Pigafetta

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Pigafetta
Ilustracja
Pigafetta wyniosła
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad Euphyllophyta
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad jednoliścienne
Rząd arekowce
Rodzina arekowate
Rodzaj pigafetta
Nazwa systematyczna
Pigafetta (Blume) Beccari
Malesia 1: 89. 1877[2]
Typ nomenklatoryczny
P. filaris (Giseke) Beccari[2]
Synonimy
  • Lophospatha Burret
  • Salakka Reinw. ex Blume[3][4]
  • Zalacca Rumph.[4]

Pigafetta[5] (Pigafetta (Blume) Becc.) – rodzaj roślin z rodziny arekowatych czyli palm (Arecaceae). Obejmuje dwa gatunki[4][6][7][8]. Pigafetta wyniosła P. elata jest endemitem wyspy Celebes w Indonezji, a P. filaris rośnie na Molukach i Nowej Gwinei[9].

Oba gatunki są pionierskie – nasiona kiełkują w przypadku dostępu światła – w efekcie palmy te spotykane są w lukach drzewostanu, na pogorzeliskach, porzuconych polach, na osuwiskach, na polach lawowych i brzegach rzek i obrzeżach lasów[9][5]. Rosną do 1500 m n.p.m.[9] Roczne przyrosty na wysokość sięgają 1,2 m[5]. Ze względu na szybki wzrost sadzone są w formie reprezentacyjnych alei wzdłuż dróg na nowo budowanych osiedlach, uprawiane poza tym są jako ozdobne w parkach i na terenach rekreacyjnych[5]. Długie kłodziny są cenionym materiałem konstrukcyjnym, dawniej stosowane były zwłaszcza do budowy rusztowań[5], wciąż wykorzystywane są do budowy domostw, mebli i posadzek[9].

Nazwa rodzaju upamiętnia podróżnika, uczestnika i kronikarza wyprawy dookoła świata Ferdynanda MagellanaAntonio Pigafettę[5][9].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Bardzo wysokie (osiągające 50 m wysokości), masywne i prosto rosnące palmy. Młode części pędu gęsto kolczaste w węzłach. Kolce są cienkie, elastyczne i długie. Międzywęźla na młodych częściach pędu nagie, gładkie i zielone, z wiekiem drewniejące i brązowiejące. Ślady liściowe okazałe. U nasady pnia często wyrastają ościste korzenie przybyszowe. Korowa część pędu bardzo twarda, z kolei rdzeń miękki[6][9].
Liście
Pierzastozłożone, silnie wygięte, skupione w pióropusz na szczycie pędu. Odpadają wraz z pochwami liściowymi – stąd pień gładki. Ogonek liściowy (prawdziwy obecny tylko u P. elata), pochwa liściowa i oś liścia pokryte są elastycznymi kolcami wyrastającymi w szeregach. Listki liczne, wydłużone, z pojedynczym, tęgim kilem, na brzegu z krótkimi ośćmi i długą ością na przedłużeniu żyłki centralnej. Jednolicie ubarwione z obu stron[6][9].
Kwiaty
Skupione w kwiatostany wyrastające między liśćmi. Palmy te są dwupienne – na różnych osobnikach rozwijają się tylko kwiaty męskie albo żeńskie. Rozgałęzienia kwiatostanu są jedno i dwukrotne, te zakończone kwiatami w dolnej części są nagie (mają formę szypułek). Kwiaty męskie są symetryczne. Zawierają trójlistkowy zewnętrzny i taki sam wewnętrzny okółek okwiatu (listki okółka zewnętrznego są szerokie i krótkie, wewnętrznego dłuższe i węższe[9]) oraz 6 pręcików. Kwiaty żeńskie kulistawe[6].
Owoce
Drobne, jajowate pestkowce[6] jednonasienne[9].

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Rodzaj klasyfikowany jest do monotypowego podplemienia Pigafettinae z plemienia Calameae i podrodziny Calamoideae w obrębie arekowatych Arecaceae[4][3].

Wykaz gatunków[8]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2020-03-25].
  2. a b Salacca. W: Index Nominum Genericorum (ING) [on-line]. Smithsonian Institution. [dostęp 2020-03-25].
  3. a b Genus: Pigafetta (Blume) Becc.. W: Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy) [on-line]. USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System. [dostęp 2020-03-22].
  4. a b c d Andrew Henderson: Palms of Southern Asia. Princeton, Oxford: The New York Botanical Garden, Princeton University Press, 2009, s. 163-164. ISBN 978-0-691-13449-9.
  5. a b c d e f Jolanta i Karol Węglarscy: Użyteczne rośliny tropików. Poznań: Bogucki Wydawnictwo Naukowe, 2008, s. 248-250. ISBN 978-83-61320-17-3.
  6. a b c d e K.Kubitzki (red.): The Families and Genera of Vascular Plants. IV. Flowering Plants. Monocotyledons. Alismatanae and Commelinanae (except Gramineae). Berlin, Heidelberg: Springer, 1998, s. 344. ISBN 978-3-642-08378-5.
  7. David J. Mabberley: Mabberley's Plant-Book. Cambridge University Press, 2017, s. 716. ISBN 978-1-107-11502-6.
  8. a b Pigafetta (Blume) Becc.. W: Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2020-03-25].
  9. a b c d e f g h i Pigafetta (Blume) Becc.. W: PALMweb: Palms of the World Online [on-line]. [dostęp 2020-03-25].