Ruptawa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Herb Jastrzębia-Zdroju Ruptawa
Sołectwo Jastrzębia-Zdroju
Ilustracja
Państwo  Polska
Województwo  śląskie
Miasto Jastrzębie-Zdrój
Data założenia XIII w.
W granicach Jastrzębia-Zdroju od 1975
Powierzchnia 15,22 km²
Populacja (2015)
• liczba ludności

3907
Kod pocztowy 44-337
Tablice rejestracyjne SJZ
Położenie na mapie Jastrzębia-Zdroju
Mapa lokalizacyjna Jastrzębia-Zdroju
Ruptawa
Ruptawa
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Ruptawa
Ruptawa
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa śląskiego
Ruptawa
Ruptawa
49°55′21,7200″N 18°36′05,0400″E/49,922700 18,601400
Portal Portal Polska

Ruptawa (niem. Ruptau) – sołectwo Jastrzębia-Zdroju. W latach 1973-1975 miejscowość była siedzibą gminy Ruptawa. W 1975 roku włączono gminę Ruptawa do miasta Jastrzębie-Zdrój[1].

W 2015 r. liczyła 3907 mieszkańców, a powierzchnia wynosiła 1522,51 ha[2].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Miejscowość po raz pierwszy wzmiankowana została w łacińskim dokumencie Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis (pol. Księga uposażeń biskupstwa wrocławskiego), spisanej za czasów biskupa Henryka z Wierzbna ok. 1305 w szeregu wsi w okolicy Żor i Wodzisławia (ville circa Zary et Wladislaviam) zobowiązanych do płacenia dziesięciny biskupstwu we Wrocławiu, w postaci Item in Ruptava (!) debent esse triginta mansi[3]. Zapis ten oznaczał, że wieś posiadała 30 łanów mniejszych. Jej powstanie wiąże się z przeprowadzaną pod koniec XIII wieku na terytorium późniejszego Górnego Śląska wielką akcją osadniczą (tzw. łanowo-czynszową), zakładania nowych wsi i przenoszenia starych wsi na nowe prawo (niemieckie).

Wieś politycznie znajdowała się wówczas w granicach piastowskiego (polskiego) księstwa raciborskiego, będącego od 1327 lennem Królestwa Czech. Od 1526 roku w wyniku objęcia tronu czeskiego przez Habsburgów znalazła się z kolei w monarchii Habsburgów (potocznie Austrii). W tym czasie Ruptawa należała do Wodzisławskiego Państwa Stanowego. W 1780 roku właścicielem Ruptawy był Jerzy Mikołaj De Gotschalkowski, który założył kolonię Ruptawiec. W wyniku wojen śląskich Ruptawa znalazła się wraz z całą ziemią wodzisławską w Królestwie Pruskim[4].

Topograficzny opis Górnego Śląska z 1865 roku notuje stosunki ludnościowe na terenie wsi - "Es find in Ruptau 180 Haushaltungen mit 862 polnisch Sprechenden(...)." czyli w tłumaczeniu na język polski "W Ruptawie znajduje się 125 gospodarstw domowych z 862 mieszkańców mówiących po polsku(...)"[5].

W okresie międzywojennym w miejscowości stacjonowała placówka Straży Granicznej I linii „Ruptawa”[6].

Po II wojnie światowej najpierw należała do powiatu rybnickiego, a od 1954 roku Ruptawa należała do powiatu wodzisławskiego[7]. W roku 1973 utworzono na terenie Ruptawy gminę, zaś w 1975 Ruptawa została przyłączona administracyjnie do miasta Jastrzębie-Zdrój jako sołectwo Ruptawa z Cisówką[1].

W latach 1955 - 1974 stacjonowała tu strażnica Wojsk Ochrony Pogranicza.

Charakterystyka dzielnicy[edytuj | edytuj kod]

Ruptawa położona jest ok. 3 kilometrów od centrum Jastrzębia-Zdroju przy drodze Jastrzębie-ZdrójCieszyn. Historycznie leży na Górnym Śląsku na ziemi wodzisławskiej[8], geograficznie zaś na Płaskowyżu Rybnickim.

Krajobraz Ruptawy ma wiejski charakter – zabudowania to domy jednorodzinne i budynki gospodarskie, ukształtowanie terenu jest pagórkowate z licznymi zagajnikami, lasami, potokami, stawami hodowlanymi, polami uprawnymi, pastwiskami i łąkami.

Miejsce rekreacji mieszkańców miasta – przez Ruptawę przebiegają szlaki piesze m.in. do Zebrzydowic oraz szlaki rowerowe w kierunku m.in. w Marklowic Górnych (a dalej - Czech) oraz Bzia Zameckiego, Strumienia, Kończyc Wielkich i Kończyc Małych.

Przy dobrej pogodzie z Ruptawy widoczna jest rozległa panorama Beskidów ze szczytami Czantorii Wielkiej, Równicy, Skrzycznego i Łysej Góry (Lysej Hory).

Z ważniejszych znajdujących się tu obiektów wymienić można murowany kościół parafialny wybudowany w 1949 r., w którym część wyposażenia (m.in. chrzcielnica) pochodzi z XVII-wiecznego drewnianego kościoła pw. św. Bartłomieja, przeniesionego stąd do pobliskich Kaczyc w 1972 (kościół Podwyższenia Krzyża Świętego w Kaczycach), budynek szkoły z 1885 r. oraz dwa kościoły ewangelickie – z 1912 r. i nowszy, zbudowany w latach 1988-1994.

Tuż obok kościoła rzymskokatolickiego znajduje się 400-letni dąb szypułkowypomnik przyrody.

Herb Ruptawy to muszla, nad którą umieszczone jest serce, z którego wyrastają pączki kwiatów, nad muszlą umieszczony jest krzyż.

W opisie Państwa Wodzisławskiego, do którego przez wieki należała Ruptawa, wodzisławski kronikarz Franz Henke podaje, że wieś miała w pieczęci: serce stojące na stateczku z dwoma kwiatami i krzyżem.

Związki wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

Przysiółki

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 22 maja 1975 r. w sprawie zmiany granic niektórych miast w województwie katowickim (Dz.U. 1975 nr 15 poz. 88)
  2. Sołectwa i osiedla. Urząd Miasta Jastrzębie-Zdrój. [dostęp 2016-12-07].
  3. Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis (online). W: www.dokumentyslaska.pl [on-line]. [dostęp 2013-07-22].;H. Markgraf, J. W. Schulte: Codex Diplomaticus Silesiae T.14 Liber Fundationis Episcopatus Vratislaviensis. Breslau: Josef Max & Comp., 1889.; Janusz Lubszczyk, Pierwsze pisane wzmianki o ziemi jastrzębskiej, „Biuletyn Galerii Historii Miasta” nr 1 (27) z marca 2013 r., s. 8 (ISSN 2080-3737)
  4. Franz Henke, "Kronika", Wodzisław Śląski 2003, s.130.
  5. Felix Triest 1865 ↓, s. 788.
  6. Marek Jabłonowski, Bogusław Polak: Polskie formacje graniczne 1918−1839. Dokumenty organizacyjne, wybór źródeł. T. II. Koszalin: Wydawnictwo Uczelniane Politechniki Koszalińskiej, 1999, s. 26. ISBN 83-87424-77-3.
  7. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 11 sierpnia 1954 roku, w sprawie utworzenia powiatu wodzisławskiego w województwie stalinogrodzkim (Dz.U. 1954 nr 49 poz. 247)
  8. Franz Henke, "Kronika", Wodzisław Śląski 2003, s.142.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Felix Triest: Topographisches handbuch von Oberschliesen. Breslau: Verlag von Wilh. Gottl. Korn, 1865.