Pałac Wielopolskich w Krakowie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Pałac Wielopolskich
Obiekt zabytkowy nr rej. A-129 z 1931
Ilustracja
Widok od strony placu Wszystkich Świętych
Państwo  Polska
Miejscowość Kraków
Adres pl. Wszystkich Świętych 3-4
ul. Poselska 12-14 (tylna brama)
Ukończenie budowy 1535-1560, ważniejsze przebudowy: XVII, 1856, 1865-1868, 1907-1913
Położenie na mapie Starego Miasta w Krakowie
Mapa lokalizacyjna Starego Miasta w Krakowie
Pałac Wielopolskich
Pałac Wielopolskich
Położenie na mapie Krakowa
Mapa lokalizacyjna Krakowa
Pałac Wielopolskich
Pałac Wielopolskich
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Pałac Wielopolskich
Pałac Wielopolskich
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Pałac Wielopolskich
Pałac Wielopolskich
Ziemia50°03′32″N 19°56′13″E/50,058889 19,936944

Pałac Wielopolskich – dzisiejszy budynek Magistratu Krakowskiego. Tutaj swoją siedzibę mają: Prezydent Krakowa, Urząd Miasta Krakowa oraz Rada Miasta Krakowa. Zarówno sam pałac, jak i jego zabudowania z dziedzińcem zlokalizowane są pomiędzy Placem Wszystkich Świętych 3-4 a ul. Poselską 12-14 (są to oficjalne adresy posesji pałacowo-ratuszowej).

Historia[edytuj | edytuj kod]

Dzieje pałacowe (1535-1864)[edytuj | edytuj kod]

Pałac wzniesiono w latach 1535-1560 dla hetmana wielkiego koronnego Jana Tarnowskiego. Po śmierci hetmana od 1561 pałac przeszedł w ręce Ostrogskich i Zamoyskich. Od połowy XVII wieku do połowy XIX wieku budynek pozostawał w rękach rodziny Wielopolskich. Już wtedy część sal została udostępniona przez właścicieli na różne cele. Tutaj odbywały się przedstawienia teatralne oraz mieściła się pracownia malarska Piotra Michałowskiego. W czasie wielkiego pożaru miasta Krakowa w 1850 pałac spłonął, Wielopolscy postanowili sprzedać spaloną i zrujnowaną siedzibę.

Nowy właściciel chirurg Wojciech Kowalski dokonał koniecznego remontu oraz w 1857 wydzierżawił pałac wiedeńczykowi Ferdynandowi Winterowi. Wtedy to działała tutaj kawiarnia Wintera. We wnętrzach organizowano bale, wieczory muzyczne, odczyty, czynna była elegancka kawiarnia, jedna z pierwszych w mieście. Następnie w pałacu funkcjonował zakład fotograficzny Ignacego Mażka i Napoleona Grossa.

Dzieje ratuszowe (od 1864)[edytuj | edytuj kod]

W 1864 pałac zakupiła Gmina Miasta Krakowa. Uchwałą Rady Miejskiej postanowiono przystąpić do restauracji gmachu i przeznaczyć go na siedzibę magistratu. Odbudowa według projektu Pawła Barańskiego została przeprowadzona w latach 1865-1868. W trakcie remontu na II piętrze powstała okazała Sala Posiedzeń Rady Miejskiej. Wyposażenie do niej projektował architekt Filip Pokutyński. Górne partie ścian sali ozdobiono rzeźbionymi popiersiami królów polskich. Zapoczątkowano też galerię portretów prezydentów miasta sukcesywnie umieszczając je na ścianach sali. Na pierwszym piętrze zlokalizowano biura magistratu i gabinety prezydenckie.

Na przełomie XIX wieku i XX wieku przystąpiono do kolejnej przebudowy i powiększenia budynku. Łączyło się to z wyburzeniem historycznych budynków przy ulicy Poselskiej. Prace były prowadzone w latach 1906-1913 i skupiały się w obecnej zachodniej części pałacu.[1] W dobudowanym segmencie umieszczono: Salę Portretową, Sale Prezydenta i Izbę Kupiecką.

W 1926 pałac dotknął kolejny pożar – spaliła się Sala Posiedzeń Rady Miejskiej. Obecny wystrój sali pochodzi z lat odbudowy 1927-1928. Dziedziniec budynku zdobią tablice pamiątkowe. W 1937 wmurowano tablicę ku czci marszałka Józefa Piłsudskiego. Prowadzone sukcesywnie od 1993 prace konserwatorskie przywracają budynkowi i jego wnętrzom pierwotny blask i znaczenie.

Charakterystyka architektoniczna[edytuj | edytuj kod]

Pałac wybudowano w latach 1535-1560. Po pożarze z roku 1850 odbudowano go dopiero po zakupieniu w 1864 przez miasto, które nabyło pałac Wielopolskich z przeznaczeniem na magistrat. Budynek został odbudowany w latach 1865-1868 według projektu Pawła Barańskiego. Obecną postać wraz ze skrzydłami zachodnim i południowym zawdzięcza pałac wielkiej przebudowie, którą w latach 1907-1912 prowadził architekt Jan Rzymkowski w stylu historycznego modernizmu. Powstało wówczas okazałe skrzydło zamykające dziedziniec od strony północno-zachodniej i ulicy Poselskiej. Pod wysuniętym okapem znajduje się fryz namalowany w 1911 r., przez Wojciecha Grzybowskiego, podług rysunku R. Idzikowskiego, a wyobrażający stylizowane bukiety kwiatów i m.in. herby miast polskich. Pałac zachował charakterystyczne zwieńczenia w formie attyki krenelażowej. Reprezentacyjne sale znajdują się na najwyższej kondygnacji. Monumentalny neorenesansowy portal wejściowy do pałacu zdobią rzeźby symbolizujące Pracę i Godność (Labor et Dignitas).

Sale pałacowe [2][edytuj | edytuj kod]

  1. Sala Obrad im. Stanisława Wyspiańskiego (obecny jej wygląd pochodzi z roku 1928, zaprojektowany przez architektów: Boratyńskiego, Kreislera i Stadnickiego, uwieńczony malowidłami Jana Bukowskiego; pod stropem widnieje fryz z okrągłymi tarczami i bukietami przewiązanymi wstęgami, na których wymienione są cnoty obywatelskie w języku łacińskim - m.in. custodia, benevolentia, amor patriae, magnanimitas; na ścianie za mównicą zawieszony jest kilim z herbem miasta, godłami cechów oraz inicjałami prezydentów, zaprojektowany przez Bogdana Tretera)
  2. Sala Portretowa (jej nazwa pochodzi od zawieszonych tam 25 obrazów z portretami królów polskich ocalonych ze zburzonego Ratusza - przedstawiają one władców począwszy od legendarnego Kraka aż po Fryderyka Augusta; część dobudowana na początku XX wieku)
  3. Sala Dietla
  4. Sala Kupiecka (znajduje się w niej kontynuacja zlokalizowanej w Holu Prezydenckim galerii portretów prezydentów miasta - portrety prezydentów urzędujących po roku 1990, tj. Jacka Woźniakowskiego, Krzysztofa Bachmińskiego, Józefa Lassoty oraz Andrzeja Gołasia)
  5. Sień reprezentacyjna na parterze (wchodząc do sieni mija się ozdobny portal z dwoma rzeźbami symbolizującymi atrybuty władzy miejskiej, tj. Dostojeństwo ze sztandarem i tarczą oparte o żółwia oraz Pracę w stroju strażnika z toporem i latarnią, opartą o małego smoka - rzeźby wykonał Edward Stehlik; z sieni na piętro prowadzi reprezentacyjna klatka schodowa - na pierwszym jej półpiętrze znajduje się tablica pamiątkowa poświęcona pracownikom magistratu poległym w czasie II wojny światowej, na drugim zaś popiersia Mikołaja Kopernika i Jana Kilińskiego, symbolizujące dwa stany miejskie, tj. inteligencję i rękodzielników)
  6. Hol Prezydencki (znajdują się w nim wejścia o gabinetów prezydenta Krakowa, jego zastępców oraz dyrektora magistratu; ściany zdobią portrety prezydentów, m.in. Józefa Dietla, Mikołaja Zyblikiewicza, Juliusza Leo, Józefa Sarego czy Jana Kantego Fedorowicza; fryz na ścianach zaprojektował malarz Jan Bukowski)
  7. Kamienny hol (powstały w czasie zaboru austriackiego; w 2015 roku z okazji 25 - lecia odnowienia samorządu na jego południowej ścianie umieszczono tablicę dedykowaną Janowi Pawłowi II, pierwszemu oznaczonemu medalem za zasługo dla miasta "Cracoviae merenti")

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Odnowienie pałacu Wielopolskich Nowości Illustrowane 1913 nr 4 s. 4, 9,10 (zdjęcia) [1]
  2. Michał Kozioł, Pałac Wielkopolskich - broszura Wydziału Promocji i Turystyki UMK.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]