Robert Jührs

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Robert Jührs
SS-Unterscharführer SS-Unterscharführer
Data i miejsce urodzenia 17 października 1911
Frankfurt nad Menem
Przebieg służby
Lata służby 1942–1945
Jednostki Schutzstaffel

Robert Emil Jührs (ur. 17 października 1911 we Frankfurcie nad Menem, data i miejsce śmierci nieznane) – niemiecki robotnik, uczestnik akcji T4, członek personelu obozów zagłady w Bełżcu i Sobiborze. Po wojnie sądzony w Niemczech Zachodnich w procesach załóg Bełżca i Sobiboru, dwukrotnie uniewinniony.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodził się we Frankfurcie nad Menem. Po ukończeniu szkoły podstawowej pracował jako malarz pokojowy[1]. W kwietniu 1930 roku wstąpił do NSDAP i SA. W 1934 roku na skutek poparzenia chemicznego stracił wzrok w lewym oku[2]. Od tego czasu pracował jako niewykwalifikowany robotnik, m.in. na loterii oraz jako bileter we frankfurckiej operze[1][3].

W czerwcu 1941 roku został zwerbowany do personelu akcji T4, czyli tajnego programu eksterminacji osób psychicznie chorych i niepełnosprawnych umysłowo[2]. Służył w „ośrodku eutanazji” w Hadamarze – jako pielęgniarz, malarz pokojowy i biuralista[3].

Podobnie jak wielu innych weteranów akcji T4 został przeniesiony do okupowanej Polski, aby wziąć udział w eksterminacji Żydów. Jednocześnie przyznano mu stopień SS-Unterscharführera[a][2]. W czerwcu 1942 roku rozpoczął służbę w obozie zagłady w Bełżcu[1][3]. Jego zadaniem było nadzorowanie żydowskich komand roboczych, które pracowały na terenie tzw. obozu I i obozu II[1]. Według Roberta Kuwałka był jednym z esesmanów, którzy najczęściej przeprowadzali egzekucje w obozowym „lazarecie”[b][4]. On sam przesłuchiwany po wojnie przyznał, że pewnego razu na rozkaz komendanta Gottlieba Heringa zastrzelił w „lazarecie” siedmiu Żydów[5].

W marcu 1943 roku, gdy przystąpiono do likwidacji ośrodka zagłady, został przeniesiony do obozu pracy w Dorohuczy. W listopadzie 1943 roku w związku z akcją „Erntefest” przeprowadzono tam likwidację żydowskich więźniów. Jührs eskortował wtedy ofiary do miejsca straceń w Trawnikach. Następnie został wysłany do obozu zagłady w Sobiborze, gdzie w tym czasie prowadzone były prace likwidacyjne. Po ich zakończeniu, jako członek kordonu zabezpieczającego, uczestniczył w egzekucji ostatniej grupy więźniów[3].

Na przełomie 1943 i 1944 roku, podobnie jak większość weteranów akcji „Reinhardt”, został przeniesiony do Einsatz R operującej na wybrzeżu Adriatyku. Zadaniem tej jednostki była likwidacja miejscowych Żydów oraz walka z jugosłowiańską i włoską partyzantką[1][3]. W maju 1945 roku dostał się do amerykańskiej niewoli. Po zwolnieniu z obozu jenieckiego powrócił do Frankfurtu. Wkrótce został ponownie zatrzymany i osadzony w obozie dla internowanych w Dachau, skąd zwolniono go w listopadzie 1946 roku[1]. W 1947 roku był sądzony w drugim procesie personelu Hadamaru. Wyrokiem sądu krajowego we Frankfurcie został uniewinniony[1][6]. W kolejnych latach imał się różnych zajęć; był robotnikiem miejskim, współwłaścicielem sklepu z używanymi samochodami, portierem hotelowym, szkolnym woźnym[1]. Był kilkukrotnie karany za drobne przestępstwa i wykroczenia[7].

Jako jeden z ośmiu byłych esesmanów zasiadł na ławie oskarżonych w procesie załogi Bełżca. W sierpniu 1963 roku zachodnioniemiecka prokuratura postawiła mu zarzut pomocnictwa w zamordowaniu co najmniej 360 tys. Żydów[6]. Podobnie jak pozostali oskarżeni nie zaprzeczał swojemu udziałowi w Zagładzie, twierdził natomiast, że działał pod przymusem, nie mając możliwości sprzeciwienia się rozkazom przełożonych lub uzyskania przeniesienia z Bełżca. Argumenty te zostały zaakceptowane przez sąd krajowy w Monachium, który postanowieniem z 30 stycznia 1964 roku umorzył postępowanie przeciwko Jührsowi i sześciu innym oskarżonym[8].

Niedługo później ponownie stanął przed sądem, tym razem jako oskarżony w procesie załogi Sobiboru. Akt oskarżenia przeciwko niemu i jedenastu innym esesmanom został wniesiony 30 czerwca 1964 roku[9]. Postawiono mu zarzut pomocnictwa w zamordowaniu co najmniej 30 Żydów – ostatnich więźniów obozu, których zgładzono na przełomie listopada i grudnia 1943 roku[10]. Przyjął tę samą linię obrony, co w przypadku procesu załogi Bełżca, utrzymując, że działał pod przymusem[11]. Wyrokiem sądu krajowego w Hagen z 20 grudnia 1966 roku został uniewinniony[12].

Jego dalsze losy, w tym data śmierci, nie są znane[1].

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Według Roberta Kuwałka Jührsowi nigdy nie przyznano stopnia w SS, a wojnę zakończył w randze Oberwachtmeistra policji. Patrz: Kuwałek 2010 ↓, s. 71.
  2. Był to masowy grób na terenie obozu II. Nad jego krawędzią rozstrzeliwano Żydów niezdolnych dotrzeć o własnych siłach do komór gazowych: starców, inwalidów, osoby ranne i chore, małe dzieci bez opiekunów. Patrz: Kuwałek 2010 ↓, s. 51–52 i 133–134.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h i Kuwałek 2010 ↓, s. 71.
  2. a b c Bryant 2014 ↓, s. 153.
  3. a b c d e Webb 2016 ↓, s. 176.
  4. Kuwałek 2010 ↓, s. 134.
  5. Webb 2016 ↓, s. 38–39.
  6. a b Bryant 2014 ↓, s. 53.
  7. Bryant 2014 ↓, s. 153–154.
  8. Bryant 2014 ↓, s. 59–62.
  9. Bryant 2014 ↓, s. 144.
  10. Bryant 2014 ↓, s. 154.
  11. Bryant 2014 ↓, s. 169.
  12. Bryant 2014 ↓, s. 184–187.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Michael S. Bryant: Eyewitness to Genocide: The Operation Reinhard Death Camp Trials, 1955–1966. Knoxville: The University of Tennessee Press, 2014. ISBN 978-1-62190-070-2. (ang.)
  • Robert Kuwałek: Obóz zagłady w Bełżcu. Lublin: Państwowe Muzeum na Majdanku, 2010. ISBN 978-83-925187-8-5.
  • Chris Webb: The Belzec death camp. History, Biographies, Remembrance. Stuttgart: ibidem-Verlag, 2016. ISBN 978-3-8382-0866-4. (ang.)