Przepasek

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Przepasek
Liosceles thoracicus[1]
(P.L. Sclater, 1865)
Przepasek
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Infragromada ptaki neognatyczne
Rząd wróblowe
Podrząd tyrankowce
Rodzina krytonosowate
Podrodzina krytonosy
Rodzaj Liosceles
P.L. Sclater, 1865
Gatunek przepasek
Synonimy
  • Pteroptochus thoracicus P.L. Sclater, 1865
  • Liosceles thoracicusP.L. Sclater, 1865
  • Liosceles erithacus P.L. Sclater, 1890
Podgatunki
  • L. t. dugandi Meyer de Schauensee, 1950
  • L. t. erithacus P.L. Sclater, 1890
  • L. t. thoracicus (P.L. Sclater, 1865)
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 LC pl.svg

Przepasek[3], krytonos kasztanowaty[4] (Liosceles thoracicus) – gatunek ptaka z podrodziny krytonosów (Rhinocryptinae) w rodzinie krytonosowatych (Rhinocryptidae). Występuje w Ameryce Południowej, według IUCN nie jest zagrożony wyginięciem.

Zasięg występowania[edytuj | edytuj kod]

Przepasek występuje w zachodniej i południowo-zachodniej Amazonii i zamieszkuje w zależności od podgatunku[5][6]:

  • L. thoracicus dugandi – południowo-wschodnia Kolumbia i przylegająca do niej zachodnia Brazylia z rzeką Solimões.
  • L. thoracicus erithacus – wschodni Ekwador na południe do wschodniego Peru (na południe do ujścia rzeki Urubamba).
  • L. thoracicus thoracicus – zachodnia i środkowa cześć amazońskiej Brazylii (na wschód do Tapajós), i prawdopodobnie podgatunek ten zamieszkuje południowo-wschodnie Peru i północną Boliwię.

Taksonomia[edytuj | edytuj kod]

Gatunek po raz pierwszy opisał w 1865 roku angielski ornitolog Philip Lutley Sclater nadając mu nazwę Pteroptochus thoracicus[7]. Jako miejsce typowe znalezienia holotypu Sclater podał Salto do Girão nad lewym brzegiem Rio Madeira w Brazylii[7]. Holotyp został znaleziony w październiku 1829 roku w lesie na ziemi przez austriackiego zoologa i kolekcjonera Johanna Natterera[8]. Jedyny przedstawiciel rodzaju Liosceles opisanego przez Sclatera w 1865 roku[8].

L. thoracicus jest taksonem siostrzanym dla Psilorhamphus guttatus[9]. Rozpoznano trzy podgatunki[6], jednak zmienność geograficzna jest stosunkowo słaba; odrębność podgatunku dugandi jest wątpliwa[5]. Uważa się że ptaki z południowo-wschodniego Peru i północnej Boliwii należą do podgatunku nominatywnego, lecz zachodzi potrzeba dalszych badań[5]. Podstawowe dane taksonomiczne podgatunków (oprócz podgatunku nominatywnego) przedstawia poniższa tabelka:

Podgatunek Oryginalna pisownia Autor i rok opisu Miejsce typowe Holotyp
L. t. dugandi Liosceles thoracicus dugandi Meyer de Schauensee, 1950[10] Umbria, na wysokości 1000 stóp (305 m), nad rzeką Putumayo, Kolumbia
L. t. erithacus Liosceles erithacus P.L. Sclater, 1890[11] Sarayaku, Ekwador

Etymologia[edytuj | edytuj kod]

  • Liosceles: gr. λειος leios „gładki”; σκελος skelos „goleń, noga”[12].
  • thoracicus: łac. thoracicus „piersiowy, z klatki piersiowej”, od gr. θωρακικος thōrakikos „cierpienie w klatce piersiowej”, od θωραξ thōrax, θωρακος thōrakos „napierśnik”[13].
  • dugandi: Armando Dugand (1906–1971), kolumbijski botanik[14].
  • erithacus: łac. erithacus „nieznany mały ptak”, od gr. εριθακος erithakos „nieznany mały ptak”, być może rudzik lub drozd wędrowny, pleszka zwyczajna czy kopciuszek zwyczajny[15].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Długość ciała około 19,5 cm; masa ciała samców 39–42 g[5]. Upierzenie dorosłych jest nieco zmienne indywidualnie; czoło szarobrązowe, ciemię i kark ciemnobrązowy, skroń i brwi białe, pokrywy uszne ciemnopopielate z białymi plamami. Grzbiet, zad i skrzydła czerwonawo-brązowe, pokrywy skrzydłowe z czarnym, subterminalnym pasmem i często z białawym centralnym punktem, ogon szarobrązowy. Gardło białawe, z czarnymi i białymi smugi na boku. Pierś na bokach szara, z białym środkiem, w górnej części piersi żółta lub pomarańczowo-brązowa plama (nieco zmienna w kształcie i kolorze), środek dolnej części piersi biały. Boki i podbrzusze tworzą kratownicę koloru czarnego, brązowego i białego. Tęczówka ciemnobrązowa, szczęka górna czarna, dolna biała; skok koloru brązowego[5]. Młode ptaki są najwyraźniej bardzo podobne do dorosłych[5]. Podgatunek erithacus różni się od nominatywnego bardziej brązowym ciemieniem, szerszą plamą na piersi, która jest również bardziej koloru pomarańczowo-brązowego; u podgatunku dugandi plama na piersi jest koloru rudego i przechodzi na boki szyi i gardła[5].

Ekologia[edytuj | edytuj kod]

Przepasek prowadzi prawdopodobnie osiadły tryb życia, zamieszkując wilgotny „lądowy” las, często w pobliżu drzew, rzadziej w zalanym lesie (várzea)[5]. Prowadzi naziemny tryb życia; odzywa się z ziemi lub z niskiej gałęzi[5]. Gatunek nizinny występujący do 600 m n.p.m., czasami do 900 m n.p.m.[16]; w Peru obserwowany na wysokości 1000 m n.p.m.[5]. Pieśń głośna, pojedyncza, gwizdana z częstotliwością 1,2-1,3 kHz, powtarzana z przerwami co 2–5 sekund (czasami przez kilka minut) i kończąca się w równomiernie opadających seriach trwających 4-5 sekund do częstotliwości 1,4-1,3 kHz[5][16]. Porozumiewa się powtarzającymi, ostrymi tonami „krii” lub „krii–krii” o częstotliwości 2,5 kHz a także „tczurk” o częstotliwości 1-1,3 kHz[5].

Żywi się głównie pluskwiakami (Hemiptera)[5]. Pokarm zdobywa w parach lub osobno, powoli spacerując i skacząc na dnie lasu, często przemieszczając się po zwalonych pniach; pluskwiaki podnoszone są z powierzchni ściółki[5].

Bardzo mało informacji na temat lęgów tego ptaka[5]. W południowo-wschodnim Peru w październiku schwytano osobnika młodocianego[5]. Znane jest jedno kuliste gniazdo, zbudowane z małych gałązek, traw, porostów, mchów, liści i kępek ziemi, wyłożone głównie miękkimi trawami i umiejscowione na ziemi w systemie korzennym małego drzewa; otwór wyjściowy znajdował się na górze gniazda i prowadził bezpośrednio na otwartą przestrzeń[5].

Status i ochrona[edytuj | edytuj kod]

W Czerwonej księdze gatunków zagrożonych Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody i Jej Zasobów został zaliczony do kategorii LC (ang. Least Concern „najmniejszej troski”)[2]. Globalna wielkość populacji tego ptaka nie jest znana ale opisywany jest jako „dość powszechny”[2]. Występuje w kilku rozległych obszarach chronionych, np. Reserva de Producción Faunística Cuyabeno w Ekwadorze oraz Park Narodowym Manú w Peru[5]. Ocenia się, w ciągu trzech pokoleń (10 lat), gatunek ten stracił 8,18,5% swoich siedlisk w zasięgu swojego występowania, w oparciu o model wylesiania w Amazonii[2]. Dlatego podejrzewa się, że w ciągu trzech następnych pokoleń zasięg występowania przepaska zmniejszy się o 25%[2].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Liosceles thoracicus, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. a b c d e BirdLife International 2016, Liosceles thoracicus [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2018 [online], wersja 2017-3 [dostęp 2018-03-08] (ang.).
  3. Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Podrodzina: Rhinocryptinae Wetmore, 1926 - krytonosy (wersja: 2017-05-10). W: Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2018-03-08].
  4. P. Mielczarek & W. Cichocki. Polskie nazewnictwo ptaków świata. „Notatki Ornitologiczne”. Tom 40. Zeszyt specjalny, s. 213, 1999. ISSN 0550-0842. 
  5. a b c d e f g h i j k l m n o p q r N.K. Krabbe & T.S. Schulenberg: Rusty-belted Tapaculo (Liosceles thoracicus). W: J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D.A. Christie & E. de Juana (red.): Handbook of the Birds of the World Alive. Barcelona: Lynx Edicions, 2017. [dostęp 2018-03-08]. (ang.)
  6. a b F. Gill & D. Donsker: Antthrushes, antpittas, gnateaters, tapaculos, crescentchests (ang.). IOC World Bird List: Version 8.1. [dostęp 2018-03-08].
  7. a b Sclater 1864 ↓, s. 609.
  8. a b Sclater 1864 ↓, s. 610.
  9. P.G.P. Ericson, S.L. Olson, M. Irestedt, H. Alvarenga & J. Fjeldså. Circumscription of a monophyletic family for the tapaculos (Aves: Rhinocryptidae): Psiloramphus [sic] in and Melanopareia out. „Journal of Ornithology”. 151 (2), s. 337–345, 2010. DOI: 10.1007/s10336-009-0460-9 (ang.). 
  10. R. Meyer de Schauensee. Colombian Zoological Survey: Part V - New Birds from Colombia. „Notulae Naturae”. 221, s. 10, 1950 (ang.). 
  11. P.L. Sclater: Catalogue of the Passeriformes, or Perching Birds, in the Collection of the British Museum. Cz. 15: Tracheophonæ, or the families Dendrocolaptidæ, Formicariidæ, Conopophagidæ, and Pteroptochidæ. London: The Trustees, 1890, s. 345. (ang.)
  12. Jobling 2018 ↓, s. Liosceles.
  13. Jobling 2018 ↓, s. thoracicus.
  14. Jobling 2018 ↓, s. dugandi.
  15. Jobling 2018 ↓, s. erithacus.
  16. a b B. van Perlo: Birds of South America: Passerines. New Jersey: Princeton University Press, 2015, s. 29. ISBN 978-0-691-16796-1. (ang.)

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. P.L. Sclater. Descriptions of Seven New Species of Birds discovered by the late Dr. John Natterer in Brazil. „Proceedings of the Zoological Society of London”. 32, s. 605–611, 1864 (ang.). 
  2. J.A. Jobling: Key to Scientific Names in Ornithology. W: J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D.A. Christie & E. de Juana (red.): Handbook of the Birds of the World Alive. Barcelona: Lynx Edicions, 2018. [dostęp 2018-03-07]. (ang.)