Piotr Wojkow

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Piotr Wojkow
Пëтр Лазаревич Войков
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 13 sierpnia 1888
Kercz, gubernia taurydzka, Imperium Rosyjskie
Data i miejsce śmierci 7 czerwca 1927
Warszawa, Polska
Prezes delegacji rosyjsko-ukraińsko-białoruskiej w Komisji Mieszanej Reewakuacyjnej i Komisji Mieszanej Specjalnej w Moskwie
Okres od 1921
do 1926
Poprzednik Otto Szmidt
Następca Herman Lazaris
Poseł ZSRR w Polsce
Okres od 8 listopada 1924
do 7 czerwca 1927
Poprzednik Leonid Oboleński
Następca Dmitrij Bogomołow

Piotr Łazariewicz Wojkow (ros. Пëтр Лазаревич Войков, ur. 13 sierpnia 1888 w Kerczu, zm. 7 czerwca 1927 w Warszawie) – rewolucjonista, bolszewik, dyplomata radziecki.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Jego ojciec pochodził z ukraińskiej rodziny chłopskiej, był inżynierem górniczym[1].

Od 1903 Piotr Wojkow był zaangażowany w działalność rewolucyjną, należał do mienszewików. Zmuszony do emigracji do Szwajcarii, ukończył Uniwersytet Genewski.

Powrócił do kraju w sierpniu 1917 i został komisarzem na Uralu, tam też zwalczał fabrykantów i egzekwował odbiór kontyngentów żywności od chłopów, co wywołało klęskę głodu w okolicy Jekaterynburga[2]. Był oskarżany o udział w zamordowaniu w nocy z 16 na 17 lipca 1918 w Jekaterynburgu cesarza Mikołaja II i jego rodziny, miał być też odpowiedzialny za poćwiartowanie i zniszczenie przy użyciu kwasu siarkowego ciał zamordowanych[2]. Jednak zarówno śledztwo przeprowadzone w 1919 przez "białych" jak i śledztwo z początku lat 1990. nie wykazały udziału Wojkowa w naradach i podjęciu decyzji o mordu na cesarzu i jego rodzinie. Nie było też dowodów, że osobiście uczestniczył w zniszczeniu i ukryciu zwłok. Udowodniono jedynie, że zatwierdził podanie o 11 pudów kwasu siarkowego, użytego w trakcie niszczenia zwłok rodziny cesarskiej[3].

Przewodniczący delegacji rosyjsko-ukraińsko-białoruskiej w Mieszanej Komisji Reewakuacyjnej i Specjalnej Komisji Mieszanej, utworzonych na mocy Traktatu Ryskiego w negocjacjach z Polską w sprawie zwrotu mienia polskiego (1921-1926). Zachowały się dokumenty dotyczące przyjętej przez niego taktyki, mającej na celu utrudnienie zwrotu tego mienia, m.in. tysięcy dzwonów kościelnych, bibliotek i innych skarbów kultury wywiezionych przez Rosję w okresie zaborów[4]i w konsekwencji masowego wywozu mienia w pierwszych dwóch latach I wojny światowej. Większości tych dóbr Polska nigdy nie odzyskała, poprzestając na powrocie do kraju najważniejszych skarbów kultury narodowej. Od października 1924 Poseł ZSRR w Polsce.[2]

7 czerwca 1927 został zastrzelony na dworcu kolejowym w Warszawie[2] przez 19-letniego syna emigracyjnego działacza białogwardyjskiego Borysa Kowerdę, ucznia gimnazjum rosyjskiego w Wilnie. Wojkow przyjechał na dworzec, by w czasie godzinnego postoju pociągu towarzyszyć powracającemu do ZSRR przez Polskę chargé d’affaires ZSRR w Londynie, Arkadijowi Rozengolcowi[5], wydalonemu właśnie przez Brytyjczyków po zerwaniu stosunków dyplomatycznych z ZSRR w związku z ujawnioną działalnością szpiegowską ambasady sowieckiej. Według przyjętej później wersji wydarzeń, motywem zamachu była zemsta za udział Wojkowa w morderstwie cara i jego rodziny. Istnieje dokument wskazujący na możliwość związku z zabójstwem Wojkowa sowieckiego wywiadu wojskowego - Razwiedupru[6].

Rząd ZSRR zarzucił Polsce udzielanie azylu politycznego białym emigrantom rosyjskim. Rząd polski bronił się, wskazując, że Wojkow odmówił wszelkiej ochrony osobistej. Zaofiarował także odszkodowanie dla wdowy[7]. Zabójstwo Wojkowa spowodowało pogorszenie się stosunków polsko-radzieckich i zawieszenie rozmów o pakcie o nieagresji oraz o zwrocie polskiego mienia przez ZSRR.

Został pochowany przy murze Kremla, pośród najbardziej zasłużonych komunistów[2].

W ZSRR uznano jego zabójstwo za akt wojny, Armia Czerwona została postawiona w stan pogotowia bojowego, OGPU rozpoczęła też poszukiwanie i aresztowania tysięcy rzekomych "wspólników Kowerdy" i ich prześladowania, głównie na terenach dawnej Rzeczypospolitej. W rok po przewrocie majowym Józef Piłsudski musiał przekonać wschodniego sąsiada Polski o swoich pokojowych zamiarach.

Nazwiskiem Wojkowa nazwano stację metra w Moskwie na linii Zamoskworieckiej (Wojkowskaja). W 2007 pojawiły się w Rosji pomysły, by ze względu na pamięć o rodzinie carskiej zmienić nazwę tej stacji. W październiku 2010 deputowany partii Jedna Rosja do Dumy, Władimir Miedinski, zwrócił się do nowego mera Moskwy, Siergieja Sobianina, o usunięcie imienia Wojkowa ze stolicy[2].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Г.Н. Губенко, «Пётр Лазаревич Войков». Краткий биографический очерк, Симферополь: Крымиздат, 1959
  2. a b c d e f Moskwa bez zabójcy ostatniego cara?
  3. Dyskusja w sprawie ewentualnego przemianowania stacji metra "Wojkowska" opiera się na mitach, Ale Historia. Zabójstwo towarzysza Wojkowa
  4. zwłaszcza konfiskat po powstaniu listopadowym i styczniowym
  5. Edward J. Pałyga: Warszawski korpus dyplomatyczny [w:] Warszawa II Rzeczypospolitej 1918–1939. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1973, s. 286.
  6. Dokument ten jest jednak interesujący w kontekście zamachu na Piotra Wojkowa do jakiego doszło ponad pół roku później. Wskazuje on bowiem na możliwość, że zmianą na stanowisko sowieckiego posła w Warszawie interesował się sowiecki wywiad wojskowy. Zainteresowanie to mogło być do tego stopnia poważnie, że zdecydowano się sprawdzić kanałem nieoficjalnym, jak na nagły brak Wojkowa – „który przecież wiecznie w Warszawie siedzieć nie będzie” - może zareagować strona polska. Dokument pozwala na dodanie do funkcjonujących od lat w literaturze przedmiotu interpretacji zamachu na Piotra Wojkowa sowieckiego pełnomocnego przedstawiciela w Warszawie w dniu 7 czerwca 1927 r., hipotezy wskazującej na możliwość, bezpośredniego lub pośredniego, związku sowieckiego wywiadu – być może sowieckiego wywiadu wojskowego – z tym zamachem. Być może wbrew obowiązującej od 1927 r. wersji Kowerda nie działał w pojedynkę, motywowany dążeniem do zemsty za zniszczenie przez bolszewików Rosji i wymordowanie carskiej rodziny, ale był inspirowany lub wręcz prowadzony przez sowieckie instytucje. Sławomir Dębski, Zagadka zamachu na Piotra Wojkowa, sowieckiego posła w Warszawie 7 czerwca 1927 r. – nieznany dokument polskiego MSZ rzuca nowe światło w Polski Przegląd Dyplomatyczny nr 3(70)/2017 wersja elektroniczna
  7. Edward J. Pałyga: Warszawski korpus dyplomatyczny [w:] Warszawa II Rzeczypospolitej 1918–1939. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1973, s. 287.

Bibliografia, linki[edytuj | edytuj kod]


Poprzednik
Leonid Oboleński
Flag of the Soviet Union.svg Posłowie i ambasadorowie ZSRR w Polsce
1924–1927
Flag of the Soviet Union.svg Następca
Dmitrij Bogomołow