Pierwszy krok w chmurach

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Pierwszy krok w chmurach
Autor Marek Hłasko
Typ utworu zbiór opowiadań
Wydanie oryginalne
Miejsce wydania Warszawa
Język polski
Data wydania 1956

Pierwszy krok w chmurach – zbiór opowiadań Marka Hłaski wydany w 1956 w Warszawie przez Spółdzielnię Wydawniczą „Czytelnik”. Tom stanowił polemikę z estetyką socrealizmu, cieszył się dużą popularnością czytelniczą i uznaniem recenzentów, został także wyróżniony nagrodą Polskiego Towarzystwa Wydawców Książek.

Charakter tomu[edytuj | edytuj kod]

Opowiadania Hłaski charakteryzują się odmiennością od schematów prozy socrealistycznej – zamiast typowych dla niej bohaterów, będących częścią zgranego kolektywu i definiujących się poprzez uczestnictwo w zbiorowości, w prozie Hłaski występują bohaterowie indywidualni, dramatycznie przeżywający swoje emocje i stawiający je ponad sprawami zbiorowymi. Bohaterowie ci poszukują oparcia w trwałym systemie wartości moralnych, przeżywają jednak rozczarowanie w zetknięciu z rzeczywistością, która (inaczej niż w optymistycznych utworach socrealizmu) przedstawiana jest jako skażona, pozbawiona miejsca na nadzieję i szczęście[1]. Odmienna jest także przestrzeń, w których rozgrywa się akcja utworów – proza socrealistyczna akcentowała zazwyczaj urodę odbudowującej się po wojnie i piękniejącej Polski, u Hłaski natomiast otoczenie jest nieprzyjazne, biedne i przygnębiające; cechy te podkreśla często pogoda – w opowiadaniach Pierwszego kroku w chmurach zazwyczaj pada deszcz, a jeśli pojawia się słońce, to jego światło wyostrza jedynie brzydotę przestrzeni[2]. Zanegowana zostaje również wartość pracy i współdziałania kolektywu – praca jest dla bohaterów Hłaski źródłem męczarni i przygnębiającej monotonii, a inni ludzie – nieszczęść i rozczarowań[3]. Obszarem polemiki z socrealizmem jest w Pierwszym kroku w chmurach także język – zamiast oficjalnego języka propagandy pojawia się mowa potoczna, gwara środowiskowa, mowa proletariatu i wulgaryzmy. Język władzy, tchnący optymizmem i złożony ze sloganów jest kompromitowany jako fałszywy – w Odlatujemy w niebo entuzjastyczne informacje o locie człowieka na księżyc skontrastowane są z gorzkim monologiem bohatera o trudnościach życia we współczesnej Polsce, a w Robotnikach optymistyczna relacja spikera radiowego zostaje przerwana przez przekleństwo jednego z bohaterów[4].

Od charakterystyki tej odbiega jedynie zawarte w tomie opowiadanie Baza Sokołowska, stanowiące realizację socrealistycznego schematu[5].

Zawartość[edytuj | edytuj kod]

  • Dom mojej matki
  • Robotnicy
  • Okno
  • List
  • Finis perfectus
  • Dwaj mężczyźni na drodze
  • Baza sokołowska
  • Żołnierz
  • Kancik, czyli wszystko się zmieniło
  • Pijany o dwunastej w południe
  • Odlatujemy w niebo
  • Pierwszy krok w chmurach
  • Śliczna dziewczyna
  • Najświętsze słowa naszego życia
  • Lombard złudzeń
  • Pętla

Odbiór[edytuj | edytuj kod]

Pierwszy krok w chmurach od momentu opublikowania cieszył się dużym zainteresowaniem krytyków. Większość recenzentów była do debiutanta nastawiona pozytywnie i chwaliła go za odejście od fałszywego optymizmu, prezentowanego w literaturze socrealistycznej, poświęcenie twórczości indywidualnemu, pojedynczemu człowiekowi i zawarte w jego prozie poszukiwania moralne. Hłaskę określano mianem głosu pokolenia, przypisywano mu także zadanie odnowienia literatury polskiej i nazywano go tej literatury "prorokiem"[6]. Głosy krytyczne wobec twórczości pisarza były nieliczne, a ich autorzy zarzucali mu głównie nadmierny pesymizm, wulgarność, epatowanie fizjologią i zbyt daleko posuniętą negację[7]. W 1958 roku Pierwszy krok w chmurach został wyróżniony nagrodą Polskiego Towarzystwa Wydawców Książek[8]. Cieszył się także dużą popularnością czytelniczą – w marcu 1957 i styczniu 1958 roku książka została wznowiona w podwojonym nakładzie. Książka została także stosunkowo szybko przełożona na liczne języki europejskie oraz na języki: hebrajski, koreański i esperanto[7].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Joanna Pyszny Wstęp. W: Marek Hłasko: Pierwszy krok w chmurach ; Następny do raju. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich - Wydaw., 1999, s. XXI–XXIX. ISBN 83-04-04460-9.
  2. Joanna Pyszny Wstęp. W: Marek Hłasko: Pierwszy krok w chmurach ; Następny do raju. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich - Wydaw., 1999, s. XXX–XXXV. ISBN 83-04-04460-9.
  3. Joanna Pyszny Wstęp. W: Marek Hłasko: Pierwszy krok w chmurach ; Następny do raju. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich - Wydaw., 1999, s. XXXVIII. ISBN 83-04-04460-9.
  4. Joanna Pyszny Wstęp. W: Marek Hłasko: Pierwszy krok w chmurach ; Następny do raju. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich - Wydaw., 1999, s. XLII. ISBN 83-04-04460-9.
  5. Joanna Pyszny Wstęp. W: Marek Hłasko: Pierwszy krok w chmurach ; Następny do raju. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich - Wydaw., 1999, s. XXXVI–XXXVII. ISBN 83-04-04460-9.
  6. Joanna Pyszny Wstęp. W: Marek Hłasko: Pierwszy krok w chmurach ; Następny do raju. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich - Wydaw., 1999, s. XLVII. ISBN 83-04-04460-9.
  7. a b Joanna Pyszny Wstęp. W: Marek Hłasko: Pierwszy krok w chmurach ; Następny do raju. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich - Wydaw., 1999, s. XLVIII. ISBN 83-04-04460-9.
  8. Joanna Pyszny Wstęp. W: Marek Hłasko: Pierwszy krok w chmurach ; Następny do raju. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich - Wydaw., 1999, s. XX. ISBN 83-04-04460-9.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Joanna Pyszny Wstęp. W: Marek Hłasko: Pierwszy krok w chmurach ; Następny do raju. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich - Wydaw., 1999. ISBN 83-04-04460-9.