Petr Král

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Petr Král
Ilustracja
Petr Král, fot. Ondřej Lipár
Data i miejsce urodzenia 4 września 1941
Praga
Język czeski, francuski
Dziedzina sztuki literatura, krytyka filmowa

Petr Král, wcześniej Petr Chrzanovský (ur. 4 września 1941 w Pradze[1]) – czeski poeta, literat, tłumacz i historyk filmu piszący po czesku i francusku.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Nazwisko Král przejął w 1950 roku po ojczymie. W latach 1960–1965 studiował dramaturgię na Wydziale Filmowym i Telewizyjnym Akademii Sztuk Scenicznych w Pradze, z przerwą na obowiązkową służbę wojskową. Po studiach pracował w wydawnictwie Orbis, w którym zajmował się redakcją serii dotyczących filmu. Publikował wiersze, eseje i teksty teoretyczne w takich periodykach, jak „Kultura”, „Literární noviny”, „Plamen”, czy „Host do domu”[1].

Po wkroczeniu sił zbrojnych państw Układu Warszawskiego do Czechosłowacji wyjechał do Paryża. Tam z początku imał się różnych zajęć, po czym pracował m.in. jako tłumacz, krytyk i scenarzysta. Jego recenzje filmowe i literackie ukazywały się w „Le Monde” oraz w „L´Express”. Należał m.in. do redakcji pisma „Le Mâche-Laurier” poświęconego poezji, czy filmowego magazynu „Positif”. Napisał także hasła dotyczące surrealizmu, czeskiego malarstwa i filmu do francuskich słowników encyklopedycznych, w tym do Dictionnaire Larousse du cinéma (1986) i do Dictionnaire universel des littératures (1994)[1].

Studiował historię i teorię filmu na uniwersytecie w Nanterre, a w 1995 roku uzyskał doktorat na Uniwersytecie Paryskim. Wykładał w Paryżu, Lyonie oraz na Uniwersytecie Masaryka w Brnie[1][2]. Od połowy 1990 roku do wiosny 1991 piastował stanowisko attaché kulturalnego ambasady Czechosłowacji w Paryżu. W 2012 powstał o nim telewizyjny film dokumentalny pod tytułem Král nic nedělá[1].

Jest laureatem nagrody im. Jeana Arpa (2016) oraz czeskiej Nagrody Państwowej w dziedzinie literatury (2016)[2]. W 2019 otrzymał nagrodę Akademii Francuskiej[3].

Od 2006 roku mieszka w Pradze[1][2].

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Jego pierwsze wiersze zostały opublikowane w 1958 roku. W latach 1959–1969 angażował się w działalność praskiej grupy postsurrealistycznej, której przewodził Vratislav Effenberger[1]. W tym okresie Král napisał kilka tomów wierszy w poetyce surrealizmu, których nie opublikowano[1], ale były kolportowane wśród znajomych[2]. Stworzył także dwie sztuki teatralne: Nebezpečné domy (wraz z Effenbergerem) oraz Počítání básníků (z Prokopem Voskovcem). Był również współautorem dwóch wystaw: Symboly obludnosti i Princip slasti[1].

We Francji dołączył m.in. do paryskich surrealistów, a jego teksty ukazywały się w ich periodykach. Pod koniec lat 70. zaczął publikować wiersze po francusku, a jego poezja nabrała w tym okresie lapidarności[1]. Jego pierwszym opublikowanym tomikiem poetyckim był napisany po francusku &Cie (Paryż, 1979). Z kolei jego pierwszy tomik po czesku, czyli Prázdno světa, ukazał się w 1986 roku w Monachium[2]. Na emigracji pisał nie tylko pod swoim nazwiskiem, ale korzystał także z pseudonimów Alex Bojar, René Sidkar, Tomáš Sýs oraz Vilém Turek[1]. Przetłumaczył na francuski m.in. trzytomowy zbiór wierszy Jaroslava Seiferta[2], prozę Ludvíka Vaculíka oraz trzy antologie czeskiej poezji[1].

Po 1989 roku teksty Krála zaczęły się ukazywać w czechosłowackich i czeskich pismach, takich jak „Literární noviny”, „Tvar”, „Světová literatura”, czy „Respekt”. Pisał także wprowadzenia i komentarze do czeskich i zagranicznych publikacji dzieł czeskiej literatury, w tym do dzieł Vratislava Effenbergera, Daniely Hodrové, Bohumila Hrabala, czy Vítězslava Nezvala[1]. Jego pierwszym tomikiem poetyckim, który ukazał się w kraju, był Právo na šedivou (1991)[2].

Fragmenty jego twórczości zostały przetłumaczone na polski m.in. przez Katarzynę Filgasovą, Zbigniewa Macheja i Leszka Engelkinga[4].

Publikacje[edytuj | edytuj kod]

Jest autorem następujących utworów:[1][2]

  • 2016: Kolem vejce čili Shlukování
  • 2015: Vlastizrady
  • 2015: A byli jsme...
  • 2015: Město je náš les
  • 2013: Sebrané básně I (pierwszy tom wierszy zebranych)
  • 2013: Pařížské sešity
  • 2013: Přivítat pondělí
  • 2011: Medové kuželky
  • 2010: Den
  • 2010: Zaprášené jeviště
  • 2008: Zpráva o místech
  • 2006: Svědek stmívání: Pěší román
  • 2006: Hm čili Míra omylu
  • 2006: Úniky a návraty (wywiad z R. Kopáčem)
  • 2005: Přesuny
  • 2005: Arco a jiné prózy
  • 2004: Bar Příroda čili Budoucnost 5 km
  • 2004: Masiv a trhliny
  • 2002: Základní pojmy
  • 2000: Praha
  • 2000: Pro anděla
  • 1998: Chiméry a exil
  • 1998: Groteska čili Morálka šlehačkového dortu
  • 1997: Staronový kontinent
  • 1996: Soukromý život
  • 1996: Pařížské sešity
  • 1994: Tyršovské přeháňky
  • 1994: Fotografie v surrealismu
  • 1994: Arsenál
  • 1993: Voskovec a Werich čili Hvězdy klobouky
  • 1992: Med zatáček čili Dovětek k dějinám
  • 1991: Právo na šedivou
  • 1991: Pocit předsálí v aixské kavárně
  • 1990: P. S. čili Cesty do ráje (wyd. w Toronto)
  • 1989: Éra živých (zbiór wierszy z lat 1959–1980, wyd. w Monachium)
  • 1987: Svědek stmívání
  • 1986: Prázdno světa (wyd. w Monachium)
  • 1981: Routes du Paradis (po francusku)
  • 1979: &Cie (poezja, po francusku)
  • 1969: Vlasta Burian (z A. Králem)

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h i j k l m n Jan Gabriel, Veronika Košnarová, Michal Jareš, Slovník české literatury, www.slovnikceskeliteratury.cz, 30 września 2017 [dostęp 2020-01-30] (cz.).
  2. a b c d e f g h Petr Král, CzechLit [dostęp 2020-02-02] (cz.).
  3. Překládal Seiferta i Bretona. Spisovatel a esejista Petr Král získal cenu Francouzské akademie, iROZHLAS, 20 czerwca 2019 [dostęp 2020-02-02] (cz.).
  4. Katalog BN, katalogi.bn.org.pl [dostęp 2020-02-02] (pol.).