Pieńsk

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Pieńsk
miasto w gminie miejsko-wiejskiej
Ilustracja
Centrum Pieńska
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo  Polska
Województwo  dolnośląskie
Powiat zgorzelecki
Gmina Pieńsk
Data założenia przed 965
Prawa miejskie 1962
Burmistrz Jan Magda[1]
Powierzchnia 9,92 km²
Populacja (31.12.2019)
• liczba ludności
• gęstość

5763[2]
580,9 os./km²
Strefa numeracyjna (+48) 75
Kod pocztowy 59-930
Tablice rejestracyjne DZG
Położenie na mapie gminy Pieńsk
Mapa lokalizacyjna gminy Pieńsk
Pieńsk
Pieńsk
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Pieńsk
Pieńsk
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa dolnośląskiego
Pieńsk
Pieńsk
Położenie na mapie powiatu zgorzeleckiego
Mapa lokalizacyjna powiatu zgorzeleckiego
Pieńsk
Pieńsk
Ziemia51°14′47″N 15°02′46″E/51,246389 15,046111
TERC (TERYT) 0225044
SIMC 0936351
Urząd miejski
ul. Bolesławiecka 29
59-930 Pieńsk
Strona internetowa

Pieńsk (tuż po wojnie Pęczek[3], do 1945 niem. Penzig, gł. Peńsk[4]) – miasto w południowo-zachodniej Polsce, w woj. dolnośląskim, w powiecie zgorzeleckim, położone nad Nysą Łużycką, przy granicy z Niemcami. Siedziba gminy miejsko-wiejskiej Pieńsk. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do woj. jeleniogórskiego.

Historycznie zaliczana do Łużyc Górnych, choć w I połowie XIV w. i od 1815 związana ściślej z Dolnym Śląskiem.

Według danych GUS z 31 grudnia 2019 r. miasto miało 5763 mieszkańców[2]. Według danych z 1 stycznia 2011 r. powierzchnia miasta wynosiła 9,92 km²[5].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Urząd Miasta w Pieńsku

We wczesnym średniowieczu istniał tu gród Bieśniczan (Bieżuńczan)[6]. Najstarsza wzmianka o Pieńsku pochodzi z 965. Od XIII w. Pieńsk był siedzibą łużyckiego rodu von Penzig, który w 1250 wybudował zamek, budowla przetrwała do 1514. Po włączeniu Pieńska do piastowskiego księstwa jaworskiego w 1319, w 1321 książę Henryk I jaworski potwierdził prawa rodu Penzigów do osady[7]. W latach 1491-1492 osada i okoliczne lasy zostały sprzedane radzie miejskiej Zgorzelca, w tym czasie Pieńsk był ośrodkiem hutnictwa żelaza. Do połowy XIX wieku Pieńsk był ośrodkiem rolniczym, a część ludności zajmowała się rzemiosłem – głównie tkactwem.

Od 1815 w granicach rejencji legnickiej prowincji Śląsk Królestwa Prus, a od 1871 do 1945 także Niemiec. W 1841 wybuchł wielki pożar, który zniszczył większą część zabudowy[6]. W drugiej połowie XIX wieku osada stała się ośrodkiem przemysłu szklarskiego, pierwsza huta została uruchomiona w 1858[6]. Do II wojny światowej na terenie Pieńska istniało 13 hut, zatrudniających łącznie około 4000 osób, głównie Niemców. Pieńsk był jednym z największych ośrodków przemysłu szklarskiego w Europie, powstałego na bazie istniejących pokładów polodowcowych piasków szklarskich, oraz zasobów drewna i węgla brunatnego.

Niedaleko Pieńska we wsi Prędocice (Toporów) 16 kwietnia 1945 roku 2. Armia Wojska Polskiego forsowała Nysę Łużycką w ramach operacji łużyckiej, będącej częścią operacji berlińskiej. Obecnie w osadzie nad Nysą, niezamieszkanej od lat 60. XX wieku znajduje się pomnik upamiętniający to wydarzenie.

Zajęcie miejscowości przez wojska radzieckie w 1945 spowodowało znaczne zniszczenia. W wyniku II wojny światowej osada została włączona do Polski, a jej dotychczasową ludność wysiedlono do Niemiec. W 1946 roku istniała w Pieńsku 18 strażnica 4 Komendy Odcinka WOP, obecna nazwa została administracyjnie zatwierdzona 7 maja 1946[8] Po zniszczeniach wojennych uruchomiono huty szkła Łużyce i Nysa[6].

Odbudowa Pieńska spowodowała nadanie mu statusu osiedla w 1954, a w 1962 praw miejskich. Obecnie miasto jest ośrodkiem przemysłu szklarskiego – huta szkła "Łużyce" i fabryka form szklarskich – "UniMould".

W miejscowości do 21 grudnia 2007 r. istniało drogowe przejście graniczne Pieńsk-Deschka, kiedy to na mocy układu z Schengen zostało zlikwidowane. Obecnie w miejcu byłygo mostu istnieje kładka rowerowo-piesza łącząca miasto z niemiecką wsią Deschka.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Piramida wieku mieszkańców Pieńska w 2014 roku[9].

Piramida wieku Piensk.png

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Kościół par. pw. św. Franciszka z Asyżu
Zespół huty szkła „Lucyna”

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są[10]:

  • zabudowa miasta z XV-XX w.
  • kościół par. pw. św. Franciszka z Asyżu, neogotycki z l. 1822-1885
  • kościół ewangelicki, nie istnieje (pozostał kawałek muru, znajduje się on w okolicach ul. Łużyckiej)
  • zespół huty szkła „Lucyna”, ul. Dąbrowskiego 44, z pierwszej ćw. XX w.:
    • dwa budynki administracyjne, z 1905 r., 1910 r.
    • dwadzieścia jeden budynków produkcyjnych i pomocniczych, z l. 1905-1920
    • cztery magazyny, z l. 1905–1920
    • wieża ciśnień, z 1910 r.
    • budynek przychodni, z 1900 r.
    • willa właściciela, z 1930 r.
    • park przy willi, z 1930 r.

inne zabytki:

  • domy mieszkalne z końca XIX i początku XX wieku

Kultura[edytuj | edytuj kod]

Ulica Hutnicza – główny deptak miasta
  • Euroregionalne Centrum Kultury i Komunikacji EuRegioKom Pieńsk
  • Zespoły ludowe Lasowianie i Żarki
  • Stowarzyszenia, koła, związki, zespoły taneczne, warsztaty teatralne, plastyczne, literackie, recytatorskie, koło szachowe, klub gier planszowych, transgraniczne spotkania artystyczne, wystawy malarskie, chór parafialny, drużyna harcerska
  • Grupa filmowa "Penziger Horror Movies"[11]
  • Co roku w czerwcu odbywają się na terenie byłej huty szkła "Nysa" dni miasta. Również na jej terenie znajduje się "Stowarzyszenie Promocji Kultury Ziemii Pieńskiej - Qltur Kombinat", organizujące koncerty lokalnych artystów i zespołów.

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

  • Przedszkole Miejskie
  • Szkoła Podstawowa nr 1 im. Polskich Żołnierzy Września 1939 roku
  • Szkoła Podstawowa nr 2 im. O.M. Tomaszka
  • Szkoła Podstawowa im. Jana Brzechwy w Dłużynie Dolnej

Sport[edytuj | edytuj kod]

  • Od 2007 roku działa nowoczesna Hala Widowiskowo- Sportowa oraz kompleks boisk sportowych z bieżnią lekkoatletyczną przy Szkole Podstawowej nr 2
  • Stadion Miejski, na którym swoje mecze rozgrywa miejscowa drużyna "Hutnik" Pieńsk (klasa okręgowa)
  • Kompleks boisk sportowych "Orlik" przy Szkole Podstawowej nr 1 w Pieńsku
  • Uczniowski Klub Sportowy o profilu piłki nożnej i piłki siatkowej
  • Klub zapaśniczy "Hutnik" Pieńsk, którego wychowankowie zdobywali medale mistrzostw Polski czy Europy w zapasach, będąc również reprezentantami kadry Polski.

Transport[edytuj | edytuj kod]

W Pieńsku krzyżują się dwie droga wojewódzkie 351 i 353 . Przez miasto przebiega też linia kolejowa nr 278 WęgliniecZgorzelec przez stację kolejową.

Wspólnoty wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

W Pieńsku w okresie od 1 czerwca 1987 do 24 lipca 1989 posługę wikariusza w parafii p.w. św. Franciszka z Asyżu sprawował ojciec Michał Tomaszek, męczennik z Peru, zamordowany w 1991 w Pariacoto wraz z o. Zbigniewiem Strzałkowskim. W grudniu 2015 został beatyfikowany. Jego imę nosi ulica w mieście oraz Szkoła Podstawowa nr 2 w której był katechetą.

Współpraca międzynarodowa[edytuj | edytuj kod]

Miasta i gminy partnerskie:

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Burmistrz. piensk.bip.net.pl. [dostęp 2015-01-25].
  2. a b Wyniki badań bieżących - Baza Demografia - Główny Urząd Statystyczny, demografia.stat.gov.pl [dostęp 2020-07-14].
  3. Pierwsza powojenna mapa Polski wydana przez WIG Sztabu Generalnego w roku 1945
  4. Wiktor Wenzel, Der Slawengau Besunzane im Licht der Ortsnamen, 2014.
  5. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2013 r.. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2013-07-26. ISSN 1505-5507.
  6. a b c d Waldemar Bena opis do mapy "Bory Dolnośląskie, Przemkowski Park Krajobrazowy" Wydawnictwo Turystyczne Plan, Jelenia Góra 2004 ​ISBN 83-88049-83-6
  7. Hermann Knothe, Geschichte des Oberlausitzer Adels und seiner Güter, Leizpig, Breitkopf & Härtel, 1879, s. 568
  8. Zarządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 7 maja 1946 r. (M.P. z 1946 r. nr 44, poz. 85).
  9. Pieńsk polskawliczbach.pl, w oparciu o dane GUS.
  10. Rejestr zabytków nieruchomych woj. dolnośląskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. s. 256. [dostęp 11.11.2012].
  11. YouTube, www.youtube.com [dostęp 2020-06-07].
  12. Sala Królestwa w Pieńsku
  13. Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2018-10-09].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]