Ruś Czarna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Rzeczpospolita w granicach z 1660 roku z zaznaczoną Czarną Rusią (jako Schwarzreussen) na niemieckiej mapie z 1892 roku

Ruś Czarna – kraina historyczna na terenie dzisiejszej Białorusi, położona między Prypecią, Ptyczem, dolną Berezyną i górnym Niemnem[1]. Główne miasta regionu to Nowogródek, Wołkowysk, Słonim, Bobrujsk, Mozyr, Świsłocz, Nieśwież i powstałe później Baranowicze. Od północnego zachodu graniczy z Grodzieńszczyzną, od północy z Dzukią, od południa z Polesiem, od północnego wschodu z Rusią Białą, a od wschodu z Siewierszczyzną.

Terytorium[edytuj | edytuj kod]

W XVIII i XIX wieku Ruś Czarną definiowano jako obszar obejmujący województwo nowogródzkie oraz powiaty rzeczycki i mozyrski z województwa mińskiego[2].

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Niektórzy uczeni przypuszczają, że „kolorowe” nazwy Rusi powstały w XIII wieku i były zapożyczeniem od ludów ałtajsko-tureckich[a][3], które używały kolorów do oznaczenia kierunków geograficznych (czerwień – południe, biel – zachód, czerń – północ, wschód – niebieski, środek – zielony). Przykładowo tur., tuw., ałt. wyraz „kara”[4] znaczy zarówno „czarny”, jak i „północ”[5].

Jako pierwszy o Czarnej Rusi wspomniał węgierski kronikarz Heinrich von Mügeln (zm. 1380), jednak nie jest jasne czy rozumiał przez to pojęcie ziemie wchodzące później w skład Wielkiego Księstwa Litewskiego.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Ruś Czarna wchodziła w skład Rusi Kijowskiej do 1084, potem istniała jako jej księstwo zależne. Na początku XIII wieku przeszła pod zwierzchnictwo Księstwa połockiego[6]. W 1239 została zhołdowana przez Mendoga. Około 1241 najechana i zniszczona przez mongolskie wojska Batu-chana. W latach 1254–1258 należała do domeny Lwa Daniłowicza. Od 1258 stała się ponownie przedmiotem litewskiej ekspansji, Do Litwy na stałe przyłączył ją książę Giedymin[7], co ostatecznie potwierdzono w 1441. Po zawarciu unii lubelskiej znalazła się w składzie Rzeczypospolitej Obojga Narodów w ramach Wielkiego Księstwa Litewskiego. Podczas IV wojny moskiewskiej została zdewastowana przez wojska rosyjskie pod dowództwem Aleksego Trubeckiego w 1655. W wyniku drugiego i trzeciego rozbioru Polski przeszła pod administrację rosyjską. W latach 1918–1921 była teatrem walk w wojnie polsko–bolszewickiej. Po traktacie ryskim znalazła się w składzie II Rzeczypospolitej. Stan ten trwał do września 1939, po zakończeniu walk stała częścią Białoruskiej SRR. Od ataku III Rzeszy na ZSRR w 1941 do 1944 znajdowała się pod okupacją niemiecką. Od 1945 ponownie włączono ją do Związku Radzieckiego i pozostawała jego częścią do rozpadu ZSRR w 1991. Współcześnie Ruś Czarna w większości wchodzi w skład Republiki Białoruskiej[1].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. W przypadku Rusi kierunki świata nie do końca się zgadzają z powyższym zapisem, gdyż Ruś Czarna jest wysunięta na zachód w stosunku do Rusi Białej. Nie oznacza to jednak, że sam pomysł nazewnictwa poszczególnych krain nie został zaczerpnięty od ludów ałtajsko-tureckich.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Ruś Czarna, [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2020-04-23].
  2. Bandtkie 1835 ↓, s. 2.
  3. Również w chińskim, np. 红 (hóng), oznacza czerwień, ogień i południe. Patrz hasło w angielskiej wiki Red (ang.).
  4. Azer., baszk. kazach. qara, turkm. gara, uzb. qora. Grzegorz Jagodziński, Ałtajska rodzina językowa.
  5. Oleg Łatyszonek, Od Rusinów Białych do Białorusinów, Białystok 2006, s. 18 i n., ​ISBN 978-83-7431-120-5​.
  6. Michałowski 2008 ↓, s. 346 i n..
  7. Michałowski 2008 ↓, s. 410 i n..

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]