Psie Pole (miasto)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Zobacz też: inne znaczenia słowa Psie Pole.
herb miasta do 1928
Psie Pole Rynek

Psie Pole (niem. Hundsfeld, w 1743 przejściowo Friedrichstadt) – osiedle Wrocławia, stanowi centralną część samorządowo-administracyjnego osiedla Psie Pole-Zawidawie na terenach byłej dzielnicy Psie Pole w północno-wschodniej części miasta. Dawniej wieś, następnie samodzielne miasto, 1 kwietnia 1928 wcielone do Wrocławia.

Toponimia[edytuj | edytuj kod]

Nazwa Psie Pole wśród innych nazw śląskich miejscowości w urzędowym pruskim dokumencie z 1750 roku wydanym w języku polskim w Berlinie[1].
Stacja kolejowa Wrocław Psie Pole
Psie Pole Rynek

Wokół nazwy Psie Pole powstało podanie, oparte na relacji Wincentego Kadłubka[2], opisującego w swojej kronice bitwę na Psim Polu, która według niego miała się w tej okolicy odbyć w roku 1109 pomiędzy wojskami króla niemieckiego Henryka V a oddziałami Bolesława Krzywoustego. Tymczasem współczesne badania historyków wskazują, że nazwa wywodzi się z faktu, że tutejsze ziemie nie miały wielkiej wartości, były liche, czyli psie[3]. Istnieje także pogląd, cytowany przez prof. Stanisława Trawkowskiego, że nazwa Psie Pole odnosi się do terenu przeznaczonego dla książęcej psiarni[4].

W dokumencie z 1206 roku wydanym przez księcia wrocławskiego Henryka I wymieniona jest w zlatynizowanej, staropolskiej formie Pzepole[5]. W spisanym po łacinie dokumencie średniowiecznym wydanym we Wrocławiu w 1266 roku, który sygnował książę śląski Henryk III Biały miejscowość wymieniona jest pod nazwą Psepole[6].

Szwajcarski kartograf i geograf Mateusz Merian w swoim dziele Topographia wydanym w roku 1650 podaje dwie niemieckie formy nazwy miejscowości: Hundesfeld oraz Hundsfeld zaznaczając, że po polsku i niemiecku nazwa oznacza to samo …dieser Platz / in beyden Sprachen Polnisch und Teutsch das Hundsfeld genant worde[7].

Jeszcze w 1750 roku polska nazwa Psie Pole wymieniona jest w języku polskim przez Fryderyka II pośród innych miast śląskich w zarządzeniu urzędowym wydanym dla mieszkańców Śląska[8]. Nazwa ta stała się urzędową nazwą miasta dopiero w XVII‒XVIII wieku po ostatecznym podboju Śląska przez Prusy w roku 1763, w wyniku trzech wojen śląskich z Austrią. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego podaje nazwę polską Psie Pole oraz niemiecką Hundsfeld[9].

Polską nazwę Psie Pole oraz niemiecką Hundsfeld w książce Krótki rys jeografii Szląska dla nauki początkowej wydanej w Głogówku w 1847 wymienił śląski pisarz Józef Lompa[10].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Psie Pole, powstałe wokół rynku dawnego miasteczka i w pobliżu kościoła św. Jakuba i Krzysztofa, zabudowane jest kamienicami z przełomu XIX i XX wieku. Sam kościół św. Jakuba i Krzysztofa jest znacznie starszy, pierwsze wzmianki o nim pojawiają się w 1206. Wieś lokowana w 1252, od 1294 znajdowała się w księstwie głogowskim, następnie – po jego podziale w 1312 – w księstwie oleśnickim, na granicy z księstwem wrocławskim.

Prawa miejskie przyznano Psiemu Polu prawdopodobnie w XIV lub początku XV wieku, rada miejska wzmiankowana po raz pierwszy w 1408, a wójt w 1473. W 1442 Psie Pole, a zarazem i kościół zostały złupione przez najemną armię wrocławską pod dowództwem L. Assenheimera, być może z tego okresu pochodzą zachowane do dziś fragmenty XV-wiecznych murów. W 1476 nadano miastu prawo targu solnego. We wrześniu 1559 w Psim Polu odbył się zjazd książąt śląskich. Od 1592 miasto stanowiło własność klasztoru św. Wincentego.

W wyniku trzech wojen śląskich toczonych między Prusami i Austrią w latach (1740‒1763) Psie Pole wraz z większością Śląska dostało się pod panowanie Prus,

W 1806 Psie Pole zajęli Francuziwojska napoleońskie oblegające Wrocław – dopuszczając się tu gwałtów i grabieży, mimo tego że władze miasteczka poleciły mieszkańcom oddawanie okupantom wszystkiego, czego tylko zażądają. Swą kwaterę w Psim Polu miał przez pewien czas brat cesarza NapoleonaHieronim Bonaparte. Po sekularyzacji dóbr kościelnych w 1810 miasto przeszło na własność państwa pruskiego.

1 listopada 1886 otwarto stację kolejową (obecnie Wrocław Psie Pole) na linii Wrocław — Oleśnica. W 1881 Psie Pole posiadało już łączność telefoniczną z Wrocławiem, w 1894 wybudowano tu łaźnię miejską, w 1905 sieć gazową, a w 1912 wodociąg.

Filia Groß-Rosen[edytuj | edytuj kod]

Na Psim Polu znajdowała się filia obozu koncentracyjnego Groß-Rosen[11], a także obóz pracy przymusowej fabryki Rheinmetall-Borsig.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

  • 1789: 769 mieszkańców w 89 budynkach (26 z nich było krytych dachówką)
  • 1830: 829 mieszkańcóww 96 budynkach
  • 1866: 1031 mieszkańców
  • 1899: 1766 mieszkańców
  • 1905: 2168 mieszkańców zamieszkujących 143 budynki
  • 1910: 2472 mieszkańców.

Władze miejskie[edytuj | edytuj kod]

Burmistrzowie Psiego Pola[12]:

  • 1816‒? – Gottlieb Jäner – Ratmann (radny)
  • 1850‒? – Remus
  • 1855‒1881 – Schulz – sierżant żandarmerii
  • 1881‒1893 – Friedrich – Postverwalter (oficer pocztowy)
  • 1907‒1928 – Prietzel

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Pruski dokument z roku 1750 ustalający urzędowe opłaty na Śląsku – Wznowione powszechne taxae-stolae sporządzenie, Dla samowładnego Xięstwa Sląska, Podług ktorego tak Auszpurskiey Konfessyi iak Katoliccy Fararze, Kaznodzieie i Kuratusowie Zachowywać się powinni. Sub Dato z Berlina, d. 8. Augusti 1750
  2. Z kroniki W. Kadłubka: Na dowód tego istnieje jeszcze nazwa miejsca, bowiem zbiegła się tam niezmierna sfora psów, które pożerając tyle trupów zapadły w jakąś szaleńczą dzikość, tak że nikt nie śmiał tamtędy przejść, i dlatego owo miejsce nazywa się Psim Polem
  3. Encyklopedia Wrocławia, Wrocław 2000, str. 688
  4. podobną etymologię mają liczne w Polsce – w tym cztery na Dolnym Śląsku – miejscowości o nazwie Psary
  5. Colmar Grünhagen 1866 ↓, s. 72.
  6. Georg Korn, Breslauer Urkundenbuch, Erster Theil, Breslau, Verlag von Wilhelm Gottlieb Korn 1870, str. 33.
  7. Topographia Bohemiae, Moraviae et Silesiae. Merian, Frankfurt am Main 1650, S. 152.
  8. Wznowione powszechne taxae-stolae sporządzenie, Dla samowładnego Xięstwa Sląska, Podług ktorego tak Auszpurskiey Konfessyi iak Katoliccy Fararze, Kaznodzieie i Kuratusowie Zachowywać się powinni. Sub Dato z Berlina, d. 8. Augusti 1750.
  9. Psie Pole, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. IX: Pożajście – Ruksze, Warszawa 1888, s. 249.
  10. Józef Lompa, Krótki rys jeografii Śląska dla nauki początkowej, Głogówek 1847, str. 23.
  11. Abraham Kajzer, Za drutami śmierci, Wałbrzych: Muzeum Gross-Rosen, 2013, ISBN 978-83-89824-09-7.
  12. Stadt Hundsfeld, territorial.de [dostęp 2017-11-26].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Colmar Grünhagen: Regesten zur Schleisischen Geschichte. Breslau: Josef Max & COMP., 1866.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]