Podwójne życie Weroniki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Podwójne życie Weroniki
La double vie de Véronique
Gatunek dramat
psychologiczny
Rok produkcji 1991
Data premiery 15 maja 1991
Kraj produkcji  Francja
 Polska
 Norwegia
Język francuski, polski
Czas trwania 96 min
Reżyseria Krzysztof Kieślowski
Scenariusz Krzysztof Kieślowski
Krzysztof Piesiewicz
Główne role Irène Jacob
Philippe Volter
Muzyka Zbigniew Preisner
Zdjęcia Sławomir Idziak
Scenografia Halina Dobrowolska
Patrice Mercier
Kostiumy Laurence Brignon
Claudia Fellous
Elżbieta Radke
Montaż Jacques Witta
Produkcja Leonardo De La Fuente
Dystrybucja Sidéral Films

Podwójne życie Weroniki (fr. La double vie de Véronique) – film psychologiczny z 1991 w reżyserii Krzysztofa Kieślowskiego, zrealizowany we francusko-polsko-norweskiej koprodukcji na podstawie scenariusza napisanego przez reżysera wraz z Krzysztofem Piesiewiczem. Pierwszy film Kieślowskiego nakręcony w koprodukcji opowiada losy dwóch identycznych dziewczyn, Francuzki Véronique oraz Polki Weroniki (Irène Jacob w podwójnej roli), które reprezentują dwa warianty stosunku do kariery muzycznej oraz dwa różne warianty konsekwencji ich wyborów.

Podwójne życie Weroniki zostało uhonorowane nagrodą FIPRESCI, nagrodą dla najlepszej aktorki oraz Nagrodą Jury Ekumenicznego na 44. MFF w Cannes, jednak wywołało mieszane reakcje krytyków. O ile zdjęcia Sławomira Idziaka oraz muzyka Zbigniewa Preisnera budziły powszechny zachwyt, krytykowano na ogół banalną treść skrywającą się za enigmatyczną narracją.

Opis fabuły[edytuj | edytuj kod]

Film opowiada losy dwóch identycznych dziewczyn, Francuzki Véronique oraz Polki Weroniki. Nie wiedzą o sobie nawzajem, obie przejawiają talent muzyczny, obie jednak również chorują na serce. Weronika, zamieszkująca małe miasteczko, śpiewa w chórze. Nęka ją przeczucie, że jest z kimś w niezwykły sposób spokrewniona. Opuściwszy swojego przyjaciela Antka, Weronika udaje się w podróż do Krakowa. Uczestniczy w przesłuchaniach i próbach chóru. Podczas manifestacji na krakowskim rynku Weronika spogląda na autokar wiozący francuskich turystów, gdzie zauważa dziewczynę wyglądającą identycznie jak ona. Nie spotykają się jednak ze sobą, a Véronique odjeżdża, fotografując manifestantów. Weronika wygrywa konkurs muzyczny, lecz podczas pierwszego publicznego występu w filharmonii pada na scenę i umiera na zawał serca. W tym samym czasie Véronique zaczyna odczuwać stratę bliskiej osoby. Gdy dowiaduje się o swej chorobie serca, rezygnuje ze śpiewu i podejmuje się nauczania dzieci muzyki w szkole. Tam spotyka Alexandre'a, lalkarza i autora bajek dla dzieci. Później odbiera telefony niewiadomego pochodzenia, a potem serię przesyłek od kogoś, kto pragnie nawiązać z nią kontakt. Véronique wyrszua do Paryża, gdzie odkrywa, że nadawcą przesyłek był Alexandre[1].

Irène Jacob, odtwórczyni roli Weroniki / Véronique

Obsada[edytuj | edytuj kod]

Produkcja[edytuj | edytuj kod]

Podwójne życie Weroniki zostało wyreżyserowane przez Krzysztofa Kieślowskiego na podstawie scenariusza napisanego przezeń wraz z Krzysztofem Piesiewiczem. Producentem filmu był włoski filmowiec Leonardo de la Fuente, który koordynował współpracę własnego studia Sidéral Films ze Studiem Filmowym „Tor” oraz spółką Canal+[2]. Początkowo scenariusz nosił tytuł Chórzystka, jednakże we Francji owa nazwa rodziła złe skojarzenia przywołujące na myśl kolejny film katolicki z Polski, co mogło zniechęcić doń widownię francuską[3]. Po wielu debatach nad tytułem wymyślono ostatecznie tytuł Podwójne życie Weroniki, brzmiące wystarczająco dobrze po polsku, francusku i angielsku, lecz jak zastrzegał Kieślowski: „ani ja, ani producent nie jesteśmy do niego naprawdę przekonani”[4].

Początkowo Kieślowski miał problemy z dobraniem aktorki do roli głównej bohaterki. Najpierw planował wybór Annie MacDowell, która zrazu zgodziła się wziąć udział w przedsięwzięciu. Producent filmu nie dopilnował jednak podpisania stosownej umowy z amerykańską aktorką, której zaproponowany został w międzyczasie inny projekt. Toteż Kieślowski zdecydował się na urodzoną w Szwajcarii Irène Jacob, która miała doświadczenie aktorskie m.in. z filmu Do zobaczenia, chłopcy (1987) Louisa Malle'a[5]. Główną rolę męską Alexandre'a miał zagrać włoski reżyser Nanni Moretti, jednak z powodu choroby nie wziął udziału w zdjęciach, w związku z czym zastąpił go Philip Wolter[6]. Muzykę do filmu skomponował ceniony przez Kieślowskiego Zbigniew Preisner, używając jako słów do pieśni fragmentów Piekła Dantego Alighieri[7]. Na potrzeby scen z lalkami Kieślowski wynajął emerytowanego lalkarza Bruce'a Schwartza, podpatrzonego wśród dawnych współpracowników Jima Hensona. Jak relacjonował reżyser, Schwartz „po wielu latach wrócił do zawodu z ogromną tremą i strachem”, lecz po udanej realizacji przedstawienia będącego częścią filmu Kieślowski „zobaczył prawdziwie szczęśliwego człowieka”[8].

Zdjęcia do Podwójnego życia Weroniki zrealizował Sławomir Idziak. Podstawowym filtrem użytym przez operatora był złocisto-żółty, co sprawiło, że świat filmu „jest dużo piękniejszy niż naprawdę”[9]. Montaż filmu odbył się w wytwórni w Clermont-Ferrand z udziałem montażysty Jacques'a Witty, z którym komunikacja odbywała się przy pomocy tłumacza Marcina Latałły[10]. Zmontowano dwie wersje filmu o różnych zakończeniach. W europejskiej wersji Weroniki ojciec Francuzki podpatruje ją podczas pracy, nie odzywając się do niej słowem; w amerykańskiej natomiast wychodzi naprzeciw Véronique, ona zaś przytula się do niego[11].

Odbiór[edytuj | edytuj kod]

Odbiór filmu w Polsce[edytuj | edytuj kod]

Krzysztof Kieślowski, reżyser filmu

Podwójne życie Weroniki ogólnie zostało przyjęte przez krytyków polskich pozytywnie, jednak zarazem wprawiło ich w zakłopotanie dotyczące tego, o czym ten film ma traktować[12]. Przykładowo, Grzegorz Zięba traktował film Kieślowskiego i Piesiewicza jako „poemat o ludzkim losie, przeznaczeniu i przypadku”, a Maciej Pawlicki – jako dzieło o „niemal intuicyjnie odbieranej potrzebie człowieczej dwoistości, podwójności, potrzeby oparcia w drugim człowieku, potrzeby więzi z nim, choćby nawet nie w pełni uświadomionej”[12]. Na ogół pisano o Podwójnym życiu Weroniki przede wszystkim jako o dziele nieuchwytnym pod względem traktowanej tematyki, poruszającym wiele problemów naraz[12]. Niektórzy, jak Stanisław Wyszomirski, traktowali to jako zaletę i polecali film każdemu, kto „nienawidzi chamstwa, wulgarności, lecz szuka niezwykłości i tajemnicy, której nie trzeba interpretować”[13]. Jednakże części krytyków wieloznaczność filmu jawiła się jako wada. Anonimowa recenzentka „Przekroju” pisała, że Kieślowski z Piesiewiczem opowiedzieli historię banalną, ale upozowaną na głębokie treści i skomplikowane podteksty”[13]. Robert Bugajczyk zarzucił twórcom „brak porządnego scenariusza”, a nawet przychylny twórczości Kieślowskiego Tadeusz Sobolewski pisał: „Przeszkadza mi brak pewności, o czym jest ten film”[14]. Zdaniem Anny Tatarkiewicz, Kieślowski „nie powinien sam pisać scenariuszy, bo jest utalentowanym reżyserem, ale marnym pisarzem”[14]. Tadeusz Lubelski konstatował ponadto, iż Podwójne życie Weroniki jest filmem przesłodzonym, na podobieństwo baśni[14].

Ze względu na fakt nakręcenia Podwójnego życia Weroniki w koprodukcji krytycy odczuwali pokusę porównania ze sobą części „polskiej” i „francuskiej” filmu. Zdaniem Krzysztofa Sielickiego film opowiada jako całość o zjednoczeniu Europy, a Zięba opisywał go w kategoriach wspólnego europejskiego dziedzictwa kulturowego[15]. Wedle relacji Bożeny Janickiej większość widzów okazywała większe poruszenie polską, bardziej tragiczną, częścią filmu[15], a Andrzej Wielowiejski opisywał obie części (polską – realistyczną, francuską – pełną niedopowiedzeń) jako przeciwstawne[16]. Jak przekonywał Pawlicki, Kieślowski tym filmem symbolicznie żegnał się z okresem PRL-u, po którym „Polska wzięła to swoje ostatnie, najpiękniejsze górne C i padła z rumorem do grobu”[16].

Pomimo polaryzacji ocen Podwójnego życia Weroniki polscy krytycy nie mogli wiele zarzucić stronie estetycznej filmu. Z powszechnymi pochwałami spotkały się sceny erotyczne, znacznie bardziej wysublimowane i mniej wulgarne niż w poprzednich filmach reżysera[16]. Recenzenci dostrzegali wirtuozerię w operowaniu światłocieniem i kolorem (z przewagą brązu i ciemnej czerwieni); szczególnie Ryszard Beryt nazwał dzieło Kieślowskiego i Piesiewicza „piękną, romantyczną historią miłosną o niezwykłej urodzie wizualnej”, zawdzięczanej zdjęciom Sławomira Idziaka[16], a Tatarkiewicz porównała warstwę plastyczną filmu z malarstwem Vermeera[16]. Entuzjastycznie przyjęto również muzykę Zbigniewa Preisnera, którą Pawlicki określił mianem „porażającej”, a Władysław Cybulski porównał z muzyką osiemnastowieczną[17]. Mimo to film w ogólnym rozrachunku rozczarowywał część krytyków; Janicka sarkastycznie pisała, iż: „Jeżeli po projekcji dobrze zrobionego filmu z doskonałą muzyką, pięknymi zdjęciami i uroczą dziewczyną nie możemy ukryć rozczarowania, że to tylko tyle – a słyszałam takie głosy po warszawskiej premierze – to coś musi być z nami nie w porządku”[17]. Agnieszka Morstin-Popławska po latach uznała Podwójne życie Weroniki za idealny przykład filmowego kiczu, stwierdzając przy tym, że „przesłanie filmu Kieślowskiego – «jesteśmy tacy sami» – mogło być w tamtym czasie wiarygodne tylko dla nastolatek”[18].

Odbiór filmu poza granicami Polski[edytuj | edytuj kod]

Za granicą Podwójne życie Weroniki zostało lepiej przyjęte aniżeli w Polsce[19]. Roger Ebert z pisma „Chicago Sun-Times” porównywał film Kieślowskiego i Piesiewicza do gry: „Czasami gram w swoim życiu w grę, która polega na powrocie do dokładnego miejsca i czasu oraz odtworzeniu dokładnej akcji. [....] Zawsze mogę powtórzyć swoje działanie w przyszłym roku, ale nigdy w zeszłym roku. Nie mogę umówić się na spotkanie w przeszłości. Coś w rodzaju tej gry jest tym, o co chodzi w Podwójnym życiu Weroniki[20]. Desson Thomson dla „Washington Post” pisał, iż film „funkcjonuje wyłącznie w oparciu o wizualne kontrasty, emocje i obecność głównej aktorki Ireny Jacob. W swojej kategorii jest subtelnie szlachetny”[21]. Matthew Leyland pisał dla BBC, że „nawet jeśli Podwójne życie jest zapewne tylko w połowie tak satysfakcjonujące, jak niektóre inne filmy Kieślowskiego, to niewątpliwie pozostawi niezatarty ślad w jego wybitnej karierze”[22]. Jak pisał Nigel Andrews w „Financial Times”: „Wierzę, że jesteśmy zahipnotyzowani przez Podwójne życie Weroniki... Jak inaczej wytłumaczyć zdolność francusko-polskiego filmu o absurdalnym założeniu fabularnym [...] do oczarowania nas w sposób niespotykany w żadnym filmie europejskim w najnowszej historii?”[23]. Jonathan Romney komentował wypowiedź Andrewsa następującymi słowy: „Film Kieślowskiego ma potencjał hipnotyzujący. Zaprasza do analizy, ale też zachęca nas, by w jego mglistym, zdrętwiałym świecie ominąć krytyczne dociekania i odnaleźć pierwiastek zmysłowy, emocjonalny, a nawet – jeśli jesteśmy do tego skłonni – duchowy”[23]. Zdaniem Petera Bradshawa z „The Guardiana” film jest „równie piękny i tajemniczy jak wiersz, a jego formalna elegancja i moc oddziaływania – bezdyskusyjne”[24].

Analizy i interpretacje[edytuj | edytuj kod]

Marek Haltof zauważał, że Podwójne życie Weroniki porusza motyw występujący w wielu poprzednich filmach Kieślowskiego, mianowicie motyw ludzkiego przeznaczenia. Haltof odnalazł w filmie inspirację Kieślowskiego dziewiętnastowiecznymi utworami niemieckiego romantyzmu (przede wszystkim twórczością E. T. A. Hoffmanna), w których pojawiały się postaci telepatycznych więzi, metempsychozy oraz sobowtórów[25]. Polski historyk filmu stwierdzał, że Kieślowski ze swoimi skłonnościami formalistycznymi reprezentowanymi przez Podwójne życie Weroniki dokonał dla filmu artystycznego lat 90. XX wieku tego samego, co Sergio Leone dla westernu lat 60.[26]

Nagrody[edytuj | edytuj kod]

Rok Festiwal/instytucja Nagroda[27] Nagrodzony
1991 44. MFF w Cannes Najlepsza aktorka Irène Jacob
Nagroda Jury Ekumenicznego Krzysztof Kieślowski
Nagroda FIPRESCI
Amerykańskie Stowarzyszenie Krytyków Filmowych Nagroda Stowarzyszenia
1992 Koło Piśmiennictwa Filmowego SFP Złota Taśma
Plebiscyt czasopisma „Film Złota Kaczka dla najlepszego filmu polskiego

Ścieżka dźwiękowa[edytuj | edytuj kod]

La Double Vie De Véronique (The Double Life of Veronika)
Ścieżka dźwiękowa Zbigniewa Preisnera
Wydany 1991
Gatunek muzyka poważna, muzyka filmowa
Wydawnictwo Virgin
Album po albumie

Nagrania do ścieżki dźwiękowej filmu ukazały się w 1991 roku nakładem wytwórni muzycznej Virgin[28].

Lista utworów
  1. „Weronika” – 0:38
  2. „Véronique” – 0:24
  3. „Tu viendras” – 2:37
  4. „L’enfance” – 3:10
  5. „Van Den Budenmayer” – 4:28
  6. „Véronique” – 0:35
  7. „Solitude” – 0:56
  8. „Les marionnettes” – 2:28
  9. „Thème: 1re transcription” – 0:54
  10. „L’enfance II” – 0:58
  11. „Alexandre” – 1:14
  12. „Alexandre II” – 1:12
  13. „Thème: 2e transcription” – 0:54
  14. „Concerto en mi (instrumentation contemporaine n° 1)” – 0:38
  15. „Concerto en mi (instrumentation contemporaine n° 2)” – 1:13
  16. „Concerto en mi (instrumentation contemporaine n° 3)” – 1:25
  17. „Van Den Budenmayer” – 5:19
  18. „Générique de fin” – 1:26

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Podwójne życie Weroniki, Akademia Polskiego Filmu [dostęp 2019-09-12].
  2. Haltof 2004 ↓, s. 176.
  3. Kieślowski 1997 ↓, s. 133.
  4. Kieślowski 1997 ↓, s. 134.
  5. Kieślowski 1997 ↓, s. 135.
  6. Kieślowski 1997 ↓, s. 136.
  7. Kieślowski 1997 ↓, s. 139.
  8. Kieślowski 1997 ↓, s. 140-141.
  9. Kieślowski 1997 ↓, s. 144.
  10. Kieślowski 1997 ↓, s. 145.
  11. Kieślowski 1997 ↓, s. 146.
  12. a b c Przylipiak 1997 ↓, s. 157.
  13. a b Przylipiak 1997 ↓, s. 158.
  14. a b c Przylipiak 1997 ↓, s. 159.
  15. a b Przylipiak 1997 ↓, s. 160.
  16. a b c d e Przylipiak 1997 ↓, s. 161.
  17. a b Przylipiak 1997 ↓, s. 163.
  18. Morstin-Popławska 2009 ↓, s. 149.
  19. Ewa Nawój, "Podwójne życie Weroniki", Culture.pl, kwiecień 2011 [dostęp 2019-09-14] (ang.).
  20. Roger Ebert, The Double Life of Veronique Movie Review (1991), www.rogerebert.com, 13 grudnia 1991 [dostęp 2019-09-14] (ang.).
  21. Desson Thomson, The Double Life of Veronique Movie Review (1991), Washington Post, 13 grudnia 1991 [dostęp 2019-09-14] (ang.).
  22. Matthew Leyland, BBC - Movies - review - The Double Life Of Véronique (La Double Vie De Véronique), BBC, 13 marca 2006 [dostęp 2019-09-14].
  23. a b Jonathan Romney, The Double Life of Véronique:Through the Looking Glass, The Criterion Collection [dostęp 2019-09-14] (ang.).
  24. Peter Bradshaw, The Double Life Of Véronique, The Guardian, 17 marca 2006 [dostęp 2019-09-14].
  25. Haltof 2004 ↓, s. 117-118.
  26. Haltof 2004 ↓, s. 120.
  27. Podwójne życie Weroniki w bazie filmpolski.pl
  28. Zbigniew Preisner – La Double Vie De Véronique – The Double Life Of Veronika (ang.). www.discogs.com. [dostęp 2013-11-15].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Marek Haltof, The cinema of Krzysztof Kieślowski: variations on destiny and chance, London: Wallflower, 2004 [dostęp 2019-09-14].
  • Krzysztof Kieślowski, O sobie, Kraków: Znak, 1997.
  • Agnieszka Morstin-Popławska, Historia pewnego złudzenia. Teorie kiczu i „Podwójne życie Weroniki” Krzysztofa Kieślowskiego, „Kwartalnik Filmowy” (66), 2009.
  • Mirosław Przylipiak, Krótkie filmy, Dekalog, oraz Podwójne życie Weroniki Krzysztofa Kieślowskiego w zwierciadle polskiej krytyki filmowej, „Kwartalnik Filmowy” (24), 1998.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]