Parafia Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny w Niekrasowie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Parafia Nawiedzenia NMP
Ilustracja
Kościół parafialny
Państwo  Polska
Siedziba Niekrasów
Adres Niekrasów 5
28-221 Osiek
Data powołania 11 lutego 1615
Data zamknięcia w latach 15361614
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Archidiecezja lubelska
Diecezja sandomierska
Dekanat połaniecki
Kościół Nawiedzenia NMP
Proboszcz ks. kanonik Stanisław Bastrzyk
Wezwanie Nawiedzenia NMP
Wspomnienie liturgiczne 31 maja
Położenie na mapie gminy Osiek
Mapa lokalizacyjna gminy Osiek
Parafia Nawiedzenia NMP
Parafia Nawiedzenia NMP
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Parafia Nawiedzenia NMP
Parafia Nawiedzenia NMP
Położenie na mapie województwa świętokrzyskiego
Mapa lokalizacyjna województwa świętokrzyskiego
Parafia Nawiedzenia NMP
Parafia Nawiedzenia NMP
Położenie na mapie powiatu staszowskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu staszowskiego
Parafia Nawiedzenia NMP
Parafia Nawiedzenia NMP
Ziemia50°29′30″N 21°23′54″E/50,491667 21,398333

Parafia Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny w Niekrasowieparafia rzymskokatolicka w Niekrasowie, w gminie Osiek, w powiecie staszowskim, w województwie świętokrzyskim.

Parafia należy do dekanatu połanieckiego, w diecezji sandomierskiej, w metropolii lubelskiej.

Parafia liczy 1298 parafian. Obecnym proboszczem parafii jest ksiądz kanonik Stanisław Bastrzyk (od 1998 roku), pełniący również funkcję wicedziekana dekanatu połanieckiego. Jest on samodzielnym administratorem tejże parafii bez żadnych pomocników (np. wikariuszy).

Przy kościele działa Liturgiczna Służba Ołtarza w liczbie około 50 ministrantów, Służba Dziewcząt, Schola Parafialna, Chór Parafialny, Eucharystyczny Ruch Młodych oraz koła żywego różańca, w tym Bractwo Dobrej Śmierci (reaktywowane przez obecnego proboszcza ks. Stanisława Bastrzyka – 1 lipca 2005 roku, które istniało od połowy XVIII wieku, tj. 1 lipca 1760 roku, aż do początku ubiegłego wieku; a Andrzej Dzięga biskup sandomierski je restytuował dekretem z 15 czerwca 2005 roku[1]).

Z parafii wywodzi się ks. Jan Wiącek (1900–1973), syn Pawła i Zofii z Podsiadłych – wieloletni proboszcz (1949–1953) parafii Opieki Matki Bożej w Radomiu (obecnie parafia katedralna); w ubeckich dokumentach nazywano go „kolegą” Prymasa Tysiąclecia Stefana Wyszyńskiego[2].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Parafię erygowano w 1121 roku (XII wieku) w okresie panowania króla Bolesława III Krzywoustego; gdy powstał archidiakonat sandomierski, włączono w jego skład parafię Świętego Krzyża w Niekrasowie (bowiem pod takim wezwaniem do 1400 roku funkcjonowała parafia Niekrasów, aż ówcześni jej parafianie wybudowali nowy – drugi kościół).

Według zachowanego przekazu ks. Komornickiego plebana Niekrasowa, w latach 1536–1614 (w okresie reformacji), była tylko parafią kalwińską zboru ewangelicko–reformatorskiego Jednoty małopolskiej.

W wyniku działań kontrreformatorskich odebrano zbór kalwinom (zapewne w odwecie za zniszczenie wcześniejszego kościoła z 1400 roku) i dokonano w nim konsekracji kościoła łacińskiego ku czci Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny w dniu 11 lutego 1615 roku. Od tej daty do czasów nam współczesnych, funkcjonuje w większości tylko w tym obrządku, z nielicznymi wyjątkami i okresami przerywanymi przez wojny.

Sanktuarium Matki Boskiej Niekrasowskiej[edytuj | edytuj kod]

Przedmiotem kultu maryjnego jest niekoronowany obraz Matki Boskiej pochodzący prawdopodobnie z XVII–XVIII wieku – namalowany na płótnie o wymiarach (120x90). 11 sierpnia 1745 roku Stanisław i Eleonora z Bielskich Skarbkowie ofiarowali tenże obraz do kościoła parafialnego w Niekrasowie; bowiem jak podaje tradycja miejscowa, obraz ten został przeniesiony z nieistniejącego już dziś kościoła rzymskokatolickiego w Tursku Małym. Obraz piękny i czczony przez parafian do dziś stanowi Sanktuarium Matki Bożej Niekrasowskiej – co potwierdzały liczne wota, datujące się od połowy XVIII wieku, które niestety zostały skradzione po włamaniu się do kościoła w 1975 roku.

Szczególnie uroczyście, 13. dnia każdego miesiąca, w okresie od kwietnia do października, odprawiane są nabożeństwa do Najświętszej Maryi Panny. Szczególnym świętem jest też odpust w parafii, który odbywa się 2 lipca.

Kościół[edytuj | edytuj kod]

Erekcja rzymskokatolickiego kościoła parafialnego pod wezwaniem Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny nastąpiła w 1661 roku. Konsekracji świątyni dokonał w tym samym roku Zygmunt Czyżewski z Czyżewa, biskup sufragan płocki.

Obecnie jest to zabytek klasy „0” [nr rej.: 479 (woj. k.) z 18.03.1957 oraz 489 (woj. k.) z 15.04.1967], wraz z dzwonnicą [nr rej.: 489 (woj. k.) z 15.04.1967], najstarszą częścią cmentarza parafialnego [nr rej.: 345 (woj. t.) z 19.10.1989], pomnikiem ku czci poległych 1918–20 [nr rej.: 466 (woj. t.) z 06.03.1992] i aleją jesionową pod opieką, jak i ochroną świętokrzyskiego konserwatora zabytków oraz unikatowych obiektów przyrody.

Plebania[edytuj | edytuj kod]

Plebania parafii Nawiedzenia NMP
w Niekrasowie
Ilustracja
Widok plebanii od strony południowej
Państwo  Polska
Miejscowość w sąsiedztwie zabytkowego
kościoła Nawiedzenia NMP
Adres Niekrasów 5
28-221 Osiek
Styl architektoniczny narodowy – swojski
i starodworkowy
Architekt lokalni rzemieślnicy
Kondygnacje 1 (piwnica, parter i poddasze
ze strychem, wraz z dachem)
Rozpoczęcie budowy około 1890 roku
Ukończenie budowy w 1891 roku
Ważniejsze przebudowy w: 1918, 1931 i 1998 roku
Zniszczono spalenie dachu w 1918 roku
Pierwszy właściciel Parafia rzymskokatolicka Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny w Niekrasowie

Plebania położona jest w sąsiedztwie zabytkowego kościoła Nawiedzenia NMP. Z kolei ów kościół leży w sąsiedztwie drogi powiatowej nr 0813T, która graniczy w odległości mniej więcej 400 m z drogą krajową nr 79 oraz wiaduktem (przejazdem kolejowym nr 65).

Budynek jednokondygnacyjny z 1891 roku, w formie małego staropolskiego dworku; wzniesiony na planie prostokąta. Obecnie dom mieszkalny aktualnie urzędującego proboszcza parafii Nawiedzenia NMP – księdza kanonika S. Bastrzyka.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Obecną plebanię w Niekrasowie wybudowano w 1891 roku staraniem ówczesnego proboszcza ks. Sz. Nowickiego, ale jej kosztem obciążono parafian w wysokości ówczesnych 4265 rubli carskich[3]. Budynek wcześniejszej był już w opłakanym stanie, i nie nadawał się do modernizacji, jak i remontu.

Od momentu wzniesienia do końca I wojny światowej, tj. od 1891 roku do 1918 budynek plebanii pokryty był gontem. W wyniku nieszczęśliwego zbiegu okoliczności w 1918 roku ówczesny drewniany dach plebanii strawił pożar (dokonując znacznych zniszczeń w jej wnętrzu), po tym nieszczęśliwym wypadku zastąpiono go paloną dachówką. Niestety pokrycie to okazało się zbyt ciężkie (na słabe ściany budynku), które zaczęły pękać, więc postanowiono je wzmocnić arkadami. Niestety wkrótce też zaczęły pękać dachówki (ze względu na zła ówczesną im technikę ich wykonania), a woda z opadów atmosferycznych zaczęła zalewać sufit budynku, który zaczął przemakać i przesiąkać. W 1931 roku podjęto słuszną decyzję wymiany całego pokrycia dachu na blachę ocynkowaną. Ową blachę pomalowano na kolor czerwony. Niemniej jednak pozostałe pokrycie wokoło dachu (otoczkę) stanowi dachówka pochodząca z około 1960 roku.

W roku wzniesienia budynku plebanii (tj. 1891) wybudowano również studnię murowaną z kamienia. Studnia pod krytym spadzistym dachem w swej niezmienionej formie/postaci stoi do dziś. W 1931 roku postanowiono wybrukować (utwardzić) część podjazdową do terenu wokoło plebańskiego, jak i przyplebańskiego.

Pierwotnie w plebanii znajdowało się sześć pokoi, duży przedpokój, kuchnia, spiżarnia i piwnica. W efekcie remontu przeprowadzonego przez obecnego proboszcza ks. kanonika S. Bastrzyka w 1998 roku kosztem spiżarni powstała łazienka; a cały budynek skanalizowano. Pierwotne ogrzewanie tworzyły piece kaflowe, obecnie od 1998 roku zastąpione zostały kominkiem żaroodpornym. Podłogi od początku istnienia budynku są drewniane i malowane. Okna pierwotnie posiadały wewnętrzne, jak i zewnętrzne okiennice, zaś jedno od spiżarni było okratowane[3]. W 2006 roku obecny proboszcz parafii ks. S. Bastrzyk wymienił drewniane nieszczelne okna starego typu, na nowe próżniowe, a nam współczesne.

W rok po wzniesieniu plebanii (tj. 1872 roku) powstały zabudowania wokoło plebańskie, tj.: stodoła, budynek gospodarczy, inne zabudowania dla służby kościelnej. Jak budulec wykorzystano belki po starej plebanii, bowiem wybudowano je z rozebranych krokiew[3].

Wszelakie zabudowania wokołoplebańskie pozostają wprawdzie w swej niezmienionej postaci, lecz zamiast strzechy mają pokrycie z blachy.

Wokoło plebanii, po obu jej stronach, tj. od północy i południa znajdował się stary sad. Został on jednak w 2005 roku wycięty ze względu na swój podeszły wiek, pozostawiono jedynie pojedyncze drzewa (niestety nie posadzono nowych, być może po to, aby nie zasłaniać okazałości budynku plebanii – a szkoda).

Całe terytorium wokołoplebańskie w 1930 roku zostało ogrodzone ostrołukami o słupkach dębowych z wyjątkiem przestrzeni od organistówki do granicy zachodniej, gdzie jest parkan żelazny. W latach 1998/99 roku ogrodzenie drewniane wymieniono na betonowy płot. Kiedyś po jego wschodniej ścianie przebiegały schodki do zakrystii. Obecnie zmieniono ich topografię lokując je w samym środku niegdysiejszego sadu.

Na przedłużeniu linii głównych drzwi do budynku kościoła parafialnego (po skosie, w kierunku północno-zachodnim) widoczna jest stara organistówka pochodząca z lat 30. XIX wieku. Kiedyś pokryta była strzechą, później dachówką paloną a na dziś dzień jest dachem kopertowym z blachy. Obecnie jest to magazyn przykościelny.

Wygląd[edytuj | edytuj kod]

Na współczesnym nam skróconym placu przyplebańskim, jak i wokołoplebańskim znajdują się takie oto zabudowania jak: budynek gospodarczy, budynek organistówki, budynek plebanii, figurka Jezusa Chrystusa, stodoła, inne zabudowania dla służby kościelnej, publiczne toalety, stare, jak i nowe schodki (od drogi powiatowej nr 0813T) od budynku plebanii do kościoła parafialnego. Cały plac plebański ma kształt prostokąta, na którym umiejscowione są w/w zabudowania.

Budynek plebanii wzniesiono z czerwonej palonej cegły. Reprezentuje on zapomnianą już architekturę starodworkową. Jest to domek parterowy, o dwuspadzistym dachu pokrytym czerwoną ocynkowaną blachą, a pomalowaną na kolor czerwony; niemniej jednak pozostałą otoczkę wokoło dachu stanowi siwa dachówka. Okna są nowe – drewniane (próżniowe), brązowe usytuowane od strony południowej i północnej. Wejście do plebanii prowadzi przez drewniany ganek o betonowej posadzce. W budynku znajdują się: sześć pokoi, kuchnia, spiżarnia, piwnica i łazienka. W pokojach oraz kuchni podłoga jest drewniana, jak i pomalowana na kolor jasno–orzechowy. Wyposażenie pokoi stanowią ciężkie dębowe meble, fotele, kanapy w stylu Ludwika XIV. Ściany są otynkowane i pomalowane. Współcześnie plebania jest skanalizowana i ogrzewana kominkiem żaroodpornym zlokalizowanym w salonie.

Inne zabudowania wokoło plebanii wykonane są z drewna i pokryte ocynkowaną blachą. Współcześnie wykorzystana jest tylko część budynku gospodarczego jako magazyn na opał, pozostałe zabudowania są w chwili obecnej bezużyteczne.

W odległości około 3 m od parkanu łączącego budynek gospodarczy z plebanią, a około 2 m od parkanu łączącego ów budynek, który jednocześnie zamyka plac przy plebanii – znajduje się murowana z kamienia studnia[3]. Studnia pokryta jest czterospadzistym dachem wspartym na czterech drewnianych słupach. Jest głęboka na około 5 betonów (około 12 m). Dzięki czemu tworzy ona ciekawy element dekoracyjny skróconego placu przyplebańskiego.

Skrócony plac przyplebański został ograniczony betonowym płotem, niegdyś cały ten plac włącznie z sadem był ogrodzony (żelaznym płotem), natenczas zachowała się jedynie jego ściana wschodnia z sąsiedztwem starych nieużywanych schodów do zakrystii. Obecnie z wyjątkiem strony południowej (która stanowi ona otwartą, niezamkniętą przestrzeń), zachowały się jedynie dawne części tego niegdysiejszego ogrodzenia żelaznego, z pierwszym wjazdem na teren placu przyplebańskiego od strony torów kolejowych linii 65. Plac przed plebanią z kierunku północnego na południe tworzy krajobraz opadającej skarpy, z wyrębami (jakby skalnymi półkami, obsadzonymi niegdyś drzewami owocowymi). W sąsiedztwie budynku organistówki zlokalizowano drugi wjazd (pod górkę do plebanii) utwardzony grysem. Prowadzi on do żelaznej bramy otwieranej na pilota. Tak samo, jak i betonowe schody prowadzące od figurki Jezusa Chrystusa (jak i miejsc parkingowych) do jednoskrzydłowej furtki wejściowej na skrócony plac przyplebański. Wzdłuż owych schodów posadzone są iglaki, a cała skarpa porośnięta jest trawą.

Takie usytuowanie plebanii przyciąga wzrok przypadkowego przechodnia, bowiem interesującym jest widok oddalonego na wzgórku tajemniczego budynku; który jest plebanią parafii Nawiedzenia NMP niżej położonego kościoła parafialnego.

Wioski jak i ich przysiółki (z wysiółkami) wchodzące w skład parafii[edytuj | edytuj kod]

  1. Nakol (Pod Mostem, Pod Wałem[4]) – około 4 km powierzchni;
  2. Niekrasów (Choiny, Za Górą[4] – z wyłączeniem wysiółka Dąbrowa[4], który należy do parafii strzegomskiej) – około 2,5 km powierzchni;
  3. Ossala (Goleń, Górki, Kałki, Ossala–Lesisko Duże i Małe, Pod Lasem, Wądoły, Wierzby[4]) – około 8 km powierzchni, w tym 3,5 km powierzchni, tylko na 2 przysiółki Ossala–Lesisko Duże i Małe;
  4. Trzcianka (Bargielka[4]) – około 1,5 km powierzchni;
  5. Trzcianka–Kolonia (Gilówka, Kolonia–Tursko Małe[4]) – około 1 km powierzchni;
  6. Tursko Wielkie (Karczmisko, Kolonia Trzciańska, Koziarówka, Małe Kolonie, Nowe Tursko, Ochronka, Ostatki[4]) – około 5 km powierzchni;
  7. Strużki (Gajówka[4]) – około 3 km powierzchni.

Nabożeństwa i Msze święte[edytuj | edytuj kod]

Niedziele i święta

1000, 1200, 1600 lub 1500 (zimą)

Święta państwowo zniesione

1000, 1800 lub 1600 (zimą)

Dni powszednie

700 oraz 1800 lub 1600 (zimą)

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Por. Niekrasów. Bractwo Dobrej Śmierci. [dostęp 28.08.2011]
  2. Por. ks. prof. Bogdan Stanaszek, „Księża niezłomni: ‘Kolega’ Prymasa Wyszyńskiego – Ks. Jan Wiącek (1900–1973)”. [dostęp 28.08.2011]
  3. a b c d Por. ks. Cz. Bociański: Inwentarz Fundi Instucti. rz. Kat. Kościoła parafialnego w Niekrasowie. 1932, s. 23, 25-26, 28.
  4. a b c d e f g h Por. prof. dr L. Kaczmarek (red. nauk. zeszytu), prof. dr W. Taszycki (red. nauk. wyd.): Urzędowe Nazwy miejscowości i obiektów fizjograficznych. 33. Powiat staszowski województwo kieleckie. Komisja ustalania nazw miejscowości i obiektów fizjograficznych (do użytku służbowego). Warszawa: Wyd. Urząd Rady Ministrów. Biuro do Spraw Prezydiów Rad Nadzorczych, 1970, s. 63-67.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Barański P., „Miasto i Gmina Osiek”, Oficyna Wydawnicza APLA, Krosno 1999.
  2. Bociański Cz.: Inwentarz Fundi Instucti. rz. Kat. Kościoła parafialnego w Niekrasowie. 1932.
  3. Kaczmarek L. (red. nauk. zeszytu), Taszycki W. (red. nauk. wyd.): Urzędowe Nazwy miejscowości i obiektów fizjograficznych. 33. Powiat staszowski województwo kieleckie. Komisja ustalania nazw miejscowości i obiektów fizjograficznych (do użytku służbowego). Warszawa: Wyd. Urząd Rady Ministrów. Biuro do Spraw Prezydiów Rad Nadzorczych, 1970.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]