Receptory rozpoznające wzorce

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Receptory rozpoznające wzorce, inaczej receptory rozpoznające patogeny, w skrócie PRR (z ang. pattern recognition receptors, pathogen recognition receptors) – rodzaj komórkowych receptorów, występujących na powierzchni lub w cytoplazmie komórek, które odgrywają ważną rolę w układzie immunologicznym nieswoistym organizmu. Dzięki tym receptorom organizm jest wyposażony w uniwersalny „system alarmowy” wykrywający bardzo odmienne drobnoustroje chorobotwórcze (bakterie G+, G-, wirusy, grzyby, pierwotniaki), wnikające do organizmu po przebyciu jego barier ochronnych. Sygnał do zainicjowania reakcji odpornościowej PRR uruchamiają po wykryciu obecności „obcych” molekularnych wzorców charakterystycznych wyłącznie dla czynników chorobotwórczych, a będących węglowodanami, peptydoglikanami, kwasami nukleinowymi, białkami (peptydami), lipoproteinami, glukanami i chityną[1][2].

PRR wykazują ekspresję zarówno w komórkach układu immunologicznego (komórkach dendrytycznych, makrofagach, monocytach, neutrofilach), jak i w komórkach nabłonkowych, komórkach śródbłonka i fibroblastach, a ich zadaniem jest wykrywanie dwóch rodzajów cząsteczek:

  • pathogen-associated molecular patterns (PAMP), związanych z elementami licznych drobnoustrojów chorobotwórczych
  • i damage-associated molecular patterns (DAMP), związanych z elementami komórek organizmu, które są uwalniane podczas uszkodzenia lub śmierci komórki

Receptory rozpoznające wzorce można podzielić na 3 podstawowe klasy:

  • receptory wydzielane, do krwiobiegu i płynów tkankowych
  • receptory powierzchniowe
  • i receptory aktywujące komórki

Do receptorów wydzielanych należą przede wszystkim opsoniny, które wiążą się z antygenami i ułatwiają fagocytozę (np. białko wiążące mannozę i białka surfaktantu A i D, niektóre składniki układu dopełniacza).

Do receptorów uczestniczących w fagocytozie należą receptory zmiatacze (scavenger receptors) i receptory dla mannozy. Znajdują się na powierzchni komórek zdolnych do prezentacji antygenów (np. komórki dendrytyczne i makrofagi) i mają zdolność do bezpośredniego wiązania PAMP. Tam następuje ich pochłonięcie, proteoliza wewnątrzkomórkowa w endosomach, skąd trafiają na powierzchnię komórki APC (prezentującej antygen) wraz z cząsteczkami MHC II.

Trzeci rodzaj receptorów rozpoznających wzorce jest najbardziej powszechny, ponieważ znajdują się one również na wielu innych rodzajach komórek, np. komórki nabłonka jamy ustnej, przewodu pokarmowego i innych. Mają bardzo rozproszoną lokalizację i z reguły jako pierwsze alarmują organizm o zaistniałej infekcji. Mają zdolność do wydzielania β-defenzyn, mogą przez to samodzielnie wyeliminować niektóre drobnoustroje przez swoje silne właściwości bakteriobójcze i chemotaktyczne w stosunku do pozostałych komórek układu odpornościowego.

Z receptorami PRR wiążą się również endogenne ligandy (np. HSP60 – białko szoku cieplnego), ale uwalniane są one np. wskutek apoptozy (śmierci zaprogramowanej) komórek. Dzieje się tak np. po zmiażdżeniu/zranieniu tkanki → wstępna aktywacja i przygotowanie na ewentualne zakażenie, lub gdy zakażenie wywołuje drobnoustrój niemający PAMP, ale wywołujący martwicę tkanek.

Wśród PRR (receptorów rozpoznających wzorce) wyróżnia się kilka ich klas[2][3]:

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Monika Majewska, Marian Szczepanik. Rola receptorów toll-podobnych (TLR) w odporności wrodzonej i nabytej oraz ich funkcja w regulacji odpowiedzi immunologicznej. [www.phmd.pl „Postępy Higieny i Medycyny Doświadczalnej”], 2006. ISSN 1732-2693. 
  2. a b Komal Dolasia, Manoj K Bisht, Gourango Pradhan, Atul Udgata i inni. TLRs/NLRs: Shaping the landscape of host immunity. „International Reviews of Immunology”. 37 (1), s. 3–19, 2017. DOI: 10.1080/08830185.2017.1397656. ISSN 0883-0185 (ang.). 
  3. R. Medzhitov. Toll-like receptors and innate immunity.. „Nat Rev Immunol”. 1 (2), s. 135-45, Nov 2001. DOI: 10.1038/35100529. PMID: 11905821. 

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.