Wersja ortograficzna: Powstanie Nalewajki

Powstanie Nalewajki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Powstanie Nalewajki
Ilustracja
Zasięg powstanie Nalewajki 1594-1596
Czas 1594 – 1596
Miejsce Ukraina
Terytorium Rzeczpospolita
Przyczyna nastroje antypolskie i antyszlacheckie Kozaków oraz chłopów
Wynik przegrana Kozaków i chłopów
Strony konfliktu
Kozacy
Chłopi
Rzeczpospolita Obojga Narodów
Dowódcy
Seweryn Nalewajko Stanisław Żółkiewski
Siły
nieznane nieznane
Straty
nieznane nieznane
brak współrzędnych

Powstanie Nalewajki – drugie powstanie kozacko-chłopskie pod wodzą Semena Nalewajki przeciw Rzeczypospolitej w latach 1594-1596 o charakterze narodowowyzwoleńczym[1].

Powstanie wywołane przez powracającego z Węgier, byłego dowódcę kozaków księcia Konstantego Wasyla Ostrogskiego, Semena Nalewajkę (pomoc Habsburgom przeciw Turcji), którego bezpośrednią przyczyną była zemsta za śmierć ojca zamordowanego przez szlachcica Marcina Kalinowskiego. Głównymi przyczynami były jednak: zakaz samowolnego występowania przeciw Turcji (aby nie sprowokować wojny) oraz rosnące sprzeczności między szlachtą a masami chłopskimi[2]. Przyczyną pośrednią była nienawiść do polskich panów. Powstańcy planowali zdobyć Kraków oraz rozbić i wytracić stan szlachecki[3]. Celem wyprawy na Kraków miało być wciągnięcie do walki polskich chłopów[1]. Powstanie podtrzymywane było przez księcia Ostrogskiego, który pragnął uniemożliwić ratyfikację unii brzeskiej podporządkowującej cerkiew prawosławną zwierzchnictwu papieża na terenie Rzeczypospolitej.

Powstanie, które wybuchło latem 1594, zostało wsparte przez hetmanów kozackich: Hryhorego Łobodę oraz Macieja Szułę i objęło duże obszary dzisiejszych ziem środkowej Ukrainy i południowo-wschodniej części Wielkiego Księstwa Litewskiego. Powstańcy, do których oprócz Kozaków przystąpili chłopi, a nawet mieszczanie, zaatakowali m.in. dobra Zamoyskich w Szarogrodzie, splądrowali dobra popierających unię brzeską Hipacego Pocieja i Cyryla Terleckiego[4]. Po blisko dwóch latach walk oddziały kozackie zostały oblężone nieopodal Łubniów nad rzeką Sułą przez wojsko koronne pod komendą hetmana polnego koronnego Stanisława Żółkiewskiego. W trakcie oblężenia obozu zabito podejrzewanego o zdradę Łobodę, a zdesperowani kozacy wydali Nalewajkę Żółkiewskiemu. Przywódcę powstania stracono w Warszawie w 1597.

 Osobny artykuł: Bitwa pod Łubniami.
 Zobacz też kategorię: Uczestnicy walk z powstaniem Nalewajki.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Adam Tatomir, Tysiąc lat dziejów Polski, Warszawa 1962, s.117.
  2. Mała Encyklopedia 1970 ↓, s. 110.
  3. Zbigniew Łotys, Kwestia chłopska w świadomości społecznej polskiego Oświecenia, Olsztyn 2001, s.50.
  4. Stanisław Żochowski, Unia brzeska w Polsce XVII wieku, Londyn 1988, s. 27.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]