Powstanie w Nanchangu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Powstanie w Nanchangu
Ekspedycja północna
Ilustracja
Muzeum w Nanchangu
Czas 1 sierpnia 1927
Miejsce Nanchang
Terytorium prowincja Jiangxi
Przyczyna rozłam między KMT i KPCh,
wystąpienie komunistów
Wynik stłumienie powstania,
rozproszenie sił komunistycznych,
chińska wojna domowa
Strony konfliktu
Kuomintang Komunistyczna Partia Chin
Dowódcy
Czang Kaj-szek Zhou Enlai
Zhu De
Siły
4000 16 000
Straty
? wysokie
brak współrzędnych
Flaga ChALW. Chińskie ideogramy 八一 (pinyin: ba yi; dosł. „osiem-jeden”), czyli „1 sierpnia”, oznaczające datę wybuchu powstania w Nanchangu.
Emblemat ChALW.

Powstanie w Nanchangu – krótkotrwałe powstanie zbrojne zorganizowane przez Komunistyczną Partię Chin w 1927 roku, uznawane za początek istnienia Chińskiej Armii Ludowo-Wyzwoleńczej[1].

Kontekst[edytuj | edytuj kod]

W początkowym okresie Ekspedycji północnej Kuomintang (KMT) i Komunistyczna Partia Chin (KPCh) współpracowały ze sobą, a oddziały, w których znaczące wpływy mieli komuniści pozostawały integralną częścią Armii Narodowo-Rewolucyjnej. Między obydwiema stronami, a także między lewicowym i prawicowym skrzydłem Kuomintangu narastało wszakże napięcie, które ostatecznie doprowadziło do pogromu komunistów w Szanghaju w kwietniu 1927 i rozłamu między KMT a KPCh.

Bunt[edytuj | edytuj kod]

Reagując na kryzys, piąty zjazd KPCh w Hankou podjął decyzję o tworzeniu odrębnych sił zbrojnych, za zgodą Kominternu, by wzniecać bunty w siłach zbrojnych, uzbrajać oddziały chłopskie i organizować robotników. W drugiej połowie 1927 roku, KPCh zgodnie z obowiązującą wówczas doktryną, że siły miejskiego proletariatu winny przewodzić rewolucji, zorganizowała kilka powstań, w tym w Nanchangu i Kantonie[2].

Nanchang nie był specjalnie ważnym miastem, ale znajdowały się w nim oddziały sympatyzującego z komunistami generała Zhang Fakuia, wśród których liczni lewicowi rewolucjoniści służyli jako młodsza kadra oficerska i oficerowie polityczni. Ponadto w 1927 władza Kuomintangu była podzielona między lewicowy rząd w Wuhanie (Wang Jingwei) i rząd Czang Kaj-szeka (w Nankinie). Nanchang znajdował się między tymi miastami, co dawało szansę na wykorzystanie tej sytuacji[2].

Głównymi organizatorami powstania byli Tan Pingshan, Deng Zhongxia, Yun Daiying, Li Lisan, Peng Pai, Ye Ting; Zhou Enlai, wysłannik centrali KPCh, przejął kierownictwo w późniejszym okresie. Liczni uczestnicy powstania kontynuowali kariery rewolucyjne, dochodząc do wysokich stanowisk, jak Ye Ting, He Long, Liu Bocheng, Zhu De, Nie Rongzhen, Chen Yi, Xiao Ke i Lin Biao. Tuż przed wybuchem powstania na miejsce przybył Zhang Guotao i usiłował je powstrzymać, lecz przygotowania były już zbyt zaawansowane[3]. W rewolcie wzięły udział zbuntowane oddziały KMT: 20. Armia pod powództwem He Longa i pięć pułków 11. Armii Ye Tinga, łącznie między 16 a 20 tysięcy żołnierzy[4]. Okoliczni chłopi, ani nieliczny w Nanchangu miejski proletariat nie odegrali większej roli[2].

Po początkowym sukcesie, zajęciu miasta, zdobyciu znacznej ilości broni i pieniędzy, powstańcy stanęli wobec problemu braku poparcia i długofalowych planów[3]. Okrążeni przez oddziały KMT, już po trzech dniach musieli wycofać się z miasta, nie zdoławszy ustanowić w nim bazy[4]. Rozpoczęli marsz na południe, tracąc po drodze licznych żołnierzy przez choroby, dezercję i w starciach z oddziałami lojalnymi wobec KMT. Maszerując przez Fujian i Jiangxi nie mogli liczyć na bardzo słaby na tych obszarach ruch chłopski. Pod koniec września oddziały zajęły na krótko Chaozhou i Shantou, ale w końcu uległy rozproszeniu. Część na niewielkich statkach wyruszyła do Hongkongu i Szanghaju, a pozostałości 25. Dywizji i oddziałów Zhu De przeszły do południowego Jiangxi, skąd Zhu, z niewielką grupką ok. 600 żołnierzy przemaszerował do południowego Hunanu, gdzie połączył się wiosną 1928 z Mao Zedongiem[3].

Skutki[edytuj | edytuj kod]

Krótkoterminowym skutkiem powstania w Nanchangu były szerokie aresztowania i egzekucje komunistów na obszarach wokół Wuhanu, choć wielu przywódców ich uniknęło: ukryli się, lub uszli na południe ze zbuntowanymi oddziałami[3]. Na skutek braku planowania zasadnicze powstanie upadło po kilku dniach, ale maszerujące armie wydzielały małe jednostki, które prowadziły pracę propagandową i przeprowadzały lokalną redystrybucję ziemi. W okolicach Chaozhou i Shantou próbowano reformy rolnej i wprowadzania obniżek rent rolnych do 30%[2].

Chińskie ideogramy 八一 (pinyin: ba yi; dosł. „osiem-jeden”), czyli „1 sierpnia”, oznaczające datę wybuchu powstania w Nanchangu są do dziś elementem flagi Chińskiej Armii Ludowo-Wyzwoleńczej i są wykorzystywane na jej pojazdach jako znaki rozpoznawcze[4].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. John Fairbank: Historia Chin: nowe spojrzenie. Gdańsk: Wydawnictwo Marabut, 1996, s. 287. ISBN 83-85893-79-2. (ang.)
  2. a b c d Lloyd Eastman: The Nationalist era in China 1927–1949. Cambridge / New York: Cambridge University Press, 1991, s. 68–70. ISBN 0-521-39273-X. (ang.)
  3. a b c d C. Martin Wilbur: The Nationalist Revolution: from Canton to Nanking 1923–28. W: Denis Twitchett: The Cambridge history of China. Cambridge / New York: Cambridge University Press, 1978, s. 674-675. ISBN 978-0-521-23541-9. (ang.)
  4. a b c Nanchang Uprising. W: Larry M. Wortzel: Dictionary of Contemporary Chinese Military History. Westport: Greenwood Press, 1999, s. 176–177. ISBN 0-313-29337-6.