Pożegnanie z Marią

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy zbioru opowiadań Tadeusza Borowskiego. Zobacz też: film o takim tytule.
Pożegnanie z Marią
Autor Tadeusz Borowski
Tematyka II wojna światowa
Typ utworu opowiadanie
Data powstania 1947
Wydanie oryginalne
Język polski
Data wydania 1947

Pożegnanie z Marią – zbiór opowiadań Tadeusza Borowskiego z 1947 roku, w skład którego wchodzą:

  • Pożegnanie z Marią
  • Dzień na Harmenzach
  • Proszę państwa do gazu
  • Śmierć powstańca
  • Bitwa pod Grunwaldem

Później, zgodnie z wolą autora, do cyklu tego zaliczono także opowiadania Chłopiec z Biblią, U nas w Auschwitzu..., Ludzie, którzy szli, Ojczyzna, Ofensywa styczniowa.

Opowiadania te łączy tematyka II wojny światowej oraz postać Tadka, który jest zarazem narratorem i głównym bohaterem. W dużej mierze są to opowiadania autobiograficzne, jednak nie można zupełnie utożsamiać Tadka z Tadeuszem Borowskim, a wydarzenia opisane w opowiadaniach nie zawsze odzwierciedlają rzeczywiste przeżycia pisarza.

W opowiadaniach tych pisarz stosuje metodę behawiorystyczną – opisuje tylko zachowania i zewnętrzne reakcje bohaterów, pomijając ich przeżycia wewnętrzne i psychikę. Narrator opowiadań nie ocenia ani nie klasyfikuje bohaterów, ale dąży do obiektywizmu.

Problematyka i główne przesłanie[edytuj | edytuj kod]

Najistotniejszą kwestią poruszaną przez Tadeusza Borowskiego w tych opowiadaniach jest wpływ wojny i obozu koncentracyjnego na moralność człowieka, na jego kodeks etyczny i psychikę. Przeżycie obozu wiąże się z działaniem na niekorzyść innych współwięźniów i z całkowitym odwróceniem dotychczasowych wartości moralnych. Człowiek zlagrowany jest w stanie dokonać wielu potwornych rzeczy, by przetrwać. Przyjmuje wręcz niekiedy wobec innych postawę swojego własnego oprawcy. To doprowadza do tego, że w opowiadaniach Borowskiego zaciera się różnica między katem a ofiarą.

Opowiadania Tadeusza Borowskiego ukazują różne postawy ludzi wobec skrajnych sytuacji, m.in. bierność, aktywność lub też próba dostosowania się do panujących warunków.

Opinie[edytuj | edytuj kod]

Wydaje się, że nikt poza Borowskim nie sięgnął tak głęboko w istotę hańbiącej ludzkość sprawy, nikt nie potrafił tak precyzyjnie narysować metod i skutków upodlenia człowieczeństwa. Nikt – to znaczy nikt u nas. Wydaje się, że nowele Borowskiego nie dadzą się porównać z żadną literaturą świata. Jest to szczytowe osiągnięcie w tego rodzaju piśmiennictwie.

Jarosław Iwaszkiewicz w przedmowie do Pożegnania z Marią (wyd. z 1961),

Na podstawie prozy Borowskiego Antoni Halor i Józef Gębski zrealizowali pełnometrażowy film dokumentalny „Testament”; wykorzystali w nim oryginalne taśmy filmowe z oświęcimskiego obozu z lat 1939–1945.

Adaptacje[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Pożegnanie z Marią w bazie filmpolski.pl
  2. Pożegnanie z Marią. encyklopediateatru.pl [dostęp 2020-06-29]
  3. Pożegnanie z Marią w bazie filmpolski.pl

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Literatura polska. Przewodnik encyklopedyczny, Warszawa 1985, t. 2, s. 232.