Pomarańcza

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Cytrus
Ilustracja
Morfologia (pomarańcza gorzka)
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad różowe
Rząd mydleńcowce
Rodzina rutowate
Rodzaj cytrus
Nazwa systematyczna
Citrus L.
Sp. Pl. 782, 1753
Ilustracja
Owoc pomarańczy

Pomarańcza – nazwa, jaką określa się niektóre gatunki roślin należące do rodzaju cytrus, zwykle o pomarańczowej skórce i włóknistym miąższu. Jest to nazwa tylko zwyczajowa, nie stanowi ona odrębnej jednostki taksonomicznej. Gatunki pomarańczy pochodzą z Chin i wschodniej Azji.

Słodkie pomarańcze zostały wymienione w chińskiej literaturze w roku 314 p.n.e. W 1987 roku drzewa pomarańczy okazały się najczęściej uprawianymi drzewami owocowymi na świecie. Są powszechnie uprawiane w klimatach tropikalnych i subtropikalnych. Owoc z drzewa pomarańczy może być spożywany jako świeży lub przetworzony w postaci soku. W 2012 roku słodkie pomarańcze stanowiły około 70% produkcji owoców cytrusowych.

Pomarańcze wiszące na drzewie

W 2013 roku na całym świecie zebrano 71,4 mln ton pomarańczy. Najwyższa produkcja ma miejsce w Brazylii, USA (stany Floryda i Kalifornia) oraz Chinach[2].

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Owoce są jadalne. Zawierają dużo witamin, w tym najwięcej witaminy C. Smak słodko-kwaśny. Nadają się do bezpośredniego spożycia na surowo. Są powszechnie stosowane w produkcji soków owocowych. Gatunki te są uprawiane w krajach o klimacie tropikalnym i subtropikalnym. W pełni dojrzałe drzewo pomarańczowe może dawać do tysiąca owoców rocznie i zapewnić dobre zbiory przez następne 50-80 lat. Drzewka pomarańczowe rzadko przekraczają 9 m wysokości. 1/3 światowych zbiorów pomarańczy przypada na Brazylię. Na drugim miejscu są Stany Zjednoczone (szczególnie Kalifornia i Floryda), oraz Chiny.

Pomarańcza jest najbardziej rozpowszechnionym drzewem owocowym świata, uprawiana jest w ponad 100 krajach[3].

Wartość odżywcza[edytuj | edytuj kod]

 Zobacz więcej w artykule Pomarańcza chińska, w sekcji Wartość odżywcza.

Sposób uprawy[edytuj | edytuj kod]

Gatunki są uprawiane w krajach o klimacie tropikalnym i subtropikalnym, wymagają znacznych ilości słońca i wody. Wykorzystanie zasobów wody przez przemysł cytrusowy na Bliskim Wschodzie przyczynia się do przesuszenia owych regionów. Kolejnym istotnym elementem w pełnym rozwoju owoców jest zmiana temperatur między latem i zimą, a między dniem i nocą. W chłodniejszym klimacie pomarańcze mogą być uprawiane w pomieszczeniach zamkniętych.

Aby zapobiec uszkodzeniu przez mróz stosuje się proces skrapiania drzew wodą, tak aby pokryć je cienką warstwą lodu. Praktyka ta jednakże chroni jedynie przez bardzo krótki czas[4].

Dojrzewanie[edytuj | edytuj kod]

Pomarańcze muszą być dojrzałe, gdy są zbierane. W Stanach Zjednoczonych prawo zabrania zbiorów niedojrzałych owoców w takich stanach jak Teksas, Arizona, Kalifornia i Floryda. Dojrzałe pomarańcze często jednak mają zielony lub żółto-zielony kolor skóry. Etylen służy do zmiany zielonej skóry na pomarańczową. Proces ten jest znany jako „dojrzewanie” lub „gazowanie”.

Przechowywanie[edytuj | edytuj kod]

W handlu pomarańcze mogą być przechowywane przez okres do 12 tygodni po zbiorach przez chłodzenie kontrolowane w komorach atmosferycznych. Czas przechowywania zależy od odmiany, dojrzałości, warunków przed pozyskaniem i użytkowaniem. W sklepach i na rynkach pomarańcze powinny być umieszczone na półkach. W domu pomarańcze mają trwałość około jednego miesiąca[5].

Gatunki pomarańczy[edytuj | edytuj kod]

  • Pomarańcza bergamota, bergamota, bergamotka (Citrus bergamia Risso & Poit., Citrus aurantium ssp. bergamia (Risso & Poit.) Wight & Arn. ex Engler)
  • Pomarańcza chińska, pomarańcza słodka (Citrus sinensis (L.) Osbeck, syn. Citrus aurantium L. var. dulcis L., Citrus auriantum var. sinensis L.)
  • Pomarańcza gorzka, pomarańcza kwaśna (Citrus aurantium L., Citrus aurantium subsp. amara Engler)
  • Pomarańcza limeta, limeta (Citrus limetta Risso)
  • Pomarańcza olbrzymia, pompela (Citrus grandis L.)

Produkty i skojarzenia[edytuj | edytuj kod]

Produkcja[edytuj | edytuj kod]

Lista największych państw świata w produkcji pomarańczy w 2013 roku (mln ton)[6]
Kraj mln ton
1 Brazylia 35,6
2 Stany Zjednoczone 15,7
3 Chiny 14,4
4 Indie 10,8
5 Meksyk 8,1
6 Hiszpania 3,4
7 Egipt 2,9
8 Turcja 1,8
9 Włochy 1,7
10 RPA 1,7

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Stevens P.F: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-02-02].
  2. Morton, J., Fruits of Warm Climates (1987) Miami, FL, s. 134–142. Citrus sinensis information from NPGS/GRIN. Organisms. Citrus Genome Database.
  3. Portret genomu pomarańczy (pol.). [dostęp 2010-01-19].
  4. NEWTON BBS. Argonne National Laboratory, How Cold Can Water Get?
  5. Canadian Produce Marketing Association, Home Storage Guide for Fresh Fruits & Vegetables.
  6. United Nations, Food and Agricultural Organization, FAO Statistics. 2013., Top Production of Oranges 2013 – choose „Production, Crops, World” in the left margin and picklist”., 2015.