Rondel (budowla)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Rekonstrukcja neolitycznego rondla z Künzing-Unternberg w Niemczech

Rondel – założenie przestrzenne z czasów neolitu czyli ok. 5200-1900 r. p.n.e. (końcowego okresu epoki kamienia, poprzedzającego epokę brązu), mające zazwyczaj formę kręgu lub owalu otoczonego co najmniej jednym rowem, a czasami także palisadą. W Europie zlokalizowano około 130 tego typu obiektów[1]. Najwięcej tego typu założeń odkryto jak dotąd w Austrii, około 1/3[2]. Rondele są najstarszymi przykładami monumentalnej architektury w Europie[2].

Funkcje[edytuj | edytuj kod]

Przypuszcza się, że rondele mogły mieć charakter kultowy, astronomiczny, być może obronny. Mogły też być wykorzystywane jako miejsce spotkań.

Opis typowej konstrukcji[edytuj | edytuj kod]

Konstrukcja drewniano-ziemna złożona z jednej lub wielu palisad otoczonych jednym lub wieloma rowami o przekroju w kształcie litery V. Najczęściej posiadała 4 bramy. Wnętrze zwykle było niezabudowane, ślady osadnictwa zazwyczaj znajdowane są na zewnątrz. Średnica odnalezionych rondeli waha się od 35 do 150 metrów.

Rondele w Polsce[edytuj | edytuj kod]

Zdjęcie lotnicze neolitycznego rondla w Drzemlikowicach
  • W roku 1997 Otto Braasch odkrył z powietrza pierwsze dwa rondele neolityczne na terenie Polski: w Bodzowie i Rąpicach w woj. lubuskim[3].
  • W 2008 roku prof. Włodzimierz Rączkowski również z powietrza odkrył w Wenecji koło Biskupina trzeci na terenie Polski rondel neolityczny. Ma on średnicę ok. 100 metrów. Rondel w Wenecji składał się z dwóch wałów ziemnych i był użytkowany 5-6 tysięcy lat temu. W obrębie wałów zlokalizowano pozostałości po drewnianym obiekcie o prostokątnym planie[4].
  • W 2011 roku odkryto obiekt (rondeloid) w Pietrowicach Wielkich koło Raciborza[1], jednak przeprowadzone badania wykopaliskowe wskazują, że należy go datować na wczesną epokę brązu.
  • W 2017 roku motolotniarze odkryli na polu w Nowym Objezierzu (gmina Moryń) takież kręgi[5], datowane przez dr Agnieszkę Matuszewską (Uniwersytet Szczeciński) tuż po odkryciu na ca 4900-4600 r. p.n.e.[6]. W 2020 roku natrafiono na osadę jego budowniczych[7].
  • W 2017 roku w ramach badań Uniwersytetu Wrocławskiego Piotr Wroniecki i Krzysztof Wieczorek rozpoznali z powietrza rondel w Drzemlikowicach[8] (gmina Oława). W 2018 roku obiekt był badany metodami geofizycznymi przez zespół dra Mirosława Furmanka.
  • W listopadzie 2019 dzięki analizie map Google Mateusz Sosnowski z Instytutu Archeologii UMK i Jerzy Czerniec z Instytutu Archeologii i Etnologii PAN odkryli dwa rondele na północ od Torunia koło miejscowości Łysomice oraz koło miejscowości Tylice[9]. Oba powstały około 7 tys. lat temu i miały wejścia dokładnie naprzeciwko siebie, na osi północny zachód – południowy wschód[2]. Badania na tych obiektach przeprowadzono wiosną 2020 roku[1].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Telewizja Polska S.A, Niezwykłe rondele. Nowe skarby toruńskich archeologów!, bydgoszcz.tvp.pl [dostęp 2020-04-23] (pol.).
  2. a b c Kujawsko-Pomorskie/ Dwie olbrzymie konstrukcje sprzed 7 tys. lat odkryto pod Łysomicami, Nauka w Polsce [dostęp 2020-04-23] (pol.).
  3. Archeologia niedestrukcyjna, www.iaepan.edu.pl [dostęp 2017-11-26].
  4. Szymon Zdziebłowski: Rondel neolityczny pod Biskupinem ponownie badany (pol.). PAP – Nauka w Polsce, 2009-08-13. [dostęp 2019-08-11].
  5. W Żelichowie niedaleko Cedyni znaleziono rondele wzniesione w neolicie, www.planeta.fm [dostęp 2017-11-26] (pol.).
  6. Elżbieta Bielecka, Rondel w Nowym Objezierzu funkcjonował dłużej, niż przypuszczano, Archeologia Żywa, 25 listopada 2019 [dostęp 2020-09-11] (pol.).
  7. Elżbieta Bielecka, W Nowym Objezierzu odkryto osadę budowniczych rondela, Archeologia Żywa, 29 sierpnia 2020 [dostęp 2020-09-11] (pol.).
  8. Ślady potężnej konstrukcji sprzed 7 tys. lat odkryto pod Oławą, Nauka w Polsce [dostęp 2019-04-03] (pol.).
  9. Kujawsko-Pomorskie/ Dwie olbrzymie konstrukcje sprzed 7 tys. lat odkryto pod Łysomicami, Nauka w Polsce [dostęp 2019-11-27] (pol.).

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]