Osieczna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: inne miejscowości o tej nazwie.
Osieczna
miasto w gminie miejsko-wiejskiej
Ilustracja
Rynek
Herb
Herb
Państwo  Polska
Województwo  wielkopolskie
Powiat leszczyński
Gmina Osieczna
Prawa miejskie 1370 r.[1]
Burmistrz Stanisław Glapiak
Powierzchnia 4,76[2] km²
Populacja (30.06.2016)
• liczba ludności
• gęstość

2299[3]
483,0 os./km²
Strefa numeracyjna +48 65
Kod pocztowy 64-113
Tablice rejestracyjne PLE
Położenie na mapie gminy Osieczna
Mapa lokalizacyjna gminy Osieczna
Osieczna
Osieczna
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Osieczna
Osieczna
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa wielkopolskiego
Osieczna
Osieczna
Położenie na mapie powiatu leszczyńskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu leszczyńskiego
Osieczna
Osieczna
Ziemia51°54′21″N 16°40′35″E/51,905833 16,676389
TERC (TERYT) 3013034
SIMC 0954567
Urząd miejski
ul. Powstańców Wlkp. 6
64-113 Osieczna
Strona internetowa

Osieczna (niem. Storchnest) to miasto w woj. wielkopolskim, w powiecie leszczyńskim, przy drodze Leszno - Śrem, nad Jeziorem Łoniewskim. Siedziba gminy miejsko-wiejskiej Osieczna.

Prywatne miasto szlacheckie, własność kasztelana międzyrzeckiego Andrzeja Górki, około 1580 roku leżało w powiecie kościańskim województwa poznańskiego[4]. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do woj. leszczyńskiego.

Według danych z 31 marca 2011 miasto liczyło 2188 mieszkańców[5].

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Miejscowość ma metrykę średniowieczną i jest notowana od XIV wieku. Po raz pierwszy w 1393 jako Oszeczno, Oseczno, 1399 Osseczne, 1400 Osszeczna, 1404 Osszyeczno, 1406 Oszeczna, 1412 Osseczna, 1418 Osseczno, 1420 Oscheczsna, 1428 Ossyeczno, Oscheczno, 1432 Opyeczna, 1436 Oseczna, 1437 Ossyeczna, 1465 Osszyeczna, 1467 Ossiczna, 1498 Oschyeczna, Oszyeczna, 1512 Olesznycza[6].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Rynek - Dąb Jana Pawła II

Pierwsza wzmianka o mieście pochodzi z 1393 kiedy właścicielem Osiecznej wraz z okolicznymi dobrami był kasztelan santocki Wojsław Borek z Gryżyny (zmarły w 1373). Prawdopodobnie nadał on miejscowości prawa miejskie (lokacja około 1370) i herb (na złotym polu czerwona głowa rogatego jelenia skierowana ku przodowi). Wojsław Borek zbudował zapewne pierwszy zamek nad brzegiem Jeziora Łoniewskiego. Kolejnym właścicielem miasta był syn Wojsława, Andrzej Borek-Gryżyński (w latach 1404-1418). Jednym z kolejnych właścicieli był jego syn, Maciej Borek (1418-1452). Maciej rozbudował zamek, ufundował również szpital - przytułek dla ubogich i starców z drewnianym kościołem (zapewne szpital i kościół św. Ducha). W 1436 został on starostą wschowskim a w 1442 kasztelanem nakielskim, ale główną jego siedzibą pozostał zamek w Osiecznej.

Po Macieju Osieczna przeszła w posiadanie jego syna, Mikołaja Borka (w latach 1453-1496). W 1458 miasto wystawiło 10 żołnierzy na wyprawę na Malbork w czasie wojny trzynastoletniej z zakonem krzyżackim. W 1530 jeden z Górków sprowadził do miasta Niemców przenosząc lokację na prawo niemieckie[7].

W 1498 miasto i zamek przejął syn Mikołaja, Andrzej Borek Osiecki. Po sporach majątkowych miasto i okoliczne dobra stały się własnością Andrzeja Osieckiego i jego sióstr Barbary i Małgorzaty. W 1580 miejscowośc odnotowana została w historycznych dokumentach podatkowych. Płaciła wówczas wraz ze wsią Jeziorko 76 złotych polskich i 10 groszy szosu. Wymienione zostało również przedmieście Raduchów z 3 zagrodami, 40 owcami 4 młynami oraz 3 wiatrakami[7].

Od sióstr Andrzeja Borka Osieckiego część dóbr osieckich odkupił Łukasz II Górka; część dóbr i miasta została darowana jego synowi, Andrzejowi. W rękach Górków Osieczna pozostawała do 1592. Potomkowie Łukasza, Andrzej i Stanisław wspierali reformację. Pod rządami ostatniego z Górków miasto i zamek podupadły. Po bezpotomnej śmierci Stanisława Górki właścicielem Osiecznej został jego siostrzeniec, wojewoda kaliski Andrzej Czarnkowski, który przeprowadził remont i rozbudowę zamku, wnosząc także zasługi dla rozwoju miasta.

Kolejnymi właścicielami miasta byli Przyjemscy (1601-1653), Opalińscy (1653-1690), Mycielscy (1690-1744), a później Skoroszewscy (1750-1797).

Zabory Polski[edytuj | edytuj kod]

W 1793 w mieście znajdowało się 149 budynków w tym 10 młynów oraz wiatraków. W miejscowym klasztorze mieszkało 15 zakonników. W miejscowości pracowało także 14 szewców, po 9 młynarzy i piwowarów, 8 rzeźników, po 6 krawców, gorzelników, winiarzy i szynkarzy, 5 piekarzy, po 4 stolarzy i kowali, po 2 bednarzy i golarzy, jeden cieśla, kołodziej, kuśnierz, kominiarz, powroźnik, olejnik, muzyk, rybak i oberżysta[7].

W 1793 miasto strawił prawie doszczętnie groźny pożar, a w kilka lat później Mikołaj Skoroszewski sprzedał majątek na licytacji. Od 1799 do 1821 właścicielem Osiecznej był Bonawentura Gajewski, później zadłużony majątek wraz zamkiem przeszedł na własność banku w Berlinie. Kolejni właściciele (między innymi rody von Paschke, Goeppner, Dobielińscy i von Helldorf) nie mieszkali w Osiecznej, przyczyniając się do popadnięcia zamku w ruinę i dalszego zadłużenia majątku. Dopiero w 1861 Heinrich Burghard Abegg przeprowadził remont i przebudowę zamku, nadając mu charakter neobarokowy. Kolejna przebudowa i restauracja dokonana została przez Heinricha von Heydebrandta und der Lasa w latach 1895-1906, nadając zamkowi obecny kształt. W rękach von Heydebrandtów Osieczna pozostawała od 1877 aż do 1945. W Osiecznej zamieszkiwał pod koniec życia dyplomata i szachista Tassilo von Heydebrandt und der Lasa (1818-1899), który zmarł w Osiecznej i został pochowany na miejscowym cmentarzu protestanckim.

Miasto wymienione zostało w powiecie wschowskim w XIX wiecznym Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego. W 1871 w mieście mieszkało 1701 mieszkańców, a w 1878 liczba ta spadła do 1698 mieszkańców, wśród których znajdowało się 1150 katolików, 450 protestantów i 98 wyznawców judaizmu. W 1883 miejscowość liczyła 184 domy zamieszkiwane przez 1726 mieszkańców w tym 1190 katolików, 530 protestantów i 56 wyznawców judaizmu. Słownik podaje, że Polacy stanowili wówczas większość obywateli. W mieście znajdował się katolicki kościół parafialny, kościół protestancki oraz synagoga, a także klasztor oo. reformatów używany wówczas jako dom dla księzy emerytów. Miasto posiadało stację telegraficzną, urząd pocztowy i komisariat policji. Pod koniec XIX wieku ludność trudniła się w większości rolnictwem oraz wyrabianiem tkanin z bawełny. W mieście odbywało się 4 jarmarków rocznie[7].

II wojna światowa[edytuj | edytuj kod]

21 października 1939, w ramach Operacji Tannenberg Niemcy zamordowali tu trzech wytypowanych wcześniej mieszkańców. Miasto zostało zajęte 29 stycznia 1945 przez oddziały 3 armii gwardii 1. Frontu Ukraińskiego[8].

Demografia[edytuj | edytuj kod]

  • Piramida wieku mieszkańców Osiecznej w 2014 roku [3].


Piramida wieku Osieczna.png

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

  • Zamek w Osiecznej nad brzegiem Jeziora Łoniewskiego.
  • Późnogotycki kościół św. Trójcy, tak zwany farny, został zbudowany z inicjatywy Andrzeja Górki w 1540 jako trzynawowa świątynia późnogotycka. Zastąpił on wcześniejszą świątynię, która stała w tym miejscu. W drugiej połowie XVI wieku Stanisław Górka, sympatyzujący z reformacją, przekazał kościół protestantom. Najprawdopodobniej Andrzej Czarnkowski zezwolił na naprzemienne wykorzystanie świątyni przez wiernych obydwu wyznań. W ręce katolików świątynia wróciła w 1628, rekoncyliację przeprowadził biskup poznański Maciej Łubieński. Kościół przebudowano w stylu barokowym w 1777. Pożar w 1860 zniszczył dach i wieżę świątyni; budynek szybko odbudowano. W obecnej formie bryła kościoła ma jedną nawę z dwoma obszernymi kaplicami bocznymi tworzącymi transept. W prezbiterium późnogotyckie sklepienie gwiaździste. Z czasów pierwszej przebudowy pochodzą rokokowe ołtarze, ambona i chrzcielnica. W kościele znajduje się obraz Matki Boskiej Śnieżnej z około 1650, a także epitafia i portrety trumienne Adama Olbrachta Przyjemskiego i jego żony Anny Konstancji Grudzińskiej.
  • Kościół protestancki zbudowany został w 1900 w stylu neoromańskim z fundacji Heinricha Burgharda Abegga. Zastąpił on wcześniejszą świątynię, rozebraną wkrótce po konsekracji nowego kościoła (najstarszy kościół pochodził prawdopodobnie z 1635). Kościół został zamknięty w 1945 po opuszczeniu parafii przez ludność protestancką (pochodzenia niemieckiego) i rozebrany w latach siedemdziesiątych XX wieku.
  • Klasztor i kościół św. Walentego zbudowany został dla franciszkanów reformatów, których sprowadził w 1622 Adam Olbracht Przyjemski. Kościół w stylu późnobarokowym, zbudowany w latach 1729-1733 z fundacji Marianny Mycielskiej i jej syna Józefa Mycielskiego według projektu włoskiego architekta Pompeo Ferrariego na miejscu wcześniejszej świątyni drewnianej. Rokokowe wnętrza wykonane zostały w latach 1784-1787 przez Antoniego Schultza z drewna dębowego. Na sklepieniu polichromia z połowy XVIII wieku, w ołtarzach bocznych obraz Matki Boskiej Bolesnej (Osieckiej) z początku XVII wieku i cztery obrazy Franciszka Smuglewicza z 1786. Obok barokowy klasztor z 1680-1682, fundowany przez Jana z Bnina Opalińskiego, przebudowany 1730-1733. W furcie klasztornej znajdują się freski z końca XVIII wieku nawiązujące do biografii patrona zakonu. Franciszkanie opuszczali klasztor dwukrotnie, po raz pierwszy po kasacie przeprowadzonej w 1834 przez władze pruskie (do 1927), po raz drugi wyrzuceni przez hitlerowców (1941-1945). Kościół w 1984 padł ofiarą pożaru, który zniszczył część ołtarza (obecnie zrekonstruowaną).
  • Wiatraki koźlaki znajdują się na wzgórzu przy szosie Śrem - Leszno. Najstarszy z nich pochodzi z 1761, dwa pozostałe z XIX wieku. Użytkowane zgodnie z przeznaczeniem były do lat siedemdziesiątych XX wieku, obecnie stanowią atrakcję turystyczną. Wzgórze było areną zwycięskiej bitwy powstańców wielkopolskich z Niemcami w 1919. Obecnie Muzeum Młynarstwa i Rolnictwa.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. UM Osieczna - Nadanie praw miejskich
  2. Bank Danych Regionalnych – Strona główna (pol.). GUS. [dostęp 2010-09-14].
  3. a b http://www.polskawliczbach.pl/Osieczna, w oparciu o dane GUS.
  4. Atlas historyczny Polski. Wielkopolska w drugiej połowie XVI wieku. Część II. Komentarz. Indeksy, Warszawa 2017, s. 251.
  5. Ludność w gminach. Stan w dniu 31 marca 2011 r. - wyniki spisu ludności i mieszkań 2011 r. (pol.). GUS. [dostęp 2012-08-07].
  6. Gąsiorowski 1997 ↓.
  7. a b c d Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich t. VII, hasło "Osieczna". nakł. Filipa Sulimierskiego i Władysława Walewskiego, 1886. s. 625. [dostęp 2019–05–25].
  8. Rada Ochrony Pomników Walki i Męczeństwa ”Przewodnik po upamiętnionych miejscach walk i męczeństwa lata wojny 1939- 1945” , Sport i Turystyka 1988, ​ISBN 83-217-2709-3​, str. 413

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]