Roger Battaglia

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Roger Battaglia
Roger Forst de Battaglia
Ilustracja
Roger Battaglia (przed 1907)
Data i miejsce urodzenia 1873
Bochnia
Data i miejsce śmierci 17 maja 1950
Kraków
Zawód, zajęcie prawnik, ekonomista

Roger Forst de Battaglia (ur. 1873 w Bochni, zm. 1950 w Krakowie) – polski prawnik włoskiego pochodzenia, ekonomista, baron.

Roger Battaglia (przed 1905)

Ród Battaglia de Sopramonte e Ponte Alto pochodził z Wenecji. W 1708 za zasługi wojenne otrzymał tytuł barona. Później przeniósł się do Czech. O tym, czy Roger jest spadkobiercą tego rodu nie wiadomo, ale tytuł szlachecki "baron", jakim się tytułował, może na to wskazywać.

Roger Battaglia do 1900 zdobył wykształcenie prawnicze i ekonomiczne, doświadczenie polityczne oraz społeczne. Tytuł doktora prawa uzyskał na Uniwersytecie Franciszkańskim we Lwowie.

Kariera naukowa[edytuj | edytuj kod]

Lata 1900–1914 są określane jako czasy wiedeńskie, był to okres świetności Rogera Battaglii z wielu przyczyn, pierwsza najbardziej oczywista, to taka, że miał on wtedy ok. 30 lat, więc były to jego najaktywniejsze lata. Drugim powodem takiego nazwania tego okresu jest rozpoczęcie przez niego działalności naukowej. Już w 1897 zaczął publikować prace ekonomiczne. Pierwszą była poruszająca problematykę gospodarki Austro-Węgier "Grundriss des allgemeinen modernen Auswanderungrechtes". Jednak dopiero w 1905 we Lwowie wydał swoją pierwszą publikacje poruszającą problemy Galicji"Rzecz o propinacyi", w której dotyka zagadnienia, którym będzie się zajmował już do końca swojej działalności naukowej, czyli obecności monopoli i ich wpływu na gospodarkę.

Był inicjatorem wystawy przemysłu krajowego w Zakopanem w 1905 (wspólnie z prezesem Ligi Pomocy Przemysłowej Andrzejem Chramcem)[1].

Kariera polityczna[edytuj | edytuj kod]

W 1906 brał udział w wyborach uzupełniających do parlamentu wiedeńskiego i od 24 kwietnia do 17 listopada został wybrany na posła w okręgu TarnówBochnia, jednak z danych sejmowych wynika, że w rubryce "zamieszkanie" wpisał Wiedeń, natomiast jako zawód podał "wicesekretarz ministerstwa poza służbą". Kiedy w 1906 odbyły się kolejne wybory do sejmu wiedeńskiego, również dostał mandat, tym razem już na całą kadencję (do 30 marca 1911), co ciekawe w tym okresie zmieniło się miejsce zamieszkania prawnika. W tym czasie zamieszkał we Lwowie. Podczas sprawowania mandatu posła XI kadencji w sejmie wiedeńskim był najbardziej aktywny politycznie. W 1910 przystąpił do Stronnictwa Narodowo-Demokratycznego, które było licznie reprezentowane w parlamencie. Posłami należącymi do SND byli Wiącek, Buzek, German, Głąbiński oraz Zamorski. Battaglia nie miał żadnego stanowiska w klubie. Prezesem był Głąbiński, wiceprezesem German a sekretarzem Zamorski. Jednak niedługo po wstąpieniu do partii, ujawnił swoje polityczne ambicje, dodatkowo wzmacniane przez rozbieżności ideowe między członkami partii. Nie akceptował decyzji partii, że posłowie na sejm powinni ustalać swoje poczynania z ośrodkiem decyzyjnym endecji w Warszawie. W 1908, wystąpił do władz Stronnictwa Narodowo-Demokratycznego z sugestią przeprowadzenia daleko idących zmian w strukturach organizacyjnych partii, tak aby zdecentralizować struktury partii i przenieść ośrodek decyzyjny SN-D ze Lwowa do Wiednia. Na zjeździe partii w 1909 uchwalono uchwały całkowicie przeciwne do roszczeń Battaglii, tzn. ustanawiające zwierzchność kierownictwa we Lwowie nad innymi jednostkami. Battaglia nie wytrwał do końca kadencji w Stronnictwie Demokratycznym i 19 czerwca 1910 razem z Ludomiłem Germanem opuścił partię. Kluczowym powodem było to, że nie solidaryzowali się z kursem antyrządowym, skierowanym przeciwko konserwatywnemu namiestnikowi Galicji – Michałowi Bobrzyńskiemu, reprezentowanym m.in. przez Stanisława Grabskiego. Battaglia i German byli natomiast zwolennikami namiestnika, któremu Grabski zarzucał ustępstwa wobec ludności ukraińskiej i ignorowanie Polaków zamieszkujących wschodnie tereny Galicji. W biografii Michała Bobrzyńskiego i Waldemar Łazuga pisze, że w obawie przed endecją, która zyskiwała coraz większe wpływy w kraju, postanowił on rozbić jej szeregi. Udało mu się to, gdyż wskutek jego działań Koło Polskie w parlamencie wiedeńskim opuścili m.in. Ludomił German, ks. Kopyciński i właśnie Roger Battaglia. Wystąpienie z partii i nie zasiadanie po 1911 w parlamencie, nie zmniejszyło aspiracji politycznych Battaglii (do czasu I wojny światowej aktywnie działał politycznie).

Życie prywatne i towarzyskie[edytuj | edytuj kod]

Był synem Gwidona Battaglia (powstaniec styczniowy, starosta) i Olgi z domu Łodzia-Baranowskiej. Jego bratem był Andrzej (1895-1918, żołnierz, legionista, pierwszy Polak poległy w obronie Lwowa w 1918)[2][3].

Nie tylko polityką zajmował się w Wiedniu w pierwszych latach XX wieku. Jak pisze Alojzy Dębno Roger Battaglia był jedną z nielicznych osób, które równie intensywnie pracowały i udzielały się towarzysko. Jako że ówczesny Wiedeń sprzyjał życiu towarzyskiemu, zapewne i u Battaglii było ono bardzo barwne i bogate. Bardzo ważne wydarzenie w życiu Rogera Battaglii miało miejsce w 1903. Nie było ono jednak związane z polityką. Mianowicie doczekał on się razem z żoną, Kazimierą z domu Kirchmayer, syna – Romana Rogera Adama Marię Gwidona Battaglię (ur. 1903).

Działalność w okresie międzywojennym[edytuj | edytuj kod]

Czas I wojny światowej to podobnie jak okres niepełnoletności, to swoista "dziura" w jego życiorysie. Wiemy, że pracował aktywnie naukowo, gdyż w 1917 opublikował w Wiedniu Ein Zoll – und Wirtschafsbündnis zwischen Österreich-Ungarn und Deutschland, w którym poruszał zagadnienia współpracy gospodarczej monarchii austro-węgierskiej i Niemiec, sugerując, że zacieśnienie więzi gospodarczych między tymi państwami leży w obustronnym interesie i możliwa jest nawet unia celna. Natomiast już w 1918 tym razem w Polsce opublikował pracę (nie związaną z ekonomią), próbę analizy twórczości Tadeusza Boya-Żeleńskiego. Działalność publicystyczna, nie tylko na polu ekonomii, świadczy o jego niezwykłym intelekcie i erudycji, o czym wspominają jego przyjaciele. Alojzy Dębno pisze, że Battaglia przemawiał jak pisał, z czego możemy wnioskować o jego nieprzeciętnych zdolnościach oratorskich.

Ze wspomnień Andrzeja Wierzbickiego – twórcy "Lewiatana"[4], który był najprężniej działającą organizacją wspierającą polski przemysł okresu międzywojennego, skupiającą wybitnych przemysłowców i ekonomistów, wynika, że w ostatnich dniach września 1917 Roger Battaglia brał udział w Galicyjskim Zjeździe Przemysłowym, na którym poruszano sprawy odbudowy gospodarczej Galicji po włączeniu jej do Rzeczypospolitej Polskiej oraz procesy, które umożliwiłyby scalenie Galicji z resztą Polski. Sam skład prezydium Zjazdu stanowi o jego doniosłości: Andrzej ks. Lubomirski, Tadeusz Epstein, Hipolit Cegielski, Wierzbicki. Byli to ludzie, znani w całej Polsce i w Europie, reformatorzy i patrioci, którzy przez rozwój gospodarczy chcą przywrócić Polsce świetność. Zaraz po odzyskaniu przez Polskę niepodległości utworzony został Centralny Związek Galicyjskiego Przemysłu Fabrycznego, którego prezesem był ks. Andrzej Lubomirski, znany galicyjski działacz społeczny, m.in. kurator Ossolineum, a dyrektorem Roger Battaglia. Głównym celem związku było przeciwdziałanie monopolom austriackim, które to uniemożliwiały rozwój przemysłu oraz nowoczesnej myśli fabrycznej w Galicji. W celu uwrażliwienia społeczeństwa, a w szczególności przemysłowców i ekonomistów, wydał książkę Galicja a traktaty handlowe Austro-Węgier, w której zauważa negatywny związek między monopolistycznymi traktatami przemysłowców austro-węgierskich i industrializacją Galicji.

Liczba organizacji, które założył Roger Battaglia, lub w których aktywnie działał, jest bardzo duża, jednak najważniejsze z nich to:

  • Rada Delegatów Zrzeszenia Związków Przemysłowych Zachodniej i Południowej Polski (prezes),
  • Związek Przemysłu Konfekcyjnego (założyciel i dyrektor),
  • Rada Państwowego Instytutu Eksportowego (członek),
  • Izba Przemysło-Handlowa w Krakowie (konsultant ekonomiczny),
  • Zarząd Centralnego Związku Przemysłu Polskiego (członek)[5].

Po odzyskaniu niepodległości nie angażował się już w politykę, tylko cały swój czas poświęcał na działalność w różnych organizacjach i publikowanie prac naukowych. Publikował głównie prace z zakresu industrializacji Polski (m.in. Odbudowa i uruchomienie gospodarstwa społecznego w Polsce) wydane w 1919 w Krakowie. Wszystkie jego działania miały na celu wspomaganie rozwoju gospodarczego w Polsce, a w szczególności w Galicji.

Przełom nastąpił w 1926, a dokładnie w październiku tego roku, kiedy to ponownie zaangażował się w politykę. Po majowym zamachu stanu dokonanym przez Józefa Piłsudskiego tekę premiera otrzymał profesor Kazimierz Bartel. Rząd ten szybko się jednak rozpadł i powstał nowy, co ciekawe identyczny jak poprzedni, w którym premierem był Piłsudski, a wicepremierem i prezesem Komitetu Ekonomicznego Rady Ministrów Bartel. Przy tym komitecie utworzono komisję opiniodawczą, która miała opiniować wnioski składane przedkładane komitetowi. Skład komisji ustalał jego prezes – Andrzej Wierzbicki, mianowany na tę funkcję przez Bartla. Miał on wybrać przedstawicieli wszelkich gałęzi przemysłu, górnictwa, rolnictwa, handlu i finansów, łącznie ok. 20 osób. Jak pisze sam Wierzbicki w swoich wspomnieniach, znaleźć się w radzie było sprawą zaszczytną. Roger Battaglia reprezentował przemysł konfekcyjny. Cała lista przygotowana przez najbliższych współpracowników Wierzbickiego, tak aby uwzględniała interesy gospodarcze całej Polski, została zaakceptowana przez wicepremiera. Komisja zaczęła pracować 9 października 1926 i w ciągu 6 miesięcy działalności przedłożyła wicepremierowi Bartlowi 35 opinii, które zostały umieszczone w pierwszym tomie Bieżących zagadnień polityki gospodarczej. Prace Komisji Opiniodawczej mogły być tak intensywne tylko dzięki korzystaniu przez nią z całego zaplecza Centralnego Związku Polskiego Górnictwa, Handlu i Finansów, który znany był jako Lewiatan. Komisja zakończyła pracę 15 kwietnia 1927. W lutym 1936 znalazł się w gronie 32 osób, mianowanych przez premiera RP Mariana Zyndrama-Kościałkowskiego, powołanych do składu komisji do zbadania gospodarki przedsiębiorstw państwowych[6].

Okres od zakończenia prac komisji do początku II wojny światowej to jego najpłodniejszy okres publicystyczny, wydał wtedy liczne pozycje, głównie o tematyce poruszające problemy monopolów (Państwo a kartele koncerny i trusty. Przyczynki i materjały, Warszawa 1929), ale nie tylko (Dobrobyt społeczeństwa a wychowanie, Warszawa 1932). W tym czasie zasiadał również w Państwowej Radzie Kolejnictwa. W 1928 był również zewnętrznym konsultantem włoskiego banku Banca Commerciale Italiano, którego prezesem był Lodovico Toeplitz.

Roger Battaglia przez całe swoje życie był wierny maksymie Carlyl`ego: pracuj i nie rozpaczaj o czym wspomina w nocie pośmiertnej Alojzy Dębno. Oznaczało to w praktyce, ten polski ekonomista, społecznik i polityk do ostatnich swoich dni pracował, mimo niedomagania fizycznego, które dotknęło go po II wojnie światowej. Dowodem na to może być ukończona na parę miesięcy przed śmiercią książka "Przemysł i handel w Małopolsce Zachodniej w latach 1850–1950". Ekonomista zmarł w Krakowie 16[7] lub 17 maja 1950. Został pochowany na Cmentarzu Rakowickim[7].

W 1951 jego praca Prądy i zagadnienia polityczne Polski i Europy w XIX i XX wieku została wycofana z polskich bibliotek oraz objęta cenzurą[8].

Inni przedstawiciele rodu[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Wystawa przemysłu krajowego w Zakopanem. „Nowości Illustrowane”. Nr 33, s. 9, 12 sierpnia 1905. 
  2. Wykaz Legionistów Polskich 1914–1918. Andrzej Battaglia. Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku. [dostęp 2017-07-01].
  3. Andrzej Kunert: Polskie dzieci na wojnie. Chciały wyzwolić Lwów. historia.wp.pl, 2014-01-15. [dostęp 2016-04-05].
  4. A. Wierzbicki,Żywy Lewiatan, KAW, Warszawa 2001, Indeks nazwisk: Roger Battaglia, s. 197, ​ISBN 83-88072-48-X
  5. Przegląd Gospodarczy : organ Centralnego Związku Polskiego Przemysłu, Górnictwa, Handlu i Finansów. 1932, z. 11, s. 429.
  6. Nominacja 32-ch członków komisji do zbadania gospodarki przedsiębiorstw państwowych. „Warszawski Dziennik Narodowy”. Nr 60B, s. 2, 1 marca 1936. 
  7. a b Zarząd Cmentarzy Komunalnych w Krakowie. Internetowy lokalizator grobów. Wiktor Arvay. rakowice.eu. [dostęp 2016-12-31].
  8. Cenzura PRL : wykaz książek podlegających niezwłocznemu wycofaniu 1 X 1951 r.. posł. Zbigniew Żmigrodzki. Nortom: Wrocław, 2002, s. 5. ISBN 83-85829-88-1.
  9. Lorenzo Cortedla, Memorie storiche de cardinali della Santa Romana Chiesa, Rzym 1793, II, s. 145-146
  10. http://www.ipolen.at, Artykuł: dr Janina Osses-Frei, Wiedeń, 29-02-2008
  11. tamże

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Album ekonomistów i statystyków polskich, "Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny", 1932, kw. 3.
  • Buszko J., Galicja 1859–1914, Polski Piemont?, Warszawa 1989.
  • Faron B., Jama Michalikowa, "Przewodnik literacki", Kraków 1997.
  • Gazda Z., Słownik biograficzny ekonomistów polskich – od XIII wieku do połowy wieku XX, Kielce 1998.
  • Grosfeld L., Polska w latach kryzysu ekonomicznego 1929–1933, Warszawa 1952.
  • Kieniewicz S., Galicja w dobie autonomicznej (1850–1914). Wybór tekstów, Wrocław 1952.
  • Dębno A., Roger Battaglia, "Tygodnik Powszechny" 1950, R. 6, nr 24, s. 2.
  • Łazuga W., Michał Bobrzyński: myśl historyczna a działalność polityczna, Warszawa 1982.
  • Nowicki J., Luminarze polskiej teorii ekonomii XX wieku, Warszawa 1991.
  • Wątor A., Galicyjska Rada Narodowa w latach 1907–1914: z dziejów instytucji obywatelskiej, Szczecin 2000.
  • Wojdyło W., Stanisław Grabski (1871–1949): biografia polityczna, Toruń 2004.
  • Wierzbicki A., Żywy Lewiatan. Wspomnienia, Warszawa 2001.
  • Wykaz Legionistów Polskich 1914–1918. Roger Battaglia. Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku. [dostęp 2017-07-01].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]