Parafia Ewangelicko-Augsburska w Pile

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Parafia Ewangelicko-Augsburska
w Pile
Państwo  Polska
Województwo  wielkopolskie
Siedziba Piła
Adres ul. Buczka 48
64-920 Piła
Wyznanie luterańskie
Kościół Kościół Ewangelicko-Augsburski w RP
Diecezja pomorsko-wielkopolska
Filie Chodzież, Wągrowiec
Proboszcz ks. Tomasz Wola
Położenie na mapie Piły
Mapa lokalizacyjna Piły
Parafia Ewangelicko-Augsburska w Pile
Parafia Ewangelicko-Augsburska
w Pile
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Parafia Ewangelicko-Augsburska w Pile
Parafia Ewangelicko-Augsburska
w Pile
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa wielkopolskiego
Parafia Ewangelicko-Augsburska w Pile
Parafia Ewangelicko-Augsburska
w Pile
Położenie na mapie powiatu pilskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu pilskiego
Parafia Ewangelicko-Augsburska w Pile
Parafia Ewangelicko-Augsburska
w Pile
Ziemia53°08′48,330″N 16°43′42,484″E/53,146758 16,728468
Strona internetowa

Parafia Ewangelicko-Augsburska w Pileparafia Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego, założona w 1994, nawiązująca do tradycji sięgających XVI w. Należy do diecezji pomorsko-wielkopolskiej. Swoim zasięgiem obejmuje powiat czarnkowsko-trzcianecki, chodzieski, pilski, wągrowiecki i złotowski. Posiada zbory filialne w Chodzieży oraz Wągrowcu[1]. W 2016 parafia liczyła 78 wiernych[2].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Początki zboru[edytuj | edytuj kod]

Już w latach 1566-1568 miejscowy kościół parafialny został przekazany luteranom przez Łukasza Górkę, starostę pilskego i wojewodę poznańskiego. W 1605 w Piła stała się własnością królowej Konstacji, co poskutkowało zapoczątkowaniem kontrreformacji na terenie miasta. Wzrosła jednak liczba protestanckich osadników niemieckich w okolicznych wioskach. Najbliższy kościół ewangelicki znajdował się w Kłębowcu[1].

Rozwój luteranizmu w Pile[edytuj | edytuj kod]

Po ustawie tolerancyjnej z 1768, około 1770 zbudowano luterański dom modlitwy ze szkołą na Nowym Mieście. Nabożeństwa sprawowali w nim księża dojeżdżający z okolicznych miejscowości. Do zboru oprócz Piły należały również wsie Motylewo, Stobno i Ługi Ujskie[1].

Wkrótce po zajęciu Piły przez Prusaków w 1772 i dalszym napływie niemieckiej ludności protestanckiej, powstały plany budowy nowej świątyni. W 1784, po pożarze miasta, w którym zniszczeniu uległ budynek domu modlitwy, wystosowano prośbę do króla Fryderyka II w celu pozyskania środków na odbudowę kaplicy. Pieniądze otrzymano w 1787 i rozpoczęto prace, ukończone cztery lata później. Powstała kaplica z budynkiem szkolnym oraz mieszkaniem dla nauczyciela. Zbór w latach 1779-1787 był obsługiwany przed księdza dojeżdżającego z Trzcianki, własnego duszpasterza pozyskano w 1787. Rok później rozpoczęto prowadzenie ksiąg parafialnych w Pile, czym zajmowali się wcześniej duchowni z parafii w Trzciance. W 1788 parafia liczyła około 1000 wiernych[1].

Budowa kościołów[edytuj | edytuj kod]

W 1784 rozpoczęto zbiórkę funduszy na budowę kościoła. W 1805 parafia pozyskała na ten cel dotację od króla Fryderyka Wilhelma III, jednak rozpoczęcie prac budowlanych uniemożliwiło rozpoczęcie wojny z Napoleonem. Udało się to dopiero po jej zakończeniu w 1815, a budowę ukończono 3 sierpnia 1822, podczas pełnienia funkcji proboszcza przez ks. Karola Fryderyka Wilhelma Grützmachera, który sprawował to stanowisko w latach 1817-1856[1].

Organy w kościele zainstalowano w 1831. W tym samym roku otwarto nowy ewangelicki cmentarz. W 1834 doszło do pożaru i zniszczenia poprzedniego domu modlitwy[1].

Od 1857 stanowisko proboszcza piastował ks. Emil Grützmacher. W 1861 do świątyni w miejsce drewnianej dzwonnicy dostawiono wieżę. Dziesięć lat później proboszcz Grützmacher został mianowany superintendentem[1].

Kościół rozbudowano w latach 1882-1883, wskutek czego mógł pomieścić 750 wiernych. W 1884 proboszcz Emil Grützmacher zakończył sprawowanie stanowiska. W 1887 wydał on broszurę z okazji stulecia istnienia parafii[1].

Według stanu na koniec XIX wieku, parafia pilska liczyła około 12 000 wiernych i posiadała zbory filialne w Dziembowie, Motylewie i Stobnie[1].

Kolejny kościół ewangelicki Marcina Luta, położony przy ulicy Browarnej, został wybudowany w latach 1895-1896. Mógł on pomieścić 700 wiernych. W 1908 powstał Dom Ewangelicki, usytuowany na miejscu starego, nieczynnego cmentarza. Kolejna świątynia na terenie miasta powstała w okresie 1909-1911, był nią wybudowany w stylu neogotyckim według projektu Oskar Hoßfelda kościół św. Jana na 820 miejsc. Posiadał on najwyższą na terenie miasta wieżę[1].

W 1900, w wyniku braku wiernych, wybudowany przy Starym Rynku w 1844 kościół należący do Kościoła Chrześcijańsko-Apostolskiego, został świątynią parafii staroluterańskiej[1].

Luteranie pilscy byli przede wszystkim Niemcami. Według danych z 1910 miasto zamieszkiwało 882 osób narodowości polskiej, z czego 7 wyznania ewangelickiego[1].

Okres międzywojenny i II wojna światowa[edytuj | edytuj kod]

Od 1923 miasto stało się siedzibą superintendentury i konsystorza Ewangelickiego Kościoła Unii Staropruskiej. Ludność ewangelicka stanowiła w tym okresie 2/3 mieszkańców Piły, były to w przeważającej większości osoby narodowości niemieckiej[1].

Po dojściu do władzy Adolfa Hitlera,w parafiach w mieście zaczęły się uwidaczniać podziały na zwolenników Niemieckich Chrześcijan oraz Kościoła Wyznającego. Przeciwnikiem nazizmu pozostawał ks. Heine, proboszcz parafii św. Jana wraz z wiernymi. Z pięciu duchownych pracujących w miejscowych parafiach, tylko jeden opowiedział się za Niemieckimi Chrześcijanami, ks. Grell, w opozycji do wiernych z jego parafii. Stanowił też jedynego członka Konsystorza pilskiego popierającego Hitlera. Działalność uświadamiającą wśród wiernych kościoła zagrożenia płynące ze strony Niemieckich Chrześcijan prowadzili intensywnie ks. Rzadki i ks. Heine, organizujący odbywające się co dwa tygodnie wykłady oraz spotkania z zaproszonymi gośćmi[1].

Po wystosowanym przez siebie liście zachęcającym do wstępowania w szeregi młodzieżówek narodowosocjalistycznych, biskup kościoła Fritza Müllera utracił zaufanie miejscowych ewangelików, a podziały wśród wiernych zaczęły narastać[1].

W 1934 doszło do usunięcia księży Rzadkiego i Heine ze stanowisk. Proboszcz Heine został siłą wyrzucony z mieszkania, następnie wyjechał do Bad Oeynhausen ze względu na stan zdrowia. Funkcję proboszcza parafii św. Jana objął w zastępstwie ks. Pohlmann. Jesienią ks. Heine powrócił do Piły, jednak ze względu na swoje poglądy polityczne poddawany był dalszym prześladowaniom. Nawiązał współpracę z ks. Wullfem z parafii Marcina Lutra. Pozostali księża w mieście popierali wówczas Niemieckich Chrześcijan. Nabożeństwa członków Kościoła Wyznającego prowadzone były w sali kinowej[1].

Wiosną 1935 Heine został aresztowany, jednak w wyniku reakcji opinii publicznej został uwolniony i przebywał na terenie miasta do 1940, kiedy to z powodu choroby wyjechał do Bad Pyrmont. Objął miejscową parafię, której duszpasterz został powołany do wojska. Ksiądz Heine do końca II wojny światowej utrzymywał kontakt z ks. Wullfem z Piły[1].

Podczas działań wojennych zniszczeniu uległ najstarszy kościół luterański położony na Nowym Mieście, uszkodzono również kościół św. Jana[1].

Czasy powojenne i okres PRL[edytuj | edytuj kod]

Po zakończeniu II wojny światowej liczba wiernych kościoła ewangelickiego w mieście uległa zmniejszeniu z około 25.000 do 35-50 osób. Nabożeństwa prowadzone były co dwa tygodnie przez diakonisę[2]. Ruiny nowomiejskiego kościoła zostały rozebrane, zburzono również kościół św. Jana[1], a kościół Marcina Lutra został w 1945 przejęty przez katolików[3].

W 1950 doszło do rozbiórki kościoła staroluterańskiego, a ewangelickie życie religijne na terenie miasta ustało. Od 1955 dawni zborownicy pilscy korzystali z nowo otwartej stacji kaznodziejskiej w Chodzieży, podległej parafii w Poznaniu. W latach 60. rozpoczęto organizowanie nabożeństw domowych w Trzciance[1], a w latach 70. i 80. nabożeństwa domowe miały miejsce również na terenie Piły[2].

Okres po 1990[edytuj | edytuj kod]

Nabożeństwa w Trzciance odbywały do 1993, kiedy to z powodów lokalowych parafia poznańska została zmuszona do ich przeniesienia. W 1994 powołano więc filiał w Pile, gdzie posługi religijne były sprawowane przez ks. Tadeusza Raszyka w mieszkaniach prywatnych, a później w lokalu przy dawnym kościele Lutra, udostępnionym przez parafię rzymskokatolicką[1]. Od 30 listopada 1997[2] przeniesiono je do dawnego domu sióstr diakonis ul. Kilińskiego 7, do którego oficjalnego odzyskania doszło w 1998. Urządzono tam kaplicę oraz mieszkanie dla duszpasterza zboru[1].

Oficjalne odnowienie działalności parafii ewangelickiej w Pile miało miejsce 1 kwietnia 1999. Przyłączono do niej filiał w Chodzieży[1]. 24 października 1999 jej administratorem został ks. Tomasz Wola[2]. 24 czerwca 2001 odbyła się pierwsza od czasu II wojny światowej konfirmacja w Pile[1].

W 2004 parafii został zwrócony budynek dawnej plebanii Mariana Buczka 48, położonej przy wyburzonym kościele św. Jana. Przeniesiono tam siedzibę parafii oraz urządzono nową kaplicę[2].

31 października 2006 ks. Tomasz Wola został mianowany proboszczem. Pełni on jednocześnie posługę w Ewangelickim Duszpasterstwie Wojskowym[2].

26 października 2008 przy ul. Wincentego Pola rozpoczęto budowę nowej świątyni dla parafii[2]. 25 kwietnia 2011 poświęcono ją jako kościół św. Jana[4].

Działalność parafii[edytuj | edytuj kod]

Nabożeństwa w kościele św. Jana w Pile odbywają się w każdą niedzielę i święta[5].

W filiale w Chodzieży nabożeństwa mają miejsce w każdą drugą niedzielę w miesiącu w kaplicy położonej na cmentarzu przy ul. Ujskiej (w okresie od listopada do marca w kaplicy znajdującej się na piętrze budynku przy ul. Kościuszki 30). W filiale w Wągrowcu nabożeństwa domowe prowadzone są w każdą pierwszą i trzecią niedzielę oraz w Wigilię przy ul. Poznańskiej 19/1[1][5].

Od 2013 przy parafii działa Chór Ewangelicki im. Oskara Kolberga, występujący zarówno podczas uroczystości parafialnych, jak i koncertujący w innych parafiach oraz podczas konkursów[6]. Powołany został również Zespół Parafialny N.O.C.[7]

Parafia w Pile prowadzi także wypożyczalnię sprzętu rehabilitacyjnego[8].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y ks. Tomasz Wola: Historia. Parafia ewangelicko-augsburska w Pile. [dostęp 2020-03-13].
  2. a b c d e f g h Trudna historia luteranów w Pile. Salezjańska parafia w Pile. [dostęp 2020-03-13].
  3. Historia. Parafia św. Stanisława Kostki w Pile. [dostęp 2020-03-13].
  4. Poświęcenie i otwarcie Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego św. Jana w Pile. Diecezja pomorsko-wielkopolska Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w RP, 25 kwietnia 2011. [dostęp 2020-03-13].
  5. a b O kościele - Piła. Luteranie.pl. [dostęp 2020-03-13].
  6. Chór parafialny. Parafia ewangelicko-augsburska w Pile. [dostęp 2020-03-13].
  7. Zespół parafialny. Parafia ewangelicko-augsburska w Pile. [dostęp 2020-03-13].
  8. Wypożyczalnia sprzętu rehabilitacyjnego. Parafia ewangelicko-augsburska w Pile. [dostęp 2020-03-13].