Powiat jampolski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Powiat jampolski dawny powiat guberni podolskiej, siedzibą był Jampol, dziś w granicach Ukrainy.

Siedziby gmin:

  1. Babczyńce(ukr.)
  2. Dzygówka
  3. Klębówka
  4. Komargród
  5. Krasne
  6. Morachwa
  7. Pieńkówka
  8. Rożniatówka
  9. Tymanówka
  10. Tomaszpol
  11. Czerniejowce
  12. Jampol
  13. Jaruga

Wzmianka słownikowa z 1882[edytuj | edytuj kod]

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Dawniej powiat graniczył na północy z powiatem winnickim, częścią powiatu bracławskiego, na wschód z powiatem bracławskim i olhopolskim, na południe z Dniestrem i Bessarabią, na zachód z powiatem mohylewskim. Miał powierzchnię 65,65 mili kawdratowej, czyli w. 3179, dzies. 392.038.

Ziemia[edytuj | edytuj kod]

Na większej części powiatu była czarna i tłusta ziemia. Nad Dniestrem piaszczysta i glinkowata.

W czasie lata mokrego, zboże zbyt rośnie, przy umiarkowanym roku ziemia daje wielkie korzyści. Powierzchnia pagórkowata przerzynana rzeczkami płynącymi do Dniestru,

Ludność powiatu:

Pod względem stanów:

  • szlachty
    • męż. 697,
    • kob. 721
  • razem 1418;

mieszczan

  • męż. 9207,
  • kob. 9453
  • razem 18.660;
  • włościan
    • męż. 66.614,
    • kob.67.539
  • razem 134.043;

różnych stanów

  • męż. 5817,
  • kobiet 2876
  • razem 7693.

Na jedną milę kwadratową przypada 2615 mk. na wiorstę 55; na jednego mieszkańca wypada 2,24 dzies. W 1878 r. zawarto ślubów w m. Jampolu 52 w pow. jampolskim 1946; urodziło się w mieście Jampolu męż. 163, kob. 113 razem 276; w powiecie jampolskim męż. 4439, kob. 4224 razem 8663; zmarło w m. Jampolu męż. 66, kobiet 60 razem 126; w pow. jampolskim męż. 3158, kob. 3055 razem 6216 ludzi; przewyżka więc w m. Jampolu jest + 150, w pow. jampolskim + 3156. Na 1000 więc mieszkańców wypada ślubów 13,25 we w’Iiach, 9,75 w mieście. Urodzeń 49,84 we wsiach, 49,25 w m. Śmierci we wsiach 32,88, w mieście 26,00; Przybytek we wsiach 16,96, w mieście 23,25.

Z ogólnej ilości ziemi, pod zabudowania, ogrody, wygony i drogi jest ziemi 23.371 dzies., pod polami 266.327 dzies., pod łąkami 48.489 dzies.; pod łąkami 56.200 dzies., pod wodą i błotami 19.650. Ilość lasu jest w ogóle niewielką, w ostatnich latach jeszcze więcej się zmniejszyła, tak że rzadka jest wieś aby las był wystarczającym do gorzelni i fabryk. Ubożsi mieszkańcy opalają burzanami, trzciną i tak nazwanym kirpiczem, czyli nawozem.

Koni w pow. jampolskim 28.296, bydła 33.063, owiec 98.128, świń 56.022. Fabryki świec 2 produkcya 350 rs., zajmuje 2 lud.; garbarnia 1 produkcya 300 rs. zajmuje 2 lud.: sukna l, produkcya 700 rs., zajmuje 6 ludzi; cukrowni 7, produkcya 1.270.000 rs. zajmuje 2200 lud.; browarów 2, produkcya 3900 rs., zajmuje 3 lud., octu 1 produkcya 200 rs. 1 cegielnia, 8, produkcya rs. 14.200; wapniarek 9, prod. 12.000 rs. zajmuje 90 ludz.; młynów krupczat. 15 produkcya 59.000 rs, zajmuje 80 lud.; młynów parowych 5, produkcya 9200 rs., zajmuje 20 ludzi; razem fabryk 51 z produkcyą 369.850 rs., zajmują 2500 ludzi. Szkoła 2 klasowa jest tylko w Jampolu; przy gminach mają być szkółki wiejskie, Kolej żelazna odesko-kijowska przechodzi przez wschodnią część powiatu i na gruncie jego są następujące stacye: Jaroszenka, Rachny lasowe, Jurkówka, Wapniarka. Trakt pocztowy prowadzi jeden do Bracławia, drugi do Mohylowa i Kamieńca. Wygodne przeprawy przez Dniestr w granicach powiatu są: w Jarudze, Michałówce, Jampolu, Cekinówce, Kośnicy.

Cerkwi w pow. jest 34 murowanych, 92 drewnianych, synagog i meczetów 18. Pow. Jampolski tworzy oddzielny dekanat, do którego należy 7 kościołów rzymsko-katoliokich, W Czernijowcach, Dzygówce, Krasnem, Jampolu, Mołczanach, Murafie i Tomaszpolu. W Jampolu są: 2 szpitale miejski na 2 łóżka i więzienny na 12 łóżek, w pow. zaś przy fabrykach cukru na kilka łóżek.

Rzeki: Dniestr oblewa południową część powiatu; niedaleko Jampola są znane Porohy-Dniestrowe przeszkadzające żegludze. Do Dniestru wpadają w granicach powiatu następujące rzeczki: Murafa, dawna granica województwa bracławskiego od podolskiego, płynie przez powiat jampolski, przyjmuje pod wsią Widły rzekę Łozowę i Baszę, małe rzeczki. Wołczyca wpada do Morawy pod Dzurynem. Moraszka, Rusawa biorą początek w powiecie jampolskim, Kraśnianka mała rzeczka wpada do Bohu. Markówka bierze początek w olhopolskim pow., przyjmuje: Jełaniec i Olszankę wpada do Dniestru. Kałamauówka zaozyna się koło wsi Borówki.

Miasteczek w powiecie 13, wsi 130; powiat dzieli się na 3 okręgi policyjne 1-y w Babczyńcach, 2-i w Murafie, 3-i w Tomaszpolu. Gmin 12-cie 1) Jampol, 2) Czernijowce, 3) Dzygówka, 4) Tymanówka, 5) Komargród, 6) Tomaszpol, 7) Klembówka, 8) Stara Murafa, 9) Rożniatówka, 10) Krasne, 11) Pańkówka, 12) Babczyńce. Dekanat jampolski dyecezyi łucko-żytomierskiej rozciąga się na pow. jampolski i obejmuje 7 parafij: Jampol, Czernijowce, Dzygówka, Krasne, Mołczany, Moraohwa i Tomaszpol (dawniej 8-ma Komargród). Wiernych liczy 21.125.

Marszałkami powiatu jampolskiego byli: Czetwertyński Borys, Domaniewski Marcin (1820), Jaroczyński Antoni (1825), Jaroczyński Walenty (1809), Jełowiecki Eustachy, Lubomirski Fryderyk (1812), Podoski Leon (1811), Sobański Eustachy (1822), Urbanowski Krzysztof (1817).

Herb powiatu: dwie szyszki brzozowe.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]