu na osady niektórych miast w gubernji płockiej (Dz. pr. t. 69, s. 471)
  18. De facto od 1941
  19. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa ab ac ad ae af ag ah ai aj ak al am Postanowienie Komitetu Urządzającego w Królestwie Polskim z dnia 30 grudnia 1869 r. (11 stycznia 1870 r.) o przemianowaniu na osady niektórych miast w gubernji kaliskiej (Dz. pr. t. 70, s. 67)
  20. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w Postanowienie Komitetu Urządzającego w Królestwie Polskim z dnia 23 stycznia (4 lutego) 1870 r. o przemianowaniu na osady niektórych miast w gubernji petrokowskiej (Dz. pr. t. 70, s. 77)
  21. a b c d e f g h i j k l m n o p q Postanowienie Komitetu Urządzającego w Królestwie Polskim z dnia 30 stycznia (11 lutego) 1870 r. o przemianowaniu na osady niektórych miast w gubernji łomżyńskiej (Dz. pr. t. 70, s. 81)
  22. a b c d e f g h i j k l m n o Postanowienie Komitetu Urządzającego w Królestwie Polskim z dnia 27 lutego (11 marca) 1870 r. o przemianowaniu na osady niektórych miast w gubernji suwałkskiej (Dz. pr. t. 70, s. 93)
  23. a b c d e f g h Postanowienie Komitetu Urządzającego w Królestwie Polskim z dnia 6 (18) marca 1870 r. o przemianowaniu na osady niektórych miast w gubernji lubelskiej (Dz. pr. t. 70, s. 97)
  24. a b c d e f g h i j k l m n o p Postanowienie Komitetu Urządzającego w Królestwie Polskim z dnia 20 marca (1 kwietnia) 1870 r. o przemianowaniu na osady niektórych miast w gubernji petrokowskiej (Dz. pr. t. 70, s. 123)
  25. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa Postanowienie Komitetu Urządzającego w Królestwie Polskim z dnia 20 marca (1 kwietnia) 1870 r. o przemianowaniu na osady niektórych miast w gubernji warszawskiej (Dz. pr. t. 70, s. 127)
  26. Postanowienie Komitetu Urządzającego w Królestwie Polskim z dnia 15 (27) maja 1870 r. o przemianowaniu miasta Tarnogrodu na osadę (Dz. pr. t. 70, s. 159)
  27. Postanowienie Komitetu Urządzającego w Królestwie Polskim z dnia 21 kwietnia (3 maja) 1870 r. o przemianowaniu miasta Klimontowa na osadę (Dz. pr. t. 70, s. 167)
  28. a b c Postanowienie Komitetu Urządzającego w Królestwie Polskim z dnia 3 (15) lipca 1870 r. o przemianowaniu na osady niektórych miast w gubernji suwałkskiej (Dz. pr. t. 70, s. 189)
  29. a b Postanowienie Komitetu Urządzającego w Królestwie Polskim z dnia 17 (29) lipca 1870 r. o przemianowaniu 2-ch miast w gubernji siedleckiej na osady (Dz. pr. t. 70, s. 193)
  30. a b c Postanowienie Komitetu Urządzającego w Królestwie Polskim z dnia 28 sierpnia (9 września) 1870 r. o przemianowaniu na osady niektórych miast w gubernji łomżyńskiej (Dz. pr. t. 70, s. 367)
  31. a b c d e f g h i Postanowienie Komitetu Urządzającego w Królestwie Polskim z dnia 28 sierpnia (9 września) 1870 r. o przemianowaniu na osady niektórych miast w gubernji warszawskiej (Dz. pr. t. 70, s. 369)
  32. Postanowienie Komitetu Urządzającego w Królestwie Polskim z dnia 30 października (12 listopada) 1870 r. o przemianowaniu na osadę m. Stawiski (Dz. pr. t. 70, s. 461)
  33. a b c d e f g Gajewski M 1964. Zmiany administracyjne miast i osiedli 1918–1963. GUS, Warsaw.
  34. W 1928 przemianowane na Skarżysko-Kamienna
  35. SUiRP Oddz. 1 Nr 150 paragraf 1541