Pałac Myśliwski w Toporowie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Pałac Myśliwski
Obiekt zabytkowy nr rej. 3082 z 24.08.1978
Ilustracja
Widok Pałacu Myśliwskiego od strony parku
Państwo  Polska
Województwo  lubuskie
Miejscowość Toporów
Adres ul. Świerczewskiego 17
Typ budynku pałac
Styl architektoniczny renesansowy, gotycki
Kondygnacje 4
Rozpoczęcie budowy 1823 r.
Ważniejsze przebudowy 12 listopada 1884 r., 1992 r., 2007 r.
Pierwszy właściciel ród Rissman do 1874 r.
Kolejni właściciele ród Manteuffel do 1893 r.
Robert Miller do 1914 r.
Martin Lutze do 1945 r.
Położenie na mapie gminy Łagów
Mapa lokalizacyjna gminy Łagów
Pałac Myśliwski
Pałac Myśliwski
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Pałac Myśliwski
Pałac Myśliwski
Położenie na mapie województwa lubuskiego
Mapa lokalizacyjna województwa lubuskiego
Pałac Myśliwski
Pałac Myśliwski
Położenie na mapie powiatu świebodzińskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu świebodzińskiego
Pałac Myśliwski
Pałac Myśliwski
Ziemia52°15′50,1″N 15°15′39,1″E/52,263917 15,260861
Elewacja frontowa zamku
Elewacja południowa zamku
Zachodnia wieża zamku
Remont wieżyczek dachu
(grudzień 2007 r.)
Dach Pałacu po remoncie 2008 r.

Pałac Myśliwski w Toporowie (Zamek w Toporowie) – zabytek architektury znajdujący się w miejscowości Toporów w gm. Łagów w woj. lubuskim.

Główny budynek został wzniesiony w 1823 r., jest to obiekt zabytkowy, objęty opieką konserwatorską.

Zespół pałacowy[edytuj | edytuj kod]

W skład zespołu pałacowego, objętego ochroną wojewódzkiego konserwatora zabytków, wchodzą:

  • budynek Pałacu
  • budynki gospodarcze
  • zabytkowa stodoła
  • stary park otaczający zamek

Historia[edytuj | edytuj kod]

W latach 1660-1668 właścicielem Toporowa był komtur łagowski zakonu joannitów – wolny pan Johan Franc Löben. W późniejszym okresie panami Toporowa byli Cobeltinowie. Przez pewien okres miejscowość ta była też własnością rodu Rissman, a od roku 1874 przeszła we władanie hrabiego rodu Manteuffel.

Feldmarszałek Edwin Hans Karl von Manteuffel otrzymał pałac w Toporowie wraz z przyległym majątkiem w darze od cesarza, za oddaną i ofiarną służbę dla Niemiec. Pałac był w posiadaniu rodziny Manteuffel zaledwie 12 lat. Feldmarszałek rezydował w Strasburgu, a jego majątek w Toporowie coraz bardziej podupadał. Feldmarszałek chcąc podbudować swój prestiż i zdobyć popularność, zobowiązał zarządcę do przekazania funduszy na rzecz budowy kościoła. Nosił się także z zamiarem wybudowania dworca kolejowego – niestety zarządca nie martwił się zbytnio ani o kościół, ani o pałac. Najstarszy syn Feldmarszałka prowadząc luźny tryb życia, narobił długów i doprowadził majątek do upadku. Sprawa ta trafiła do cesarza, w wyniku czego rodzina Manteufflów straciła prawo do posiadłości w Toporowie.

Zamek w Toporowie w okresie, kiedy należał do rodziny Manteufflów, był Pałacem Myśliwskim. Na drzwiach każdego pokoju wymalowany był ptak lub zwierzyna: dzik, jeleń lub kaczka. Na dziedzińcu był basen, w którym (jak głosi legenda), utopiła się córka właściciela zamku (miała 15lat). Po stracie córki kazano odlać z brązu jej postać, niestety figura ta została postrzelona przez żołnierzy sowieckich, a w późniejszym czasie zaginęła w niewyjaśnionych okolicznościach.

W roku 1893 majątek przeszedł w posiadanie Roberta Millera, a po I wojnie światowej odziedziczył go Martin Lutze, który okazał się dobrym gospodarzem. Majątek w tym czasie rozwijał się znakomicie i przetrwał w tej rodzinie, aż do II wojny światowej.

Po 1945 r.[edytuj | edytuj kod]

Po zakończeniu działań wojennych w Pałacu stacjonowali żołnierze radzieccy. Panował tu wówczas duch zemsty, anarchii i przemocy. Przygasły wszelkie walory i upadła świetność pałacu. Posmutniało otoczenie, zubożały wnętrza, a bogaty wystrój został rozgrabiony, zdewastowany lub całkowicie zniszczony.

W wyniku ofensywnych działań wojennych Toporów wraz z okolicami został zajęty 1 stycznia 1945 roku przez wojska frontu białoruskiego pod dowództwem marszałka Żukowa. Na mocy rozkazu Naczelnego Dowództwa Wojska Polskiego z czerwca 1945 roku Toporów i jego okolice zostały zajęte przez osadnictwo Wojska Polskiego. Techniczną stroną akcji zajmował się „Państwowy Urząd Repatriacyjny” (PUR). Placówka PUR-u udzielała dla przybywających wysiedleńców z Kresów Wschodnich wszelkich informacji o warunkach osiedlania się oraz przydzielała środki transportu do nowego miejsca zamieszkania. Gdy zachodziła taka potrzeba, przydzielano też czasowe kwatery w Pałacu.

Lata PRL[edytuj | edytuj kod]

Po zaprowadzeniu ładu administracyjnego Pałac wraz z otoczeniem należał do Państwowego Gospodarstwa Rolnego (PGR), jakie zostało zorganizowane w Toporowie.

Od roku 1947 do 1955 Pałac zajmowany był przez Centralny Związek Spółdzielni „Społem”, gdzie zorganizowano Ośrodek Szkoleniowy dla Kadry Kierowniczej „Społem”.

W następnych latach mieściła się w nim szkoła podstawowa. Organizowano tam także kolonie letnie, a w latach 1962-1984 Pałac był siedzibą punktu konsultacyjnego Wyższej Szkoły Rolniczej we Wrocławiu. W dniu 1 sierpnia 1984 roku w związku z zakończeniem działalności dydaktycznej filii Akademii Rolniczej doszło do zamknięcia tego ośrodka w Toporowie.

DPS w Toporowie[edytuj | edytuj kod]

Z dniem 16 czerwca 1984 roku, zgodnie z decyzją Wojewody Zielonogórskiego, nastąpiło przekazanie Pałacu wraz z parkiem i pawilonem na rzecz Wydziału Zdrowia i Opieki Społecznej. W latach 90. pałac przeszedł gruntowny remont. Majątek wraz z parkiem przeznaczono na Dom Pomocy Społecznej (DPS Toporów) dla dzieci z upośledzeniem umysłowym. Zaistniała więc konieczność dostosowania pomieszczeń do wymogów i potrzeb przyszłych pensjonariuszy.

Celem zasadniczym przystosowania obiektu do wymogów ośrodka dla osób niepełnosprawnych było spełnienie kryteriów odpowiadającym normom użytkowym, m.in.: budynek musiał spełniać warunek II klasy odporności ogniowej, klatki schodowe nie mogły być oddalone od siebie o więcej niż 12 metrów, wymagany był także odpowiedni układ ciągów komunikacyjnych wraz z drogami ewakuacyjnymi. Spełnione zostały także zalecenia Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków.

Tak rygorystyczne przepisy i zalecenia pociągnęły za sobą konieczność rozebrania bądź przebudowy niektórych elementów architektonicznych w Pałacu. I tak rozebrano np. oryginalne schody dębowe oraz wszystkie stropy między kondygnacjami, oprócz stropu ogniotrwałego nad piwnicami. Konstrukcja dachowa została zaimpregnowana preparatem grzybobójczym oraz środkami przeciwpożarowymi. Dachy zostały przełożone i uzupełnione dachówką, założono nowe rynny i rury spustowe. Zachodnia wieża okrągła oraz 2 wieże wschodnie zostały pokryte blachą z miedzi.

Szereg przeprowadzonych modernizacji i odbudowy fragmentów budynku spowodował, że Pałac stał się niejako wizytówką Toporowa. Zamek stojąc przy głównej drodze wsi, w zabytkowym parku wśród sędziwych drzew, wspaniale komponuje się z otaczającym go krajobrazem.

Architektura[edytuj | edytuj kod]

Środkowa część została wykonana w stylu renesansowym, zaś południowe skrzydło w stylu gotyckim. Zakończenie od strony północnej zdobi wspaniała wieża niosąca znamiona potężnych zamków obronnych. O jej rodowodzie mówi dokument znaleziony u szczytów jej wnętrza w roku 1992 (podczas prac dekarsko-renowacyjnych).

Fragment zapisu:

Wieża pałacowa została zbudowana w roku 1884 przez ekscelencję feldmarszałka wolnego pana Edwina von Manteuffla i nadburmistrza w Alzacji-Lotaryngii. (...) Kopułki i chorągiewki zostały zamontowane w dniu 12 listopada 1884 r.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Kronika Zamku Myśliwskiego w Toporowie, Dom Pomocy Społecznej w Toporowie.
  • Księgi parafialne parafii rzymsko-katolickiej w Toporowie.
  • dr Barbara Bielinis-Kopeć (red.): Zamki, dwory i pałace województwa lubuskiego, Zielona Góra 2008.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Pawilony DPS – Lubuski Mister Budowy 1996 (w tle z lewej strony: Pałac Myśliwski)